ABD'nin 35 Ülkenin Liderini Dinlediği Ortaya Çıktı

NSA’in eski çalışanı Edward Snowden’ın tetiklediği dinleme krizi ABD’yi her geçen gün daha çok sıkıştırıyor. Ülkeler iddialar sonrası Washington’dan teker teker hesap sorarken, Obama da dünya liderlerine telefon edip “Sizi dinlemiyoruz” garantisi veriyor.

"DİNLEMEDİK GARANTİSİ VEREMEYİZ"

Hürriyet'in haberine göre; ABD Dışişleri Sözcüsü, garantilerin her müttefik için geçerli olmadığını açıklarken, Türk Başbakan’ın ofisinde geçen sene bulunan böceklerle ilgili, “Bu türden dinleme faaliyetlerine Amerikalıların dâhil olmadığı garantisini Türklere verdiniz mi” sorusuna, “Ben bunu duymadım” yanıtını verdi ancak “Dinlemedik” demedi.

Dinleme krizi, ABD’nin peşini bırakmıyor. En son dün akşam 35 dünya liderinin ABD’nin ultragizli istihbarat örgütü Ulusal Güvenlik Ajansı tarafından dinlendiğinin ortaya çıkmasından sonra ABD’nin başının bu işten daha da ağrıyacağı kesinleşti.

Eski NSA çalışanı Edward Snowden’ın beş ay önce basına sızdırdığı belgelerle patlayan skandalın ardından Brezilya ve Almanya Birleşmiş Milletler’de ABD’nin dinleme faaliyetlerini hedef alan bir düzenleme çalışması başlattı. ABD Yönetimi de dün terörle mücadele kapsamındaki istihbarat çalışmalarını mahremiyet hakları açısından gözden geçirme kararı aldığını duyurdu.

BÖCEKLERLE İLGİLİ TÜRKİYE'YE NET BİR YANIT VERMEDİLER

ABD, NATO müttefikleri için bile “Sizi dinlemiyoruz” garantisi vermekten kaçınırken,Türkiye’nin şimdiye kadar ABD’ye bu konuda bir rahatsızlık iletip iletmediği bilinmiyor.ABD’nin Başbakan Erdoğan’ın ofisinden çıkan böcekler konusu dâhil Türk liderlerin dinlenmediği yönünde Türkiye’ye verdiği bir garanti de henüz yok.

HER ÜLKE FARKLI VAKA

ABD Dışişleri Sözcüsü Marie Harf, dünkü basın toplantısında konuyla ilgili olarak, şimdiye kadar Brezilya, Meksika, Fransa ve Almanya ile krize neden olan dinleme suçlamalarının her ülke için farklı bir boyut taşıdığını söyledi.

Harf, bu ülkelere verilen “Dinlenmiyorsunuz” garantisinin başka ülkeler için de geçerli olup olmadığı sorusuna, “Bakın bu konuşmalar, vaka bazındadır. Endişelerin olduğu her farklı ülkede bazen özel bazen diplomatik olarak bazen kamuoyu önünde olur. Herkesi kapsayacak bir açıklama yapmayacağım” dedi. Harf, “O zaman Merkel ve Hollande’a verdiğiniz garantilerin diğer NATO müttefikleri için bile geçerli olmadığını mı varsaymalıyız” şeklindeki soruya da, “Her vaka farklıdır” yanıtını verdi.

TÜRKLERDEN ENDİŞE İLETİLMEDİ

Harf, “Özellikle Başbakan’la (Erdoğan) ilgili olacak şekilde, Türkler Amerikalıların Türkiye’deki dinleme operasyonlarıyla ilgili size bir endişe dile getirdiler mi?” sorusuna, “Benim bildiğim yok. Bu konuyu hiç gündeme getirdiler mi bilmiyorum ama benim bilgim dâhilinde değil. Böyle bir şey kesinlikle duymadım” dedi.

Geçen sene Ankara’daki Başbakanlık ofisinde bulunan böceklerle ilgili, “Örneğin bu türden dinleme faaliyetlerine Amerikalıların dâhil olmadığı garantisini Türklere verdiniz mi?” şeklindeki soruya da, “Tek tek bütün ortaklarımızla karşılaştığımız her olayın üzerinden gidip bu konuyu dönem içinde gündeme getirip getirmediklerine bakmak sanırım benim için imkânsız olur. Ben bunu duymadım. Ama bu konuda daha fazla bir bilgim olur mu bakmaktan mutlu olurum” dedi.

35 LİDERİN TELEFONU DİNLENDİ

En son Guardian gazetesinin dün akşam yayınladığı NSA’e ait bir iç yazışmaya göre ABD’nin dünya genelinde 35 liderin telefonlarını dinlediği ve liderlere ait telefonların numaralarını da ABD Dışişleri Bakanlığı, Pentagon, Beyaz Saray’da çalışan üst düzey kişilerden temin ettiği ortaya çıktı. 2006 yılına ait belgede NSA’in adı açıklanmayan birçok üst düzey Amerikalı yetkiliden telefon rehberlerini aldığı belirtiliyor.

Örneğin tek bir yetkiliden bu şekilde 200 telefon numarası alınıyor. Sonra NSA bu numaraları kendi arşivinde bulunanlarla karşılaştırıp yakın takibe almaya değip değmeyeceğine karar veriyor. Ve örnek vakada, bilgisi alınan 200 numaradan 43’ünün daha önce NSA’in elinde olmadığı anlaşılıyor.

TEKER TEKER PATLIYOR

Skandalın ABD için en yıpratıcı yanı ise Washington Post’a bilgi veren üst düzey bir yetkilinin belirttiğine göre Snowden’ın elinde 30 bin gizli belge olması ve bunları yavaş yavaş sızdırması.

Geçen hafta New York Times’a verdiği e-posta mülakatında Snowden bu belgeleri Rusya’ya götürmediğini ve bunları Rus yetkililerin görmediğini söylemişti. Ancak şimdiye kadar arşivini paylaştığı iki gazeteci, Glenn Greenwald ve Barton Gellman ile belgeselci Laura Poitras’ın elinde bu belgelerin ne kadarının olduğu bilinmiyor.

Gazetesi Guardian’dan ayrıldıktan sonra yaşadığı Brezilya’da e-Bay’in kurucusu Pierre Omidyar ile ortak bir medya projesine başlayacağı öğrenilen Greenwald’un hafta başında Le Monde gazetesinde yaptığı gibi bu kişiler zaman zaman bu belgeleri yayınlayabiliyor.

RUSYA’YI İZLEYEN NATO ÜLKESİ

ABD’li yetkililer, uzun süre mayıs ayında ülkeyi terk edip Hong Kong’a giden Snowden’ın yanında ne tür belgeler götürmüş olabileceğini araştırdı ve bu belgelerin NSA’deki sunumlardan askeri istihbarat ağındaki gizli belgelere çok çeşitli olduğu anlaşıldı.

Örneğin yine Washington Post’a bilgi veren üst düzey bir Amerikan istihbarat yetkilisine göre, Snowden, Rusya’ya karşı adı açıklanmayan bir ülkeden yürütülen istihbarat faaliyetlerine dair kapsamlı bilgiler edindi. Buna göre aynı zamanda bir NATO üyesi olan bu ülkeden yapılan istihbarat çalışmasıyla, ABD Hava Kuvvetleri ve ABD Donanması için son derece yararlı olacak veriler elde ediliyordu. Ve yetkilinin ifadesiyle, “Rusya bunu bilseydi, önlemek için önlem alması hiç de zor olmazdı.”

Snowden’ın bu belgeleri kısaca “JWICS” denilen ABD’nin 16 farklı istihbarat örgütünün kullandığı Dünya Çapında Ortak İstihbarat İletişimi adlı sistemden indirdiği anlaşıldı. Yetkili, bu belgeler arasında özellikle Rusya ve Çin’e karşı yürütülen gizli istihbarat faaliyetlerinde birçok ülkeyi zor durumda bırakacak belgeler olduğunu belirtti. Hatta bu ülkelerden bazılarının ABD ile ortaklığı olduğunu dahi kamuoyundan gizlediğini söyledi.

ÖNCE BREZİLYA SİNİRLENDİ

ABD şimdiye kadar Snowden belgeleri nedeniyle en çok Brezilya, Meksika, Fransa ve Almanya ile gerginlik yaşadı. Geçen ay Greenwald’un verdiği belgeleri haberleştiren Brezilya basını, NSA’in Devlet Başkanı Dilma Rousseff, yardımcıları ve ülkenin petrol şirketi Petrobras’ın yöneticilerine ait mesajlara ulaştığını yazınca, Rousseff bu ay yapılması planlanan Washington gezisini tepki olarak ertelemişti.

Sonra Alman Der Spiegel Dergisi, yine Snowden’dan aldığı bazı belgelerle NSA’in Meksika Devlet Başkanı Felipe Calderon’u dinlediğini yazdı. Olay Meksika ve ABD arasında bir krize dönüştü. En son bu hafta sıra Fransa ve Almanya’ya geldi. Greenwald, Le Monde’a yazdığı ortak bir makalede NSA’in sadece 10 Aralık 2012’den 8 Ocak 2013’e kadar Fransızlara ait 70 milyon dijital iletişim verisini depoladığını yazınca, o gün Paris’te bulunan Dışişleri Bakanı John Kerry’nin Fransız Dışişleri Bakanı Laurent Fabius ile olan toplantısı alt üst oldu.

Amerikan istihbaratının çatı örgütü Ulusal İstihbarat Merkezi (DNI) de Başkan James Clapper’ın imzasıyla alelacele bir açıklama yayınlayarak “Fransızlara ait 70 milyon telefon verisi kaydı tuttuğumuz iddiası doğru değildir” dedi.

GEÇMİŞİN GARANTİSİ YOK

Fransızlarınki henüz çözülmemişken bir gün sonra Almanlar ayaklandı. Ve Alman Hükümeti, nereden temin ettiğini açıklamadığı bir bilgiye dayanarak, Alman Başbakanı Angela Merkel’in telefonlarının NSA tarafından dinlendiğini öğrendiklerini açıkladı. Beyaz Saray’dan yapılan açıklamaya göre Merkel’in aradığı ABD Başkanı Obama, Alman lideri dinlenemedikleri ve ileride de dinlemeyecekleri yönünde garanti verdi.

Ancak Beyaz Saray’ın görüşmeyle ilgili yayınladığı duyuruda sadece şimdiki zaman ve gelecek zaman kullanması, NSA’in geçmişte Merkel’i dinlemediğine dair bir garanti vermemiş oluşu açıklamanın en dikkat çekici kısmını oluşturdu.

BM VE AVRUPA’DA ÖNLEM

Krizin derinleşmesinin ardından şimdi NSA mağduru ülkelerin Birleşmiş Milletler’de uluslararası dinlemeleri yasaklayan ve internette mahremiyet haklarını koruyan bir karar tasarısı üzerine çalıştıkları öğrenildi. Foreign Policy dergisi, bunun için Almanya ve Brezilya’nın güçlerini birleştirdiğini ve New York’ta bazı Güney Amerika ve Avrupa ülkeleriyle de bir araya gelerek Genel Kurul’a sunulmak üzere bir karar taslağı hazırladıklarını duyurdu.

Taslağın NSA’in bu tür dinlemelerini uluslararası hukukun ihlali sayacak ve ülkeleri siber kapasiteleri bir savaş aleti olarak kullanmaktan alıkoyacak düzenlemeler içereceğini yazdı. Öte yandan, Avrupa Birliği’nin yürütme organı Avrupa Komisyonu da, ABD’li teknoloji şirketlerini Avrupalılara ait verileri ABD’li istihbarat örgütleriyle paylaşmaktan men eden bir teklifi desteklediğini duyurdu.

Avrupa Parlamentosu ise ABD’nin uluslararası para transfer sistemi Swift’i takip ettiğinin anlaşılmasının ardından Transatlantik Bankacılık Veri Paylaşımı Anlaşması’nın uygulanmasını durduran bir düzenlemeyi oyladı ve kabul etti.

GÖZDEN GEÇİRECEĞİZ

En nihayet Beyaz Saray, dün akşam gazetecilere geçtiği bir açıklamayla ABD’nin terörle mücadele kapsamında yürüttüğü istihbarat faaliyetlerini kişilerin mahremiyeti ve sivil haklar çerçevesinde gözden geçirme kararı aldığını duyurdu.

Beyaz Saray İç Güvenlik ve Terörle Mücadele Danışmanı Lisa Monaco, USA Today’e yazdığı makalede, “Güvenlik ihtiyaçlarımız ve herkesin paylaştığı mahremiyet kaygıları arasındaki dengenin sağlanmasına daha fazla dikkat ederek bizi ve müttefiklerimizi güvende tutmak için ihtiyacımız olan bilgileri toplamaya devam edeceğiz” dedi.