Adana'nın en bahtsız tarafı

“Adana’nın en bahtsız tarafı şüphesiz ki belediyesidir. Adana’daki belediye seçimleri türlü tehditli baskılara rağmen iktidarın istemediği şekilde cereyan etmiş ve Adana daha o tarihte, büyükşehir olmasına rağmen mimlenmiştir…”

“Şu meşhur yeni iktidarın yeni devri zamanında da maalesef bütün ümitlerimiz boşa çıkmış, Adana Belediyesi eskisi gibi, partizanların bin bir müdahaleli baskısı altına girmiştir…”

“..İktidar bunanla da yetinmemiş, bütün büyük şehirlere devletçe büyük yardımlar yaptığı halde Adana’yı bundan da mahrum bırakmıştır. Türkiye dördüncüsü olan Adana devlet yardımına mazhariyet bakımından sonuncudur…”

Şimdi müellifinin kim olduğunu bilmediğim o özlü sözü (veya atasözüdür bilemeyeceğim şimdi. AGE) hatırladım yine: ‘Tarih tekerrürden ibarettir’ Bu güzel sözü şöyle bağladığı rivayet ediliyor üstat Necip Fazıl’ın; “Hiç ders alınsaydı, tekerrür edermiydi tarih?”

Evet, bu bahsi Resimli Adana Tarihi sayfaları arasında sıkça açmamızın nedeni şudur ki, bu şehrin sanki ilk on sayfası karakalem (hem de çalakalem) yazılan tarihi sonraki on yıllarda hep tekrar etmiş durmuş. Sanki o çok kafiyeli ve dahi manalı yarı Arap yarı Türkçe atasözünün hakkını vermek için uğraşıp durmuş Adana’mızın tarihi. Hangi atasözü diyenlere önce orijinali, ardından Türkçe meali; “Et tekraru ahsen velev kane yüz seksen” Yani, “Tekrar etmek güzeldir, velev ki 180 defa dahi olsa…”

Adana’da yayınlanan 1952 Şubat, Mart aylarının yerel gazetelerinin bazı başlıklarına kısaca göz atıp, ardından yine o günlerde yayınlanan bir köşe yazısından bazı paragraflar aktaracağız. Hani kahve köşelerinde işsiz güçsüz adamların, sokak aralarında ev kadınlarının muhatabını söylediği söze inandırmak için yaptığı o dikkat çekici ve dahi etkili vurguda olduğu gibi, ‘Allah sizi inandırsın…’ sanki başlıklar ve o muhteşem Adana Belediyecilik tarihine ilişkin analiz sanki ‘dün yazılmış’ kadar güncel.

ADANA’DA DÜN SANKİ DÜN DEĞİL BUGÜN GİBİ!

Önce gazete başlıklarına ve kısa özetlerine göz atacağız. Bahse konu gelişmeler bir yana olayın kahramanlarının isimleri dahi günümüzde yaşanan yeni gelişmeleri o kadar çok benziyor ki;

“D. P. Şehir Meclisi Grubunun aldığı karar; Belediye Başkanı N. Güreli iskat (düşürme) ediliyor. Yeni başkanın kim olacağı henüz belli değil. Müstakiller yeni bir emrivakiye hazırlanıyor.” (31 Ocak 1952, Perşembe. Yeni Adana)

“D.P. Belediyesi için en muvafık bir belediye reisi addedilen, Vakkas Aldanmaz reis olursa neler yapacak? Vakkas Aldanmaz; “Rüyamda dahi memleket işleriyle uğraşacağım” diyor.” (5 Şubat 1952, Salı. Yeni Adana)

“Belediye Meclisi feshediliyor. D.P.’liler başka çıkar yol bulamadılar. Dr. Güreli hakkında alınan âdemi kifaye kararı da umulan neticeyi vermemiş.” (11 Şubat 1952, Pazartesi. Yeni Adana)

“Şehir meclisinin feshi (hakkında) Vali A. Kınık bir açıklama yaptı: Şimdilik feshi icap ettirecek şartlar mevcut değil.” (20 Şubat 1952, Salı. Yeni Adana)

“Açıkta kalan bir belediye memurunun iddiası; (Adana) Belediye(sin)de milyonluk suiistimal olmuş. Bu iddiasını tevsik etmeğe muktedir olduğunu söyleyen memur, gazetemize bir mektup gönderdi.” (29 Şubat 1952, Cuma. Yeni Adana)

Yukarıdaki haber başlıklarının yayın tarihlerini dikkate almadan bir kez daha okurmusunuz? Size de 2009 yerel seçimlerinin ardından başlayan ve 2011 Mayıs’ı itibariyle halen devam eden Büyükşehir Belediye Başkanlığı koltuğu etrafında Aytaç Durak, Mustafa Tuncel ve Zihni Aldırmaz (Aldanmaz değil dikkat isterim. AGE) üçgeninde yaşanan iktidar mücadelesini hatırlattı mı? Bana öyle bir etki yaptı da size ondan sordum.

Şimdi sabrınızı biraz daha zorlamayı göze alarak, uzunca bir alıntı yapacağım. Bu alıntıyı okurken yazının 4 Şubat 1952 tarihli Yeni Adana Gazetesi’nde Dr. Cezmi Türk tarafından kaleme alındığını peşinen belirteyim. Belirteyim ki, analizin bu satırları aktaran fakir tarafından yapıldığı kanaati oluşup, farklı komplo teorileri üretilmesinin önüne geçeyim peşin peşin.

VALLAHİ BU SATIRLAR 4 ŞUBAT 1952 TARİHLİ BİR GAZETEDEN ALINMIŞTIR!

“Adana’nın en bahtsız tarafı şüphesiz ki belediyesidir… Malum olduğu üzere halk iradesinin temel teşekkülü belediyelerdir. Adana halkı da belediyelerin ilk demokratik temel olduğuna eskiden beri inandıkları için tek parti devrinde dahi tek dereceli olan belediye seçimlerinde daima halk iradesini hâkim kılmaya çalışmışlardır. Serbest fırka çıktığı zaman Adana’daki belediye seçimleri türlü tehditli baskılara rağmen iktidarın istemediği şekilde cereyan etmiş ve Adana daha o tarihte, büyük şehir olmasına rağmen mimlenmiştir…” (Araya girmek şart. Vallahi bu satırlar 4 Şubat 1952 tarihli bir gazeteden alıntıdır. AGE)

“Eski iktidar bunanla da yetinmemiş, bütün büyük şehirlere devletçe büyük yardımlar yaptığı halde Adana’yı bundan da mahrum bırakmıştır. Büyüklüğü ve nüfusu itibariyle, Türkiye dördüncüsü olan Adana devlet yardımına mazhariyet bakımından sonuncudur. Başta Ankara olmak üzere, İstanbul ve İzmir Belediyelerine bilhassa şu on beş yıl içinde yapılan yardımlar yüz milyonları aşmaktadır. Adana ise bu yüzmilyonları aşan yardımdan yüzbinler dahi alamamıştır… Ankara, İstanbul ve İzmir su işleri, kanalizasyon işleri, imar işleri, sergi ve fuar işleri … devlet bütçesinden yıllar boyu ödenen hibe şeklindeki milyonlardan başka başka meşhur fon olmak üzere muhtelif kaynaklardan da faizsiz paralar alarak büyük işler başarmışlardır.

İktidar koltuklarında değişime maalesef zihniyette bir değişme temin etmediği için, yerel iktidar da Adana’ya eskilerin gözüyle bakma yolunu tutmuştur. Hâlbuki, Yeni iktidarda İstanbul başta olmak üzere büyükşehirlere azımsanmayacak yardımlar yaptıktan başka, bazı kasabaların imar ve ihyası için de hususi yardım kanunları dahi çıkarmıştır. Fakat bunlara rağmen Adana Belediyesini ağır taksitli borçlar altında oluruna terk etmiştir. Öyle anlaşılıyor ki, Adana Belediyesinin bu siyasi kara bahtı değişmedikçe, hangi parti iktidara gelirse gelsin veya belediye başkanları ve belediye meclisleri değişsin bu zavallı şehrin maddi bakımdan yüzü gülmeyecektir. Adana’nın belediye başkanları da bahtsızdır. Ellerindeki dar ve mahdut imkânlara rağmen büyük işler başaranları da olmuş, fakat zamanın iktidarına hoş görünmeleri imkânı olmamıştır…”

(Bir kez daha ve son kez araya giriyorum. Bu satırların bugün değil 4 Şubat 1952’de kaleme alındığını hatırlatmayı görev sayıyorum. AGE)

BELEDİYEDEN UZAKLAŞTIRILAN BELEDİYE BAŞKANLARI HAKKINDA…

“Merhum ve mağfur Ali Münif Beyin, Belediye Başkanlığı devrinden kalma güzel eserler bugün bu şehirde mevcuttur. Fakat o tam tarihi Türk karakterli rind, deryadil ve sabur olan büyük insanın vaktiyle Adana Belediyesinden uzaklaştırılması ve hatta Seyhan’dan mebus seçilmesi için ne tertipler alındığını acı acı hatırlamak yeter.

Allah sağlık ve uzun ömürler versin Sayın Turhan Cemal Beriker de, bu şehre unutulmaz büyük hizmetlerde bulunmuştur. İnkârı imkânsız olan eserleri ortadadır. Fakat onunda belediye başkanlığından uzaklaştırılması ve bir başka vilayetten himayeli mebus çıkarılması için ne acıklı tertiplere başvurulduğunu da birlikte hatırlamak icap eder…”

HEYHAT! MEŞHUR YENİ İKTİDAR DEVRİNDE DE BİR ŞEY DEĞİŞMEDİ!

“Şu meşhur yeni iktidarın yeni devri zamanında da maalesef bütün ümitlerimiz boşa çıkmış, Adana Belediyesi eskisi gibi, partizanların bin bir müdahaleli baskısı altına girmiştir… Şimdiki Sayın Başkanda Adana’ya bir hizmette bulunmak için yardım görürüm ümidiyle Ankara’ya gitmiş, günlerce otellerde beklemiş, Sayın Başbakanın huzuruna dahi kabul olunmadan geri dönmüştür… Bütün bunlar gösteriyor ki Adana Belediyesi bahtsızdır. Eski iktidar zamanında da, yenisi devrinde de henüz daha yakasını partizanların elinden ve çeşitli müdahalesinden kurtaramamıştır…”