Demokrat Parti dönemi (1950-1960) -2

3- DP'nin 1957-1960 Dönemi

27 Ekim 1957 seçimlerine her parti ayrı katıldı. İktidarın denetimi altında olan devlet radyosu, seçim yasasına aykırı olarak, saat 14:30'dan itibaren seçim sonuçlarını yayınlamaya başladı.   

27 Ekim 1957 Genel Seçim Sonuçları

DP: % 47.7  oy- 424 milletvekili

CHP: % 40.8  oy- 178 milletvekili

Hürriyet Partisi: 4 milletvekili

Cumhuriyetçi Millet Partisi: 4 milletvekili

Bağımsız: 4 milletvekili kazandılar

Cumhurbaşkanı: Celal Bayar (413 oy)

TBMM Başkanı: Refik Koraltan (404 oy)

5.Adnan Menderes Hükümeti 25 Kasım 1957 yılında kuruldu ve güvenoyu aldı (403). Muhalefet, kabineye (133 oyla)hayır dedi.

CHP, 31 olan milletvekili sayısını 1957 seçiminde, 178'e çıkardı. 

CHP'nin yayın organı Ulus Gazetesi Atatürk'ün Bursa Nutku'nu yayınlayınca, iktidar hakkında işlem yaptı.

Bu Dönemde, muhalefet tarafından oluşturulan "Milli Muhalefet Cephesi"ne tepki olarak DP, "Vatan Cephesi"ni kurdu, böylece ülke halkı iki cepheye ayrılmış oldu.

Çok geçmeden saldırgan olan Vatan Cephesi üyeleri/militanları Turgutlu, Akhisar, İzmir ve İstanbu'da olaylar çıkardılar. Çanakkale/Ezine ilçesinin Geyikli bucağında CHP Genel Sekreteri Kasım Gülek, DP'lilerin saldırısına uğradı (11 Eylül 1959). 3 Nisan 1960 tarihinde; CHP Kayseri İl Kongresi'ne katılmak amacıyla buraya gelen İnönü'nün bindiği tren, Himmet Dede İstasyonu'nda durduruldu, üç saat bekletildi ve muhalefet lideri Kayseri'ye gidemeden, Ürgüp'ten Ankara'ya geri gönderildi.

17 Şubat 1959'da Londra'da meydana gelen ve Başbakan Adnan Menderes'in içinde bulunduğu uçağın düşmesi kazasında, sağ-salim kurtulması olayı,  iktidar-muhalefet arasında toplumsal bir uzlaşmaya dönüştürülemedi.

Menderes, 12 Nisan 1960 tarihinde, 15 DP'li milletvekilinin bulunduğu bir "Tahkikat (Soruşturma) Komisyonu" kurdu ve bunun teklifi yasalaştı (27 Nisan 1960).

Tahkikat Komisyonu'na olağanüstü yetkiler verilmiştir. Bu komisyonlara, yargı, yayın yasağı uygulama, yayınları toplatma, matbaaları kapatma, belgelere el koyabilme yetkisi olacaktı. Kanuna uymayanlar ağır şekilde cezalandırılacaktır.

   İktidar ile muhalefet arasında yaşanan gerginlik, üniversitelere de sıçradı,   Ankara ve İstanbul üniversitelerinde öğrenci olayları başladı.  Üniversite öğrencileri öldürüldü (28-29 Nisan 1960, olaylar sırasında Rektör Ord.  Prof. Dr. Sıddık Sami Onar yaralandı).

Hükümet, bu gelişmeler üzerine, Ankara ve İstanbul'da sıkıyönetim ilan etti.

14 Mayıs 1960'ta aralarında subayların da bulunduğu onbin kişilik başka bir gösteri yapıldı, DP bunlara karşı İzmir'de gösteri Mitingleri yaptı.

Belirtilen gelişmeler ve olaylar neticesinde Bir grup askeri Cunta kurarak, 27 Mayıs 1960 tarihinde darbe ile iktidara el koydu.

Böylece, DP'nin 1950-1960 arasında yaşanan çok partili ve gerçekte tek parti yönetimi sona ermiş, yeniden dikta dönemine gelinmiştir.

*

Demokrat Parti Dönemi İçin Genel Değerlendirme

Kırsal kesim ve özellikle köylü nüfusu önemsenmiş ve yardım görmüş, geliri artmış. Devlet dairelerindeki bürokratlardan insani davranış görür olmuştur.  Tarım motorize olmuş, Karayolları ağı kurulmuş ve genişlemiştir. Sanayide önemli atılımlar olmuş, 11 adet şeker fabrikası açılmış, 10 adet çimento fabrikası kurulmuş,   Elektrik enerjisinde 4 kat artış gerçekleştirilmiştir.

1950-53 yılları arasında % 13 büyüme hızı, sonraki yıllarda giderek düşmüştür. On yıllık dönemde bu hız, ortalama % 5 dolayındadır. Ulusal gelir, 1950'ye göre; % 50 artmış, sanayinin gayri safi milli hasıla içindeki payı % 16'dan, % 22'ye çıkmıştır.

1950'ye göre, özel işyerleri sayısında yaklaşık 25 katlık bir artış gözlenmektedir. Bu dönemde sanayide ithal-ikameci bir politika izlenmiş, montaj sanayine ağırlık verilmiştir.

DP döneminde, üç olan üniversite sayısı, aralarında ODTÜ'nün de bulunduğu üç yeni üniversitenin daha açılmasıyla sayı  6 olmuştur.

1954'ten sonra dış borçlar ise, 1950'ye göre, 3.5 kat artmıştır. Aynı dönemde Türkiye'ye önemli ölçüde yabancı sermaye girişi olmuştur.

Sovyet tehditleri nedeniyle Türkiye NATO'ya girmiş, Kore'ye asker göndermiştir. Dış politika, tek yanlı olup ABD merkezlidir. Türkiye Orta-Doğu ve Balkanlarda istediği anlamda etkili olamamış, özellikle de Arap dünyası ile ilişkilerinde önemli sorunlar yaşanmıştır. Kıbrıs sorunu çözümü için gayret gösterilmiştir.

DP'nin son döneminde, ekonomik sorunlar, artınca sıkı önlemler almaya zorlandı. Bu bağlamda, Milli Koruma Yasası çıkarıldı.  4 Ağustos 1958 tarihinde ekonomik istikrar kararları sonucunda, Amerikan Doları'nın değeri 3 TL'den, 9 TL'ye yükseltildi, Cumhuriyet tarihinde görülmemiş bir devalüasyon kararı alınmıştır.

DP iktidarı, işçilerin çalışma koşullarını iyileştirmek istemekle birlikte, programında vaat ettiği grev hakkını tanımamış, basın ve üniversite üzerinde tam bir denetim kurmayı amaçlamış, baskı yasaları çıkarmıştır. 

Son döneminde siyasi ve ekonomik sorunları çözmekte zorlanan DP iktidarı, bağlarını kopardığı ve tutucu, dinci çevrelere yaklaştığı ve bunlara bazı ödünler verdiği anlaşılmaktadır. Arapça ezan yasağının kaldırılması, okullara din derslerinin konulması, İmam-Hatip okullarının açılması, radyoda dinsel programlara ağırlık verilmesi şeklindeki gelişmeler, Atatürkçü kesimlerce hoş karşılanmamıştır.   

Bugünkü siyasi mücadelenin birçok noktası, eskiden günümüze tevarüs etmiştir. Konu ve yöntemler arasında birçok ortak ve tekrarlanan noktaları görmek mümkündür. Konu ve gelişmeler dün gibi görünmekle birlikte aslında günümüzü açıklamaktadır.