Borderline kişilik ve edebiyat (1)

Borderline (sınır) demektir. Bu bildiğimiz devletlerin, arsaların arasındaki sınırdan ziyade; normal-anormal, doğru-yanlış, moral-immoral, dindar-kâfir, hetero-homo, kadın-erkek karakter davranışları arasındaki geçiş sahasıdır. Kişinin kendi davranışlarında olduğu gibi, toplumsal davranışta da bunlar geçerlidir. Borderline kişi ve toplum, şizofrenik şahıs ve toplum gibi.

Sınırda-gri davranış; cinsiyet, din-inanç, milliyet, sevgi-güven konularında olmaktadır.

Bunlar, siya-beyaz arasındaki aralıkta bulunurlar, iki tarafa da kısmen yakındırlar. Beyaz ve siyah, bunları kanıksar, onaylamaz. Bu dar bir şerittir, popülâsyonu azdır. Ama günümüzde, bu elektronik cihazlarla, hızla yayılmakta, taklit ile benimsenmekte ve sosyal davranışı, örfü-âdeti olumsuz etkilemektedir.

Önce kişi kararsız ve mutsuzdur. Bir uçtan bir uca savrulmaktadır. Hemen öfkelenerek herşeyi yok etmekte ve bir süre sonra pişman olarak ağlamakta veya ısrarcı olmaktadır. Sakin düşünerek ve davranarak bir karar verememektedir. Ya sevip tapmakta veya öfkelenip hiddetlenmekte, bağırmakta, kavga etmekte ve düşman görmektedir. Bir süre sonra hoşuna giden bir davranış dolayısıyla aynı kişiyi övmekte ve göklere çıkarmaktadır. Bir hareket dolayısıyla küsmekte, başka bir halde kahkaha ile gülmektedir. Hâsılı motorun freni patlamıştır. Bir uçtan bir uca ve bir raketten diğer rakete koşmaktadır. Sevgi ve öfkesi düzensiz, istikrarsız ve kararsızdır. Papatya falı gibidir: Seviyor-sevmiyor.

Randevusuna geç gelmiş, iyi anlaşılmamış espri, küsme nedenidir. Alıngan ve kırılgandır. Gergin, sinirli, öfkeli ve bazan kavgacı, şüphecidir. Aşırı aceleci, panik içindedir, hemen ağlar veya öfkelenir. Kendisini boşlukta bilir, güvensizdir, sığınacak yer arar, korunmak-acındırmak ister. Aşırı duygusallık ve kırılmışlık ortamında intihara meyleder. Şüphelere düşer, kişileri hedef bilip izler ve kendisini haklı çıkaracak davranışlarını gözetir.

Bu davranışlar, giderek modern toplumda artık yaygın olarak görülmektedir. Televizyonlarda görülen filmlerde; bu davranışlar, çocuklarda ve erişkinde, yaşıtlar-arkadaşlar arasında, ebeveyn ve ebeveyn-çocukları arasında, hâsılı her düzeyde görmekte ve doğu toplum örfünde yadırganmaktadır.

Çocukların ana-babaya karşı öfkelenmeleri, manik davranışlar göstermesi gariptir. Geleneksel sevgi ve saygı gösterileri, yerini sınır hareketlere, taklit davranışlara bırakmıştır. Bu nedenle filmlerin bir seçimden geçirilmesi yararlı olacaktır.

Bakınız Emine Pişiren/Akçay[1] kısa bir araştırma ile aşağıdaki filmlerin karakterlerini sınırda-davranış bakımından değerlendirmiş ve şöyle bir liste yayınlamıştır:

Borderline Kişilik Bozukluğunu İçeren filimler:

-Yıldızlar Savaşı (Star Wars)Dizisinde Anakin Skywalker/Dorth Vader

-Öldüren Cazibe (Fatal Attraction),Michael Douglas

-Kim Korkar Hain Kurttan? (Who İs Afraid Of Virginia Wolf?),Elizabeth Taylor

-Baş Belası(The Cable Guy),Jim Carey

-Kaçak Gelin(Runaway Bride),Julia Roberts

-Play Misty for Me,Clint Eastwood

-Girl Interrupted,Angelina Jolie,Winona Ryder

-Single White Female,(Bridget Fonda, Jennifer Jason Leigh)

-The Crying Game(Jaye Davidson)

-Boys Don’t Cry,(Hilary Swank)

-What Lies Beneath(Harrison Ford, Michelle Pfeiffer) karakterleri borderline kişiliklerdir.

*

Çocuk yaşta, aile-içi sorunlu veya ayrı-eşlerin çocukları, gelişme döneminde karar verme yetisini zor kazanmakta ve bu nedenle arada kalmakta, güvensiz olmaktadır. Bu isabetsiz ve zor seçim, haliyle stres yapmakta ve fasit daire oluşmaktadır.

Bu yol ayırımındaki genç; suiistimale uğramakta, uyuşturucuya meyil oluşmaktadır. Bunun yanında daha birçok geçersiz davranışlarda bulunmaktadır.

 Yalnızlık, terk edilmişlik duygusu, güvensizliği getirmekte ve bu da yan arayışlara sürüklemektedir.

Borderline şahıslardaki bazı davranışlar:

1. Terk edilmişlik duygusundan kurtulmak ve dikkat çekmek için çılgın davranışlar sergiler.  Kavgacıdır, kendisini gösterir veya acındırır, himaye ister.

2. Farklı meşrep ve huylardaki kişilerle, tutarsız ilişki içinde olmak ve kimini methederken kimini yermek 

3. Kimlik çatışması, kaybı, belirsizliği içindedir. Her seferinde bir gruba girer, benimser ve kısa süre sonra ayrılır, yenisini arar.

4. Uç davranışlarda bulunur, aşırı para harcama, frapan giyim, aşırı dürüstlük, belirgin cinsel davranışlar, yaşa uyan/uymayan davranışlar, gıda alımında dikkat çeken haller. 

5. Bazan usandığından, bazan da ilgi çekmek veya korkutmak amaçlı intihar teşebbüsleri yapar.   

6. İlişkilerde düzensizlik, uyuşukluk veya aşırı gereksiz tepkiler. Doyumsuzluk, kendisini boşlukta hissetmek, anlamsız görmek.

7. Stres devam ettikçe veya üzerine bir yük binince bu tablo hızlanır, şekil ve yön değiştirerek ağırlaşır. Sonunda şizofrenik, manik, paranoyak limanlardan birisinde demirler.

8. İlişkilerdeki kısa süreli ayrılmaları veya sürecin değişimlerini normal karşılamaz, bunlara tahammülü azdır, hemen kırılır, küser, ayrılır. Reddedilmeyi sindiremez.

*

Kişilik bozukluğu tanısı koyabilmek için kişinin en az 18 yaşında olması ve 15 ‎yaşından beri tutarlı şekilde aynı davranışları sergiliyor olması gerekir. ‎Bu duruma neden olan sebepler araştırılmalı ve ergenlik döneminin diğer psikolojik davranışları da dikkate alınmalıdır.

Bu konu; aileyi, öğretmeni, işyerini ve toplumu ilgilendirmektedir. Bu nedenle toplumsal bir sorun olarak dikkate sunulması uygun görüldü.

Borderline şahısların takip ve tedavisi Psikiyatrist tarafından ve psikologların yönetiminde yapılmakta, aile başta olmak üzere ilgili kişi ve kurumların işbirliği gereklidir.

Kısaca anlatılan bu tablodan anlaşılacağı üzere, çevremizde bu kişileri hemen tanıyabiliriz. Duygusal yönleri bilinince ona göre davranmak ve çalışma ortamını verimli, uyumlu tutmak ve stressiz bir ortamda çalışmak herkesi mutlu edecektir.

Bu kişilerin yazdığı edebiyat eserlerinde, kendileri veya karakterleri konuşmakta, eylemler yapmaktadır. Bu karakterlerin tanınıp, toplumun uyarılması ve bunlara yardımı öncelemesi gerekirken; ne yazık ki bunlar taklit edilerek davranışlar geliştirilmektedir. Asıl sorun buradadır.