Dünya anadil günü - Avrupa bölgesel ve azınlık diller şartı (2)

AVRUPA BÖLGESEL VE AZINLIK DİLLERİ ŞARTI

Avrupa Bölgesel ve Azınlık Dilleri Şartı, Kasım 1992’de imzaya açılan Şartın 5 ülkede uygulamaya konması ile Mart 1998’de yürürlüğe girmiştir.

Uluslar arası bu Sözleşme Ana-metni,  fazlaca ayrıntılara boğulduğundan, Maddelerdeki ifadeler özetlenerek aşağıdaki şekilde düzenlendi. Dil konusu, yaşamın ve toplumun her evresinin esası olduğundan buradaki ifadeler de çeşitli ve kapsamlıdır.

Aslında dil temelinde azınlık hakları karara bağlanmıştır. Yakın geçmişte bu haklara ait mücadeleler ülkemizde de yaşanmaktadır. Bu metinde belirtilen "muasır medeniyet seviyesi"ne ulaşmak amaçlanmıştır. Burada "muasır medeniyet"in bazı yaşam ilkeleri sıralanmıştır. Barış içinde mücadelenin nasıl olacağının planı belirtilmiştir.

Madde 1 – Tanımlar

A ."Bölgesel veya azınlık dilleri” tanımı

1. Bir Devlet’in toprakları içinde toplam nüfustan sayıca daha az bir grubun konuştuğu dil. 
2. Devlet’in resmi dil(ler)inden veya bu dillerin diyalekti olmayan diller.

B. "Bölgesel veya azınlık dilinin kullanıldığı toprak”, belirtilen dil grubunun bu Şart tarafından sağlanan çeşitli koruyucu ve destekleyici önlemlerin alınmasını gerektirecek sayıda kişi tarafından kullanılan coğrafi alandır.

C."Toprağa bağlı olmayan diller” o devletin vatandaşları tarafından toplam nüfusun birazının kullandığı ve toplumumdaki diğer dil(ler)den farklı olan, o devletin sınırları içinde kullanılmakla birlikte belirli bir alan ile tarif edilemeyen dillerdir.

Madde 7 – Amaçlar ve ilkeler

1. Bölgesel veya azınlık dilleri; kültürel zenginlik olarak kabul edilecektir ve bu diller korunacaktır 
2. Mevcut veya yeni kurulacak idari bölümler; bu dillerin geliştirilmesine engel teşkil etmeyecektir.  Bölgesel veya azınlık dil coğrafyasına saygı gösterilmedir.
3. Bölgesel veya azınlık dilinin; yazılı-sözlü olarak kamusal ve özel hayatta kullanılması kolay kılınacak ve teşvik edilecek.
4. Bu dillerin coğrafyasında yaşayıp dili öğrenmek isteyenlere imkan sağlanacak ve desteklenecektir.  
5. Üniversite ve benzeri kurumlarda, bu diller üzerinde araştırmalar yapmak ve desteklemek.  
6. Taraflar, bu dillerin kullanımını ve dilin sürdürülüp geliştirilmesini tehlikeye sokacak, engelleyecek, adil olmayan herhangi bir ayrımcılık, dışlama, kısıtlama yapmamak 
7. Taraflar, ülkelerinde uyguladıkları eğitimin amaçları arasında, ülkenin bütün dil grupları arasında ortak anlayışa varılmasını ve özellikle bu dillere karşı saygı, anlayış ve hoşgörü gösterilmelidir.  Kitle iletişim araçları da aynı amacı takip etmelidir. 
8. Bu dillerle ifade edilen, talep ve arzular dikkate alınacaktır.   
9. Taraflar, “toprağa bağlı olmayan” dillere, belirtilen ilkeleri mutatis mutandis[1] uygulamayı taahhüt ederler.

Madde 8 – Eğitim

1.Taraflar, bu dillerin kullanıldığı topraklarda, bu dillerin her birinin durumuna bağlı olarak ve devletin resmi dil(ler)inin öğretilmesi hakkına zarar vermemek koşuluyla şunları yapmayı taahhüt ederler;

A. Okul öncesi eğitim

1. İlgili bölgesel veya azınlık dillerinde okul öncesi eğitim sağlamak
2. Okul öncesi eğitimin önemli bir bölümünü ilgili bölgesel veya azınlık dillerinde sağlamak
3. En azından ailesi bu talepte bulunan ve sayıca yeterli oldukları düşünülen öğrencilere uygulamak
4. Kamu kurumları okul öncesi eğitim konusunda yetersiz iseler yukarıdaki i’den iii’ye kadar bahsedilen önlemlerin alınmasını desteklemek ve/veya teşvik etmek

B. İlkokul: Aynı koşullarla bölgesel veya azınlık dillerinde eğitimi sağlamak

C. Ortaöğrenim: Aynı koşullarla bölgesel veya azınlık dillerinde eğitimi sağlamak

D. Mesleki ve teknik eğitim: Aynı koşullarla bölgesel veya azınlık dillerinde eğitimi sağlamak

E. Yüksek öğrenim

1. Bölgesel veya azınlık dillerde üniversite öğrenimini ya da diğer yüksek öğrenimi mümkün kılmak;
2. Bu dillerin üniversitede ve yüksek öğrenimde ders olarak görülebilmelerini sağlamak;
3. Bu dillerde üniversite, yüksek öğrenim kurumları açılmasına veya bu dillerin üniversitelerde veya yüksek okullarda ders olarak okutulmasına izin ve destek vermek 

F. Yetişkinlere kurslar ve sürekli eğitim kursları

1. Yetişkinlere yönelik kurslarda ya da sürekli eğitim kurslarında bu dilleri ders olarak vermek
2. Bölgesel veya azınlık dilin kültürünü ve tarihini öğretmek. 

Madde 9 – Yargı Kurumları

A. Ceza davalarında:

1. Mahkemelerin, taraflardan birinin isteği üzerine davayı bölgesel veya azınlık dillerde yürütmelerini sağlamak
2. Sanığa kendi bölgesel veya azınlık dilini kullanma hakkı güvencesi vermek
3. Yazılı veya sözlü talep ve kanıtların, sadece bir bölgesel veya azınlık dilde ifade edildikleri zaman, bunu kabul etmek 
4. Talep halinde yasal işlemlerle ilgili belgeleri, ilgili bölgesel veya azınlık dilde çıkarmak; gerektiğinde ilgili kişiler için, ek bir ödeme yapmayı gerektirmemek kaydıyla çevirmenler ve çeviri metinler kullanmak.

B. Hukuk davalarında: Aynı şartları uygulamak

Madde 10 – İdari makamlar ve kamu hizmetleri

1. Devlet’in idari yapısı içinde, bölgesel veya azınlık dillerini kullanan nüfus yeterli ise, her bir dilin durumuna bağlı olarak İdari makamların bölgesel veya azınlık dilleri kullanmalarını sağlamak
2. Bu dilleri kullananların, kendi dillerinde yaptıkları yazılı-sözlü başvuruların kabulü ve aynı dillerle cevaplanmasını, bu dillerdeki dilekçelerin kabulünü sağlamak  
3. Bölgesel veya azınlık dilde belgeler hazırlamasına izin vermek.
4. Bölgesel veya yerel yönetim çerçevesinde, bölgesel veya azınlık dillerinin kullanılması;
5. Bölgesel yönetimlerin resmi belgeleri aynı zamanda bölgesel veya azınlık dillerde yayınlaması;
6. Yerel yönetimlerin, resmi belgeleri aynı zamanda bölgesel veya azınlık dillerde yayınlaması;
7. Bu dillerin, bölgesel yönetimler tarafından meclis görüşmelerinde, Devlet’in resmi dil(ler)ini dışlamamak kaydıyla kullanılması;
8. Bu dillerdeki yer adlarının, gerekirse resmi dildeki adıyla birlikte kullanılması 
9. İstendiğinde yazılı ya da sözlü çeviri;
10. Bu diller coğrafyasına atanacak kamu hizmeti çalışanlarının, bu dilleri bilmeleri şartını aramak.
11. Bölgesel veya azınlık dillerde soyadı alınmasına izin vermek  

Madde 11 - Medya

1. Taraflar, bölgesel veya azınlık dillerini kullananlar için bu dillerin konuşulduğu yerlerde, medyanın bağımsızlığı ve özerkliği ilkesine saygı göstermesi 
2. Bölgesel veya azınlık dillerde en az bir radyo istasyonu ve bir televizyon kanalı 
3. Yayıncıların bu dillerde programlar hazırlamasını sağlamak 
4. Bölgesel veya azınlık dillerinde, işitsel ve görsel çalışmalar üretilmek, dağıtılmasını sağlamak
5. Bölgesel veya azınlık dillerinde en azından bir gazetenin kurulmasını,   devamını sağlamak  
6. Bu dillerde,  düzenli olarak gazete makaleleri yayınlanmasını teşvik etmek 
7. Azınlık dillerini kullanan medyanın ek maliyetlerini karşılamak
8. Bu dillerde hazırlanan görsel-işitsel ürünlere mali yardımda bulunmak 
9. Bu dilleri kullanan gazetecilerin ve diğer medya mensuplarının eğitimini desteklemek.
10. İfade özgürlüğüne ve bölgesel veya azınlık dilin aynısı ya da benzeri dilde basılmış bilginin serbest dolaşımına kısıtlama getirilmemesini sağlamak  
11. Yukarıda sözü edilen özgürlüklerin uygulanması, görevler ve sorumluluklar taşıdığı için; milli güvenlik, toprak bütünlüğü, kamu güvenliği, anarşinin veya suçun önlenmesi, sağlığın ve genel ahlâkın korunması, başkalarının hakları ya da kişilik haklarının korunması, gizlilik kaydıyla alınan bilginin açıklanmasının engellenmesi veya yargının tarafsızlığının ve bağımsızlığının korunması için demokratik bir toplumda gerekli olan ve yasada belirtilmiş olan kurallar, koşullar, kısıtlamalar veya cezalara konu olabilir.
12. Medyanın çoğulculuğunu ve özgürlüğünü güvenceye almak 

Madde 12 – Kültürel etkinlikler ve hizmetler

1. Bölgesel veya azınlık dile özel girişimleri ve ifade türlerini teşvik etmek, üretilen çalışmalara erişimi geliştirmek;
2. Çeviri, dublaj, post-senkronizasyon ve benzeri faaliyetleri desteklemek
3. Çeşitli kültürel etkinlikleri desteklemek
4. Her bir bölgesel veya azınlık dilindeki özellikle idari, ticari, ekonomik, sosyal, teknik veya hukuki terminolojiyi koruyup geliştirecek kurumlar oluşturmak
5. Bu dilleri kullananlar özel coğrafyaları dışında yeter sayıda nüfusa sahip iseler yukardaki düzenlemelerin haklarını kullanmak
6. Özellikle iş sözleşmeleri ile ürün veya tesislerin kullanım kılavuzları, teknik belgeler, ekonomik ve toplumsal hayatla ilgili konularda bu dilleri kullanmak ve bunları yasaklayan ya da kısıtlayan hükümleri mevzuatlarından çıkarmak
7. Şirketlerin çalışma kuralları içinde veya özel belgelerde bölgesel veya azınlık dilini kullanılmak  

Avrupa Bölgesel Ve Azınlık Dilleri Şartı, daha birçok hükmü kapsamaktadır. Avrupa Yerel Yönetimler Şartı içinde bunlar uygulanmaktadır. Toplumda yeterli bir aydınlatma olmadığı gibi bu konular aşırı/bölücü hak talepleri olarak tanıtılmakta ve devlet bunları uygulamakta direnmektedir. Oysa AB müktesebatına uyum sağlamak için fasılların açılması istenmektedir. Hem Avrupa'ya dahil olup ve hem de bir Ortadoğu ülkesi olarak yönetilmek mümkün değildir. Bu nedenle devlet, AB Demokratik yaşam haklarını tanıtacak geniş bir kampanya yürütmek durumundadır. AB mevzuatında sağlanmış siyasi ve sosyal- ekonomik haklar düzenlenmeden ve olacak değişiklikler anlatılıp benimsetilmeden katılmak sorunlar getirecektir.