Anayasada hükümet kurma süreci

1982 Anayasasında Bakanlar Kurulunun nasıl kurulacağına dair süreç, açık ve ayrıntılı olarak açıklanmıştır.

Buna göre (Md.109); Hükümet, Başbakan ve Bakanlardan oluşur. Cumhurbaşkanı, TBMM üyeleri arasından birisini Başbakan olarak tayin eder. Bakanlar, Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeleri veya milletvekili seçilme yeterliğine sahip olanlar arasından Başbakanca seçilir ve Cumhurbaşkanınca atanır; gerektiğinde Başbakanın önerisi üzerine Cumhurbaşkanınca görevlerine son verilir.

(Hükümete güvenoyu)Md.110. Bakanlar Kurulunun listesi tam olarak Türkiye Büyük Millet Meclisine sunulur. Türkiye Büyük Millet Meclisi tatilde ise toplantıya çağrılır.

“Bakanlar Kurulunun programı, kuruluşundan en geç bir hafta içinde Başbakan veya bir bakan tarafından Türkiye Büyük Millet Meclisinde okunur ve güvenoyuna başvurulur. Güvenoyu için görüşmeler, programın okunmasından iki tam gün geçtikten sonra başlar ve görüşmelerin bitiminden bir tam gün geçtikten sonra oylama yapılır.

(Erken seçim)Md.116. Bakanlar Kurulunun, güvenoyunu alamaması veya güvensizlik oyuyla düşürülmesi hallerinde; kırkbeş gün içinde yeni Bakanlar Kurulu kurulamadığı veya kurulduğu halde güvenoyu alamadığı takdirde Cumhurbaşkanı, Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanına danışarak, seçimlerin yenilenmesine karar verebilir.

“Başbakanın güvensizlik oyu ile düşürülmeden istifa etmesi üzerine kırkbeş gün içinde veya yeni seçilen Türkiye Büyük Millet Meclisinde Başkanlık Divanı seçiminden sonra yine kırkbeş gün içinde Bakanlar Kurulunun kurulamaması hallerinde de Cumhurbaşkanı Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanına danışarak seçimlerin yenilenmesine karar verebilir”.

Bu son paragraf, içinde bulunduğumuz durumu ifade etmektedir. Seçim sonuçları henüz resmen ilan edilmemiş ve TBMM başkanlık divanı oluşmamıştır. İktidar partisi AKP artık tekbaşına iktidar olamamaktadır ve koalisyon, azınlık hükümeti, erken seçim hükümeti seçenekleri önümüzde durmaktadır.

Anayasanın "Toplantı ve Karar Yeter Sayısı" başlıklı 96. maddesine göre, TBMM Genel Kurulu, üye tamsayısının (550) en az üçte biri ile (184) toplanır. TBMM Genel Kurulu'nda karar alınması için de, toplantıya katılanların (en az 184 milletvekili) salt çoğunluğu gereklidir. Ancak karar yeter sayısı, hiçbir zaman TBMM üye tamsayısının dörtte birinin (138) bir fazlasından (139) az olamaz. Bu sayılar ve yöntem, hükümetin güvenoyu alması için yeterlidir. Oysaki güvenoyu almamış (hükümeti düşürmek) için 276 oya ihtiyaç vardır. 

Hükümet listesi Cumhurbaşkanınca onaylanınca, hükümet kurulmuş olur. Ancak bu yetmez. Parlamenter sistemin niteliği gereği, hükümetin TBMM'nin güvenoyunu alması gerekir. Parlamenter sistemde, parlamentonun güvenine sahip olmayan bir hükümet görevde kalamaz.

 Cumhurbaşkanı, mevcut alternatifler arasından güvenoyu alacağına inandığı bir Milletvekilini görevlendirir ve onun hükümet listesini tayin edebilir. Güven oylamasına gidilir. Düşürülürse, yenisi kuruluncaya kadar yerinde kalır. Fakat devlet teamülüne göre, Başbakanlık görevi, alınan oy sayısına göre sırayla tevdi edilmektedir. Ama Süleyman Demirel parti Genel Başkanı yerine Milletvekili Yalım Erez'i Hükümet kurmakla görevlendirmiş ve fakat başarılı olamadan görevi iade etmiştir.

 (Meclis Başkanlığı seçimi)Meclis'in toplandığı ilk birleşimde, TBMM Başkanlığı için adaylık başvuruları alınacak, ilk beş gün içinde TBMM Başkanı ve Başkanlık Divanı için adaylık başvuruları yapılacak, ikinci beş günlük sürede de seçimler gerçekleştirilecek.

Meclis Başkanlığı seçimi gizli oyla yapılacak. İlk iki oylamada üye tam sayısının üçte iki (367), üçüncü oylamada üye tam sayısının salt çoğunluğu (276) aranacak. Üçüncü oylamada salt çoğunluk sağlanamazsa, bu oylamada en çok oyu alan iki aday için dördüncü oylama yapılacak. Dördüncü oylamada en fazla oy alan üye başkan seçilecek.

1961 Anayasasında TBMM Başkan seçimi turları sınırlandırılmadığı için ucu açık kalmış ve aylarca devam etmişti. Bu durum sonraki Hükümet Darbelerinde bir sebep olmuştu.

07 Haziran Genel Seçim sonuçlarına göre, %40 iktidar onayına karşın %60 muhalefet bloku oluşturmuştur. Bilindiği gibi, blok saf/sade değildir. Arada imtizaç etmeyecek siyasal görüşler vardır. Muhalif grup her ne kadar fazla ise de, üç parçalıdır ve toptan muhalefete sözcü bir grup yoktur. Kürt Sorunu ve Süreç başlıca anlaşmazlık konusudur. Muhalefetin AKP iktidarına karşı ortak tavrı ve yapılacakların öncelik sıralamasında partilerin çizgileri vardır. MHP’nin Kürt sorununu ve Süreci red edişinden ve HDP’yi yok saydığından ötürü birliktelik zor görünmektedir.

Bazı kesimler, TBMM’nin açılmasıyla, AKP iktidarında bozulan hukuk düzenini onarmak ve hukuk devletini yeniden inşa etmek için nelerin yapılabileceğini tartışmaktadır. Hükümet kuruluncaya kadar yapılabilinir olanlar şöylece örneklendirilmiştir:

Prof. Yüzbaşıoğlu[1]: "Hükümet kurulmadan da meclis tüm yetkilerini kullanabilir" demektedir. Yukarda işaret edilen bir konu şöylece örneklendirilmiştir:

"Diyelim Cumhurbaşkanı AKP’den bir ismi hükümeti kurmakla görevlendirdi. O isim hükümet kurmazsa mevcut hükümet arada göreve devam eder. Ama diyelim o isim bir hükümet listesi hazırladı ve Cumhurbaşkanı da o listeyi hükümet olarak atadı. O zaman o hükümet göreve başlar. Diyelim o liste güvenoyu alamadı. İşte bundan önce bahsettiğimiz 45 günlük süre o güvenoyu verilemeyen tarihten itibaren yeniden işlemeye başlar. Ama güvenoyu alamasa dahi o atanan hükümet seçimlere kadar görevde kalır. Seçim barajı düşürülebilir. Yolsuzluklar için araştırma veya soruşturma komisyonu kurulabilir. Yüce Divan’a sevk için önce meclis soruşturmasına gerek vardır. Meclis soruşturması yapılabilir ve Yüce Divan’a sevk olabilir".

Doç. Dr. Sezgin Seymen Çebi[2]: “Yeni hükümet kuruluncaya kadar milletvekilleri yasa teklifleri verebilirler. Yeni TBMM göreve başlar başlamaz, yüzde 10 seçim barajı, MİT ve iç güvenlik yasaları ile diğer tüm antidemokratik yasaları derhal, değiştirmek zorundadır. partiler kısa sürede, stratejik olduğu kadar pragmatik ve makul bir demokratik zeminde buluşamazlarsa Türkiye'nin yeniden otoriter bir iklime kayma tehlikesi her zaman mevcuttur"

                   Genel Seçim 2015

       Genel Seçim Sonuçları (07 Haziran 2015)

7 Haziran 2015 Genel Seçim sonuçları bu iki tabloda özetlenmiştir. Koalisyon alternatifleri bu aritmetik sonuçlara göre şekillenecektir. Bilinir ki siyaset sayılara sığmaz, vefat ve istifalar sayıları hemen değiştirir. Buna bir de transferler eklenince, ücretler manşetlere çıkar. Süre kısa, ateş harlıdır. 13 yıllık iktidar yıpranmış ve ak olmaktan çıkmıştır. Yola çıkarken söylenen ve beklenenlerle, varılan durak çok farklı ve yaralıdır. Devletin işleyişinde yolsuzluk, keyfilik ve rüşvet öne çıkmış, gündemi belirlemiştir. Kaçak Saray ve ikinci "örtülü ödenek" tahsisi, israf başlıca sorun olmuştur. Kürt Sorunu ve Çözüm Süreci, komşularımızdaki içsavaş ve Türkiye'nin buna müdahil olması önemli ve acil iç-dış sorunlardır. Ekonomik kriz kapıdadır, sürece tabidir.

 Acilen bir hükümet gereklidir. Ama derde derman bir hükümet. Sorun çok. Hayırlı olması dileğiyle. Bekliyoruz.