Diyarbakır’da Yok Edilmekte Olan Kültür Mirası: Fatih Paşa Camii

Fatih Paşa Camii, Diyarbakır’daki en eski Osmanlı yapısı. Diyarbakır’a gelen turistlerin muhakkak görmek istedikleri bir eser. Kubbelerinin kurşunla kaplı olmasından dolayı halk arasında Kurşunlu Cami diye anılmaktadır.

Fatih Paşa, Diyarbekir’i Osmanlı topraklarına katan Bıyıklı Mehmed Paşa’dır. 4 Kasım 1515 tarihinde İdris-i Bitlisi’nin  önerisi ile Diyarbekir Beylerbeyiliğine atanmıştı. Şehri ve bölgeyi Şii Safevîlerden kurtardığı için “Fatih Paşa” olarak anılmaktaydı[1]. Safevî döneminde harabe haline gelen Diyarbakır’ın imarına girişen Bıyıklı Mehmed Paşa,  Fatih Paşa Camii olarak anılan camiyi ve camiye gelir getirmesi için de bir hamam yaptırmıştı. Halkın Kürtler Hamamı olarak andığı bu hamamı Evliya Çelebi, “duvarları koklasan misk ü anber gibi kokar” sözleriyle över. Bu hamam XIX. Yüzyıl başlarında harap olmuş, bugün harabesi bile kalmamıştır.

Fatih Paşa Camii ise olağanüstü güzellikteki son cemaat mahalli ve sanat tarihi açısından önem taşıyan kubbeleriyle günümüze kadar dimdik ayakta kalmayı başarmıştı.

Fatih Paşa Camii bugün güvenlik kuvvetlerine karşı teröristlerin karargahı haline getirilmiştir. 5 Aralık 2015 tarihinde cami bahçesinde abdest almakta olan Mustafa Katırlı isimli polis memuru, teröristlerin saldırısı ile yaralandı ve şehit oldu. 7 Aralık Pazartesi günü kuşatmaya alınan camiyi boşaltmak zorunda kalan teröristler kaçarken tarihi camiyi ateşe vermekten çekinmediler. Tarihî Fatih Paşa Camii, halkın diliyle Kurşunlu Camiye girmeye çalışan itfaiyeye de ateş açılması üzerine yangına müdahale edilemedi. 1515 yılında yapılan bu tarihi cami 500 yıl sonra çok ciddi hasar gördü. Oysa bu güzel eser dünya kültür mirasına girmeye hak kazanacak kadar önemli bir yapı idi. Kaderi böyle olmamalıydı.

Tarihi eserlere saygı gösterilmesini, çatışmaların şehrin dışına taşınmasını isteyen Diyarbakır Baro Başkanı Tahir Elçi’yi bir kez daha saygı ile anmamız gerekiyor. Hayatına mal olan açıklamalarının ne kadar haklı olduğu bu saldırı ile çok daha fazla açığa çıkmış oldu.

DAEŞ terör örgütü İslâm adına hareket etmek iddiasıyla batılı güçler tarafından ortaya çıkarıldı. En büyük zararı da İslâm imajına verdi. Tarihi eserleri tahrip etmeyi bir marifetmiş gibi dünyaya sundu. Dünyanın nefretini topladı. Şimdi de PKK tarihi eserlere vermiş olduğu bu zararla DAEŞ’in yolunda ilerliyor gibi. Bölücü örgüt yayınlarındaki Kurşunlu Camii’ne polisin saldırdığı iddiası inandırıcılıktan uzak gibi. Çünkü cami içerisinde abdest alırken öldürülen de bir polis. Camiler, kiliseler ibadet içindir. İbadethanelerin karargah olarak kullanılması, buralara silah ve mühimmat yığılması ibadethanelere yapılan en büyük saygısızlıktır.

Camilere, mescitlere, birer tarihi eser olarak saygı gösterilmesi hepimizin ortak kararı olmalıdır.

[1] Şevket Beysanoğlu, Anıtları ve Kitâbeleri İle Diyarbakır Tarihi, c.2, Ankara 1990, s. 520.