Değişim-Dönüşüm-Gelişim-Başkalaşım

Değişim-Dönüşüm-Gelişim-Başkalaşım sözcükleri, bilimsel kavramlar olarak belli olayları ve durumları dile, düşünceye getirir. Bilim kavramlarla ve tanımlarla; sınıflandırma ve tekrarlama, deme ile oluşur. Önermeler kabul veya red edilir, bunlar sınanır, doğru veya yanlış olmaları bir hüküm ve değer ifade eder.

Müşahedeye, gözleme dayalı doğal ve bilimsel çalışmalar, buna dayalı kural ve kanunlar vardır. Bilim, tamamıyla insanlığın yani herkesin malıdır. Ancak üzerinde bulanın, keşfedenin, fikredenin mührü ve dili, isimlendirmesi vardır. Yıllarca süren yoğun çalışmalardan bir sonuç çıkmadığı gibi tesadüfen da bulunmuş icatlar vardır.

Herkes hamam tasının kurnada yüzdüğünü görmüştür. Ama Arşimet buradan suyun kaldıraç kuvvetini bulmuş ve formüle etmiştir. Herkes bir ağacın altında oturmuş ve yaprakların, meyvesinin yere düştüğünü görmüş ve bunu doğal karşılamıştır. Ama bir Newton, yerçekimi kanununu bununla bulacak ve formüle edecektir. Bir hekim, toplardamarına bir kuş tüyü yerleştirmiş ve bunun toplardamar boyunca göğsüne doğru gittiğini görmüş ve böylece kanın insan vücudunda devridaim(dolaşım) yaptığını söylemiştir. Bir başka hekim kendisini yılana ısırtmış ve bedendeki değişmeleri bir yardımcısına yazdırarak klinik tabloyu ayrıntılarıyla tanımlamıştır.

Bu şekilde bilim tarihi yani keşif ve icatlar ibretlik anılarla doludur.

Bahis konusu bu kavramlar, insani ilişki, toplumsal kural ve organizasyonlar için de geçerlidir. Bu nedenle sosyolojide organik anlatım ve örnekler vardır. Buna ait konuları tartışmak üzere organik değişim-dönüşüm-başkalaşım hakkında bir anımsatma yapılacaktır.

* Sözlükte "değişim"

1. Bir süreç içindeki değişikliklerin tümü; bir niceliğin birbirinden ayrı değerler alması ya da böyle iki değer arasındaki ayrım.

2. Yeni döllerin atalarına tıpatıp benzememesini sağlayan özelliklerin tümü, varyasyon; rüzgârın yön değiştirmesi.

3. Üretilen malların başka mallar ya da para karşılığı değiştirilmesi.

Değişimin ingilizcesi: (change, changing, mutation, alteration, variation, switch, turn, ‎metamorphosis, permutation, pref. meta)

Değişim nedir? (Felsefe)

Hareket’ in en genel tanımını veren kavram, «hareket değişmenin ta kendisidir» (Engels).

Değişme kavramı, en genel ve en soyut şekilde, nesnel gerçekteki tüm fenomenlerin ve nesnelerin sürekli bir başkalaşma içinde olduğunu dile getirir.

Değişme, nitelik ya da nicelik bakımından olabilir. Bu iki tür değişme, nicelik değişmelerinin nitelik değişmelerine dönüşmesi şeklindeki diyalektik yasa tarafından belirlenen bir ilişki içindedir.

Değişmenin özel bir biçimi de ‘gelişme’ dir.

Herhangi bir değişme, bir gelişme sürecinin bir durağı olursa, nicelik değişmelerinin sonunda yeni nitelikler ortaya çıkar. Bu anlamda, her gelişme bir değişmedir ve her değişme, uzun ya da kısa bir zaman aralığından sonra bir gelişme sürecinin uğrağına dönüşebilir.

Bütün nesnelerde ve fenomenlerde var olan sürekli değişme, insanın sınırsız bilgi edinme sürecinin temel önkoşullarından biridir.

*Değişim Nedir? (Tanım)

Değişme, bir bütünün öğelerinde, öğelerin birbirleriyle ilişkilerinde öncekine göre nicelik ve nitelikçe gözlenebilir bir ayrılığın oluşmasıdır.

Başka bir ifade ile değişme, temellilik ve daimilik kavramının karşıtıdır Vakit akışına karşın aynı kalan bir özellik manasına gelen daimilik ve temellilik kavramı, bir bakıma değişimin negatif olarak anlatılmasıdır.

Yeniden, değişme, tasarılı veya tasarısız rastgele bir sistemin, bir süreç neticesinde belli bir vaziyetten başka bir vaziyete dönüşmesi olarak tanımlanabilir.

Örgütsel değişme

Bir örgüttün yeni bir düşünce veya davranış biçimine uyum sağlaması, alışmasıdır. Örgütün çeşitli alt sistem ve boyutları ile bunlar arasındaki ilişkilerde olabilecek her türlü değişikliğe örgütsel değişim isimi verilir Bu manada değişme; yaratıcılık, yenilik yapımı, büyüme ve gelişme gibi olay ve olguların tümünü içine alabilecek derecede geniş kapsamlı, geniş bir kavramdır.

Bir başka açıdan değişme; bir şeyi başka bir şeyin yerine koyma, bir şeyden başka bir şey için vazgeçme, aynı tür içinde başka bir yeni şeyi, başka şey veyahut şeyler için yerine koyma veyahut alma, yenilik getirmedir.

Başka bir anlatımla, ‘bir sistemin, başlangıçtaki şeklinden değişik olan rastgele bir şekle geçmek üzere daimi şekil değiştirmesidir’ biçiminde tanımlanır.

Bunun yanında “değişme kavramı”na oldukça değişik manalar da verilebilmektedir:  Arasında; hareket, yer değiştirme veya bir vaziyetten diğer bir vaziyete geçiş, gelişme, büyüme, kalkınma ananelerinin, kalıplaşmış daha önceki düşünce sistemlerinin ve atalardan kalma yaşantı şekillerinin terk edilmesi, daha yüksek bir verimlilik ve etkenlik derecesinin gerçekleştirilmesi sayılabilir.

Değişimin boyutları

Değişimin boyutları çağımızı niteleyecek düzeylere erişmiş ve baş döndürücü bir ivme kazanmıştır. Başka bir deyişle, artık değişmeye engel olmaktan ziyade,  değişmeyi nasıl öngörmek ve buna göre hazırlık yaparak değişmenin nasıl yönetileceği, dozajı gündemi işgal etmekte ve bu bizi “değişim mühendisliği” kavramına getirmektedir.

* Dönüşüm:

1. Olduğundan başka bir biçime girme, başka bir durum alma, şekil değiştirme, tahavvül, inkılap, transformasyon:  2.  Görevinin değişikliğe uğraması yüzünden bir organda ortaya çıkan değişme. 3.   Bilinçaltına itilmiş bir duygu veya isteğin, karşıtı görünümünde veya başka bir biçimde bilince yükselmesi, transformasyon. 4.  Aristoteles'in Poetika adlı yapıtında oyun kahramanının yazgısında beklenmedik birdönüşüm. Talihin dönmesi

Dünya halkbiliminde bir amacı gerçekleştirmek, cezadan kaçınmak ya da yarışma kazanmak amacıyla genellikle büyüsel yollarla, insan, hayvan, nesne ve doğaüstü güçlerin birbirlerinin biçim ve görevlerini alabileceklerine ilişkin evrensel halk inancı (halkbilim, büyü, dönüşümcü, dönüşümcülük).

*Rövanş: Sporda veya oyunda yenilmiş olanın aynı rakiple oynadığı ikinci oyun. İntikam

Rövanşist: mukabeleyi bilmisil. Maruz kaldığı davranışa aynı şekilde mukabele etmek isteyen. İntikamcı davranış.

Yanlı davranış, olaylar karşısında taraflı davranış göstermektir. Sözgelimi, arkadaşımız haksız olduğu hâlde onu sevdiğimiz için haklıymış gibi davranmak, insanlara lakap takmak, onların özellikleriyle alay etmek, dışlamak yanlı davranışlardır. Yanlı davranışların nedeni, duygularımızın bizi etkilemesi, olayları iyi anlamamak olabilir. Bu tür davranışlar ilişkilerimizin bozulmasına kapı aralar. İnsanların güvenini kaybederiz. Bu yüzden yanlı davranışlardan kaçınmalı, herkese saygı duymalıyız.

* Başkalaşim Nedir?

Bazı canlılar, dünyaya geldiklerinde ana canlıya benzerken bazıları da benzemezler. Ana canlıya benzemeyen canlılar, gelişim dönemleri boyunca başkalaşım geçirerek ana canlıya benzer hale gelirler. Kurbağaların ve böceklerin yumurtadan çıktıktan sonra yapısal değişikliğe uğrayarak, ana canlıya benzer hale gelmesine başkalaşım denir. (Kurbağaların ve böceklerin yumurtadan çıktıktan ergin hayvan oluncaya kadar geçirdikleri gelişim evrelerinin hepsine birden başkalaşım denir).

Kurbağalar ve eklem bacaklılardan böcekler, başkalaşım geçiren hayvanlardır. Bunun daha birçok örnekleri vardır:

1. İpek Böceğinin Gelişim Dönemleri (Başkalaşım Evreleri) :

- İpek böceği salgıladığı yapışkan bir maddeyle (iplikle) yumurtalarını birbirine

   bağlayarak etrafa dağılmalarını önler.

- Tırtıl, yumurtaların gelişebilmesi için salgıladıkları iplikle kendilerine koza örmeye başlarlar. (Tırtıl bunu 3-4 günde örer).

- Yumurta olgunlaşınca tırtıl oluşur.

- Tırtılın ergin hale gelinceye kadar geçirdiği uyku dönemine pupa denir.

- Pupa dönemi sonunda koza yırtılır ve kelebek oluşur.

2. Kurbağanın Gelişim Dönemleri (Başkalaşım Evreleri) :

- Kurbağadaki döllenmiş yumurta hücresinin gelişmesi sonucu larva oluşur.

- Balığa benzeyen larvalar gelişerek iribaş olur.

- Zamanla iribaş büyüdükçe önce arka bacaklar, sonra ön bacaklar çıkar ve en sonunda kuyruk kaybolur.

- Bundan sonra genç yavru kurbağa oluşur. Yavru kurbağa da gelişerek ergin kurbağa haline gelir.

Kurbağa başkalaşımının farklı evreleri başkalaşım, metamorfoz olarak da bilinir. Özellikle böcekler için kullanılan bir terim olup, canlının tırtıl düzeyinden yetişkin düzeye geçişini anlatır.

Insecta sınıfı içerisinde sınıflandırılan canlılar, genel olarak başkalaşım derecesine üç gruba ayrılırlar:

1.    Böcek olmayan altı ayaklı canlılardan bir kısmı bu gruba girer. Bu gruptaki canlıların larva ve yetişkin halleri çiftleşme organlarının yokluğu dışında aynıdır ve başkalaşım geçirmezler.

2.    Bu gruba pek çok böcek grubu girmektedir. Larva, yetişkinlik aşamasına kademeli olarak geçer ve koza aşaması yoktur.

3.    Kelebekler ve pek çok böcek sınıfının dahil olduğu bu grupta yaşam döngüsü, tırtıl, koza ve yetişkin aşamalarından oluşur.

Başkalaşım geçiren canlılar; kelebek, kene, kurbağa, sinek ve benzeridir.

Başkalaşım geçiren hayvanlar(Kurbağalar, böcekler, kabuklular): 

Kabuklular: Yengeç, karides.

Örümcekler: Örümcek, akrep.

Çok Ayaklılar: Çıyan, kırkayak.

Süngerler

Mercanlar

Yumuşakçalar: Salyangoz, midye, istiridye, mürekkep balığı, sümüklü böcek, ahtapot.

Derisi Dikenliler: Denizyıldızı, denizkestanesi.

İpek böcekleri

Uğur böcekleri

İnsanın oluşması da bir başka Başkalaşım’dır: Yumurta ve sperm birleşerek zigot oluşmakta ve daha sonra safhalar geçirerek insan olmaktadır.

Ayrıca Güneş Sisteminin döngüsünden de gece-gündüz, mevsimler ve diğer olaylar-değişmeler görülmektedir.

Başkalaşımdaki bu süreç, biyoloji ve evrim teorisine delil gibi gösterilmeye çalışılır. Bu konu tartışmalıdır. Diğer bir görüş de şöyledir: Metamorfoz genetik bilgide kodlanmış bulunan bir “planlı değişim”dir ve “tesadüfî değişim” anlamına gelen evrimle hiçbir benzerliği yoktur. Gerçekte “indirgenemez kompleks” bir süreç olan metamorfoz, evrimi çürüten bir yaratılış delilidir.

Bu kavramların anlama ve derecesi, farklı örneklemelerde görüldüğü gibi içerikleri ayrıdır. Ama bunun bir sistem içinde oluştuğu da kesindir. Hayvan âlemindeki bu değişmelerin yanında cemadatta(cansız varlık) ve nebatatta (bitki alemi) da buna benzer değişme ve gelişmeler olmaktadır.

Sonuç olarak tüm varlıkların ve dolayısıyla insan ruhiyatının ve toplumsal yapının her an bir değişmenin içinde bulunduğu kesindir.

Bundan sonra toplumsal değişim ve dönüşümleri incelemek yararlı ve anlaşılır olacaktır.

Sonuç olarak, değişimi önlemek mümkün olmadığına göre onu yönlendirmek ve kontrollü dönüşümü sağlamaya gayret edilmelidir.