“Adana Müftüsü Karslızâde Hüseyin Efendi ”

Adana Müftüsü Hüseyin Efendi bugün Adana’da Ramazanoğlu soyadını taşıyan ve Ramazanoğlu soyundan geldiğini söyleyen birçok ailenin dip dedesi olan İshak Efendi’nin babasıdır. Bugün Adana’da Ramazanoğlu, Ener, Tarımer, Oral, Uygur gibi farklı soyadları taşıyan aile fertleri Hüseyin Efendi’nin oğlu İshak Efendi soyundan gelmektedirler[1]. 1982 yılında tamamlanan ve Ramazanoğulları Şeceresi olarak bilinen 3,5 metrelik şecerede bütün bu aileler yer almaktadır.

Hüseyin Efendi geçen hafta bu köşede tanıtmış olduğumuz Adana Mütesellimi Karslızâde Hacı Ali Ağa’nın oğludur[2]. Annesi Hatice binti Hasan isimli bir hatundur. Kendisine aileye adını veren dedesi Karslızâde Hüseyin Ağa’nın ismi verilmişti.

Hüseyin Efendi’nin Adana müftüsü olarak görev yaptığı sırada kardeşi Hasan Ağa da Adana’da çeşitli mukataaların işletim hakkını elde etmiş, Adana a‘yȃnı, Adana mütesellimi ve daha sonra Adana Beylerbeyi olmuştu. İki kardeşten Hüseyin Efendi ilmiyeden, kardeşi Hasan Ağa da askerȋ sınıftan bir kimse olarak gerekli yardımlaşmayı çok iyi yürütmekteydiler. 1769 yılında Adana mütesellimi bulunan Hasan Ağa’ya 1.810 kuruş verilmesi gerektiğinde mahkeme şahitleri arasında ilk sırada Adana Müftüsü Eş-şeyh El-hȃcc Hüseyin Efendi bulunmaktaydı[3].

Karslızȃde Hasan Paşa  1768-1774 Osmanlı-Rus savaşında Özü Kalesi muhafızı iken 1771 yılında vefat etti. Devlete olan borçlarına karşılık malları müsadere edilmek istenildiğinde mallarını ortaya çıkarmak üzere kardeşi Hüseyin Efendi’nin de sorgulanması  gerekli görülmüştü[4].

Hüseyin Efendi hakkında 4 Ocak 1775 tarihli belgede çok önemli bilgiler verilmektedir. İstanbul Başbakanlık Arşivi’nde Cevdet tasnifi Zabtiye kısmında 4394 numara ile kayıtlı bu belge Adana kadısı’nın bir arzıdır[5]. Bu belgeye göre:

1775 yılında Adana’da oturmakta olan bütün müderrisler, salih kimseler, imamlar, hatipler, eşrȃf ve a‘yȃn, şerifler, esnȃf şeyhleri (meslek odaları başkanları) ve diğer halktan kimseler Adana Mahkemesi’ne gelmişler ve kadı efendiye isteklerini iletmişler ve kadı defterine kayıt ettirmişlerdi.

Asıl olarak Maraş Karsı (Kars-ı Maraş) sakinlerinden olup Adana’da yerleşmiş bulunan Hüseyin Efendi’den halk şikȃyetçi idi. Hüseyin Efendi, “nice müddet Yeniçeri eşkıyȃsından iken” yakın zaman önce kendisine fetva verme izni tanınmış ve Adana müftülüğü ile şeref kazanmıştı. Ne var ki Hüseyin Efendi müftülük görevine atanmış olmasına rağmen müftü gibi davranmıyor, “cibilliyet-i asliyesine binȃen” yeniçeri namıyla ortaya atılan ve bölgede fitne ve fesat çıkaran kimseleri sahiplenmekten geri durmuyordu. Yeniçeri eşkıyȃsının bölgede yapmış oldukları fenalıklar artınca bunlara destek olan Hüseyin Efendi de Kıbrıs adasına sürgün edilmişti.

“Osmanlı’nın yasağı üç ay sürermiş”. Mahkemeye gelen halk da Hüseyin Efendi bir yolunu bularak af edilmesinden ve tekrar Adana’ya gelerek yeniden fitne ve fesat çıkarmasından korkmaktaydılar. Kadıya bu yüzden gelmişler ve Hüseyin Efendi’nin Kıbrıs’ta sürgünde tutulması ve serbest bırakılmaması için arzuhal yazmışlardı. Halk ve ulemȃ Hüseyin Efendi’den “ȃciz” olduklarının İstanbul’a bildirilmesini istemişler ve kadı efendi de bu isteğe uyarak bu hususu yüce tahtın eşiğine arz ve i’lȃm etmişti.  Arzın tarihi 02 Zilka‘de 1188/ 4 Ocak 1775 idi.

Halkın korktuğu şey başlarına geldi ve Hüseyin Efendi bu olaydan yaklaşık bir sene sonra 1776 yılında Adana’ya döndü.  13 Haziran 1776 tarihinde “sabık” müftü olarak adlandırılan Hüseyin Efendi’yi mukataa satışlarıyla ilgilenirken bulmaktayız[6].

Hüseyin Efendi’nin nerede ve ne şekilde öldüğünü, mezarının nerede olduğunu şimdilik bilmiyoruz. Kasım Ener’in sözünü ettiği, aile mezarlığı haline gelen Hacı Ali Ağa Tekkesi’nde babasının yanında defin edilmiş olması mümkün gözükmektedir[7].  Hüseyin Efendi’nin İshak Efendi’den başka Hatice isimli bir kızı olduğu ve Ramazanoğlu vakfından günde 15 akça aldığı yolundaki bilgi ise henüz kesinlik kazanmamıştır.

Adana Müftüsü Hüseyin Efendi’den sonra oğlu İshak Efendi Adana müftülüğü yaptı. İshak Efendi Hasanpaşazadelerin Menemencioğulları ile olan mücadelelerinde önemli rol üstlendi. Oğlu Hacı Hamza Efendi Menemencioğulları ailesinden Kuğu Hatun ile evlendi. Diğer oğlu Hacı Abdurrahman Efendi Adana müftülüğü yaptı. Bu yüzden bazı belgelerde aile Müftüzȃdeler olarak geçmektedir. Başta söylediğimiz gibi İshak Efendi’nin Ayşe Hanım’la olan evliliğinden dolayı aile fertleri bir süre sonra kendilerini Ramazanoğlu olarak tanıtmaya ve Ramazanoğlu Vakfı’nda hak iddia etmeye başlayacaklardır.

Herkesin politika konuştuğu bir zaman diliminde bölge tarihi kaç kişinin ilgisini çeker bilemiyorum. Ama bu konular bölge tarihi için önemlidir. Bize göre de kalıcı hizmet bu yolla mümkündür. Umarız faydalı olacaktır.