Böyle bir yolda yürümek ister misiniz?

Cennetten bir parçaymış gibi görünen bu manzaranın arasında adım atabileceğinizi, hatta bunu Adana’da gerçekleştirebileceğinizi biliyor muydunuz? Sadece bununla sınırlı değil. Peki, arboretum adı verilen bu bitki müzesinden Türkiye’de 3 tane bulunduğu ve yüzölçümü bakımından en büyüğünün Adana’da yer aldığından haberiniz var mıydı? Sanıyoruz, okuyanların büyük bir kısmının cevabı ‘hayır olacaktır.’ Açıkçası, Zeynep Çavuşoğlu ile tanışana kadar biz de konuya Fransız’dık.  Adana Çevre ve Arboretum Derneği Başkanı Çavuşoğlu, bitkilerin genleriyle oynayıp, dünyada Adana’ya özgü bitkiler üretilebileceğini anlattı bize.

Çukurova Arboretum ilgi bekliyor

ADANA MEDYA- Arboretum… Günlük hayatta kullanmadığımızdan anlamını bilmediğimiz bir kelime olan Arboretum, ‘Bitki Müzesi’ anlamına geliyor. Türkiye’de yalnızca 3 tane olan bu müzenin yüzölçümü bakımından en büyüğü ise Adana’da Menekşe Köyü civarına kurulu…  Arboretum, sadece bölgeye özgü bitkilerin korunması ve sergilenmesi amacını taşımıyor. Asıl hedef, bitkilerin genetiğiyle oynayarak dünyada eşi benzeri olmayan türler yaratmak. Bunun için de geniş kapsamlı bir laboratuvara ihtiyaç var. Bunların sağlanması için Zeynep Çavuşoğlu başkanlığında 2011 yılında Adana Çevre ve Arboretum Derneği kurulmuş. Çavuşoğlu, şu an Orman Bölge Müdürlüğü’ne bağlı olan Çukurova  Arboretum’unun, eksikleri tamamlandıktan sonra üniversiteye devredilmesi gerektiğini söylüyor. Buranın önemini anlatmakta sıkıntı çektiklerini belirten Çavuşoğlu, şu an kahve yetiştiriciliği konusunda çalışmalar yapıldığını ve olumlu sonuçlar alınması halinde Adana’da, Brezilya ile rekabete girebilecek türde kahve üretimi yapılabileceğini söylüyor. Arboretum’la ilgili detayları Adana Medya’ya anlatan Çavuşoğlu, turizme sağlanacak katkının da önemine dikkat çekiyor.

ARBORETUM VE DERNEĞİZ HAKKINDA BİLGİ VERİRMİSİNİZ?

Adana’da Arboretum, girişimlerimiz sonucu 1997 yılında kurulup Orman Bölge Müdürlüğü’ne devredildi. 2011 yılında ise Adana Çevre ve Arboretum Derneği’ni oluşturduk. Derneğimizin amacı, dünya çapında olacak Türkiye’nin en büyük arboretum’u için hazırladığımız projeyi hayata geçirmektir. Sosyal sorumluluk çerçevesinde, bir STK ile bir kamu kurumunun ortak çalışmalarla bir hedefe ulaşabileceğini göstermek istiyoruz ayrıca.

PROJENİN HAYATA GEÇMESİ İÇİN İHTİYACINIZ OLANLAR NEDİR?

Ne yazık ki Adana Arboretum’un ödeneği ve bilinirliği çok az. Buraya yeşil bir alan gözüyle bakılıyor. Burası ağaçların gen yapılarının incelendiği bir enstitü statüsü kazanıp, Sonunda üniversitenin çalışma alanı haline getirilmeli. Belki de Orman Bölge Müdürlüğü’nün bu işi tamamen başardıktan sonra devrini bir üniversiteye bırakması daha uygun olur.

ŞU AN TÜRKİYE’DE KAÇ ARBORETUM VAR?

İstanbul Belgrad Ormanları’nın içinde, İstanbul Üniversitesi Orman Fakültesi’nin gözetiminde Atatürk Arboretum’u var. Bir tane da Hayrettin Karaca’nın kurduğu Yalova’da özel arboretum bulunuyor. Fakat burası özel olduğu için pek etkili değil. Yani Türkiye genelinde 3 adet arboretum mevcut. Yüzölçümü bakımından ise en büyüğü bizimki. Atatürk Arboretum’u 150 dönüm civarında, bizimkinin sadece merkezi 170 dönüm. Toplamı büyüklüğümüz 260 dönüm.

GELİŞMİŞ ÜLKELERDEKİ ARBORETUM’LAR NE DURUMDALAR?

Gelişmiş ülkelerin her şehrinde arboretumlar bulunmuyor. Mesela Fransa’da Paris civarında bir tane var, güneyin bir tane, kuzeyinde bir tane var. İklim şartları ve bitki örtüsü değiştikçe bir arboretum gerekir. Çünkü bu zahmetli bir iş. İşletilmesi de bayağı bir zordur. Akdeniz bitki örtüsünün tümü Adana’da işlenebilir ve sergilenebilir. Marmara’da ve Akdeniz’de varsa, Bir Doğu Karadeniz ve Batı Karadeniz’de de olabilir. Bu kadar olsa Türkiye’ye yeter. İstanbul Üniversitesi Orman Fakültesi Dekanı, 1948 yılında, Paris’te ki bir üniversiteye, bilimsel bir kongre için davet edilmiş. Oraya gittiğinde, bunlara heyet olarak arboretum’u gezdirmişler. Yazılarında, ‘Benim ülkemde bu neden yok diye uykuyu kaybettim’ diye yazmış. Ve gelir gelmez Türkiye’ye bunu kurmak için çalışmalar başlamış. 12 sene de tamamlayabilmişler.  

BURADA GELECEK NESİLLERE NE GİBİ MİRASLAR BIRAKILABİLİR?

Kentleşmenin getirdiği olumsuz çevre koşulları, atmosferin dengesinin bozulmasıyla, endemik bitkilerimiz yok olabilir. Abroretumlar bunun için de bir güvencedir. Kentleşmenin getirdiği bu bozulmadan dolayı çevre bilincinin gelişmesi gerekiyor. Bu sadece birkaç ağaç dikmekle olmaz. Vicdanımızı 3 fedan dikerek rahatlatabiliriz. Ancak bilinci çocuklarımıza alıştırabilirsek gelişmiş ülkeler gibi olabilir. Bir ağaç için onu kesmek yerine yolumuzu başka taraftan geçirebiliriz mesela.

ADANA’YA ÖZGÜ YETİŞTİRİLMİŞ BİTKİLER VAR MI?

Toros sediri ve bu yörede yetişen çamlar olmak üzere 600 çeşit bitki var arboretumumuzda. Bunların hepsi sergileniyor. Ancak etrafına yaya yolları yapılamadığından istenilen manzarayı vermiyor tabiki. Ayrıca, laboratuvarımız olmadığı için bitkilerin genetiğiyle oynayıp yeni bir tür yaratamıyoruz.

ÇUKUROVA ARBORETUM’DA, TÜRKİYE’DE VE DÜNYADA BULUNMAYAN BİTKİLER ELDE EDİLEBİLİR Mİ?

Elbette bu mümkün. Mesela Etiyopya’dan kahve ağacı geldi. Bunu muhafaza ediyoruz. Arboretum’un uygun bir yerine bunu ekerek nasıl sonuç vereceğine bakacağız. Belki de ilerleyen zamanlarda Adana’da kahve yetiştiriciliği yapılacak. Buna benzer bir çok deneyler de yapılabilir. O nedenle arboretumun gelişmesi için önemli yatırımlar yapmak zorundayız.

PROJENİN GERÇEKLEŞMESİ İÇİN YETERİNCE DESTEK BULABİLİYORMUSUNUZ?

Yakın tanıdığım insanlar ellerinden gelen desteği veriyor. Fakat yerel yönetimlerden yana sıkıntılıyız. Her gelen idareci bunu anlayana kadar birkaç yıl zaman geçiyor. Mesela bir Orman Bölge Müdürü geliyor. Arboretumun ne oluğunu tam öğreniyor ama sonra tayini çıkıyor, yerine başka biri geliyor. Valilerimiz için de geçerli. Her gelen valimize brifing veriyoruz. Fakat Sayın Mustafa Büyük’den henüz randevu alabilmiş değiliz. Görüşme talebinde bulunmamıza rağmen valimizle ve belediye başkanımızla henüz görüşemedik. 5 Haziran Dünya Çevre Günü’nde vali ve belediye başkanlarımızı davet ederek bir akşam yemeği düzenledik. Orman Bölge Müdürü ve Garnizon Komutanı dışında gelen olmadı. Biz kendi kendimize konuşma yaptık.

ÇUKUROVA ARBORETUM’U BÖLGE TURİZMİNE KATKI SAĞLAYABİLİR Mİ?

Arboretum’lar, geliştikten ve tam oturduktan sonra her biri bölgelerinin endemik bitkisi veya çok iyi yetişen bir ağacıyla ünleniyorlar. Mesela İstanbul’daki Atatürk Arboretum’unda Meşe Koleksiyonu var. 80 tür meşe, sadece oraya ait. Bütün dünyada bilim adamları meşe üzerine araştırma yapacakları zaman buraya gidiyorlar. Bütün ülkelerin arboretumları turizm turlarının listelerine girmiş durumda.