Arka Plan'da bu hafta 'Sanat mı dediniz'

            Fotoğraf sanat mı? değil mi? yıllardır sorular arasında yer alır. Ne olduğunun nereden, nasıl baktığınızla alakası var bence. Siz hedef olarak neyi koydunuz karşınıza. Görsel sanatlarla ilgili üretim mi yoksa diğerleri mi? Diğerleri ortada. Değerleri de.Neler yaptıkları aşikar. Bitmez onlarda laf, söz, dedikodu. Bitmeyecekte.  Lakin mutlak gerçek ÜRETİM olan tanımlarda. Ortada işin var mı? Somut olan şeyler var mı?

             Geçtiğimiz günlerde severek takip ettiğim bir arkadaşımın sunumunu izlemeye, bir hayli bilinçli bir grupla gidilmiş. Oradaydım. Soru soranların soruları ile işlerine baktım. ÜRETİM / TÜKETİM. Ortada sadece sorular var. Gerek sanat üzerine, gerekse entellektüel bilgi birikimi üzerine yorumlar  var. Yani yazının başında işaret ettiğim zıtlık boy gösteriyor. Yahu arkadaş iki projeni görelim, yok. Vazgeçtik üzerinde bizimde konuşacağımız iki fotoğrafını görelim. Oda yok. Ne var, yorum var, soru var, entellektüel bilgi birikimi var, oradaki konu FOTOĞRAF ama icraat yok. Ne ala, ne ala.

            Yani hani milletçe bir maç izliyoruz, bir hafta boyunca  izleyicilerin hepsi fubolcu, hakem, teknik direktör triosunun ELEŞTİRMEN kısmı. Hep biz biliyoruz. Hiç öğreneceğimizi hayal bile edemiyoruz. Birde balık hafıza nüksedince, ertesi hafta golü kaçıran, yanlış karar veren unutuluyor. Bir anda kahraman bile olabiliyor. Laf değil iş üret!  ikide seni konuşalım be DOSTUM...

            Kıymetli okurlar Fotoğraf bugünlerde sanat olarak kabul ediliyor. Kim ne derse desin. Görsel bir sanat. 1800'lü yılların sonlarında başlayan kapışma,  elli yıldan daha uzun olan kariyeriyle  fotoğrafın, resim ve heykel gibi sanatlarla birlikte kabul görmesine yardımcı olan ABD'li fotoğrafçı Alfred STIEGLITZ'in alt yapısıyla son bulmuş. Avrupa'nın kırsal kesimlerini fotoğraf makinesiyle birlikte gezerek Alman sahillerinde çalışan birçok köylüyü bunun yanında Almanya'nın el değmemiş ormanlarını fotoğraflayarak çok sayıda ödül kazanıp ve 1880'lerde tüm Avrupa'nın dikkatini çekmiş. 1893'ten 1896'ya kadar American Amateur Photographer dergisinde editörlük yaptı, ancak editörlük yönteminin kaba, zorba olduğu birçok abonenin dergiden uzaklaşmasıyla kanıtlandı. İstifaya zorlandıktan sonra o zamanlar New York Camera Club olarak bilinen The Camera Club of New York 'a dönüş yapmış  ve kulübün haber bültenini Camera Work olarak bilinen ciddi bir sanat dergisi içinde tekrar donatmış. O her basılmış görüntünün bir resim olabileceğini, bir fotoğraf olamayacağını duyurdu. Stieglitz'in hangisinin hangisi olduğuna karar vermesini olanaklı kılan hesap yine kendisinin bilimsel yöntemiydi.

            Tabi ki gelinen noktada Sanayi Devrimi'nden öncede bu konu ile ilgili hareketler de olmuştur. Tam da o döneme denk gelen, hayatı at sırtında Kızılderelileri görüntülemeye çalışmasıyla geçen ve bugün, bu konuda bilinen en büyük arşivin oluşmasının temelini atan Edward CURTİS,  dünyanın ilk fotomontajını yapan Robinson’un bir  ilk olarak Fading Away isimli meşhur fotoğrafı beş negatiften oluşturması. Tüberkülozdan ölen bir kızın etrafında bu komposizyonu canlandırması. 1880’lerde Fransız bilimadamı Etienne-Jules Marey kuşların nasıl uçtuğunu öğrenmek istedi. Bir saniyede 12 fotoğraf çeken fotoğraf tabancasıyla tarihin ilk hareketli fotoğrafını yaptı.  İngiliz fotoğrafçı Eadweard Muybridge, on iki kamerayla bir seri fotoğraf çekerek bir at yarışını adım adım fotoğrafladı. Bunları birleştirerek ilk hareketli görüntüleri oluşturması, Dorothy Catherine Draper’ın tarihin ilk kadın fotoğrafını, 1839 yılında Amerika’da yapması ve birçok örneklerle çoğaltılabilmesi.

            1929'daki Büyük Bunalım'ın kurbanlarını görüntüleyen yapıtlarıyla hem belgesel fotoğrafçılığı, hem de gazete fotoğrafçılığını büyük ölçüde etkileyen isim olan Dorothea LANGE belki de, usta Ara GÜLER'in dediği gibi fotomuhabiri, belgesel, sanatçı ve fotoğrafçı ayrılmasının çıkış noktalarından birisidir. Bugünlerde düşünmeden edemiyorum. Ustanın deyimiyle bir yerde bomba patladığında oraya koşan adam GAZETECİ'dir, oradan kaçıp karısının koynuna giden adam ise FOTOĞRAFÇI'dır. Fark budur. Biz yine de ne olduğuna bakmaksızın FOTOĞRAF'ı  sadece fotoğraf olarak kabul etmeyip ister başına sanat, isterse röportaj belgesel diye ekleyelim, FOTOĞRAF TARİHE TANIKLIK ETMEYE DEVAM EDECEKTİR. Ve yine şimdilerde burada yazdığım gibi fotoğraflar yüzlerce yıl sonra bile belki bir yerlerde gösterilecektir.

            Sadece bu yazımda isimler değil, gerek çekeni belli olmayan, gerekse olan daha bir dünya önemli isim var SANAT kelimesinin oluşmasında yardımcı olan daha bir dünya insan var. Sayfanın kısıtlı olmasıda önemli değil. 2-3'e bölünür, yazılır. Bununla birlikte ana tema eksen etrafında dönen birçok önemli olayın oluşmasında sanatsal akımlarla harmanlanmış FOTOĞRAF'ı  esgeçmek nankörlük değilde nedir? Tabiki şunu demiyoruz, günümüzde iki kurs alıp eğitim almış, almamış insanların benim senin ürettiğimiz her fotoğraf sanat değildir. Fotoğraf birşeyleri değiştirmelidir artık. Günümüzde birşeyleri değiştiren en son fotoğraf hangisidir diye sorsam? Belki çoğunuzun aklına gelmez ama DHA muhabiri Nilüfer DEMİR'in Kevin Carter'ın akbaba, çocuk fotoğrafından sonra en etkili fotoğraf olmuştur, Kobani'li Aylan Bebek. Avrupa kapılarını mültecilere açmıştır. (Detayları tartışılır)

            Evet sevgili dostlar, adına ne dediğimizin bir önemi yok. Sonuç önemli, düzelen birşeyler var mı? önemli. Gerisi teferruat. Bakmak ile görmek arasındaki farkı ayırt edip, neden fotoğraf üretiyoruzla başlıyor herşey. Hep birilerine ispatlama, memnun etme değildir ayrıca fotoğraf. Sanat ise bambaşka birşey. Oluşması için kaç fırın ekmek gerekir, yada PARA? yol size ait. Hepinizi yürekten sevgi ve saygıyla selamlıyorum. ARKA PLAN ÜRETİME DEVAM EDİYOR...