"Etnik Çatışmaları Özerklik Modeliyle Çözmek" -2

DEMOS: Provakatif olacak ama ulus devletlerin azınlıkların temsiliyetine yönelik bir takım düzenlemeler yaptıklarını söyleyebiliriz. Kültürel ‎özerklik modellerinin liberal temsiliyetten farklı olarak başardığı ne var?‎

Dr. Ephraim Nimni: Bireylerin bağımsız olmasını sağlayan ve fakat bireyler arasındaki farklılıkları görmeyen bir insan, bir oy prensibi temel sorundur. Bu ‎prensip, bireyler arasındaki farklılıkları tanımaz, çünkü bireyler arasında ve birey ile devlet arasında ara bağlantıları yoktur. Sistem çok oy ‎alanın kazanması ve yönetmesi temelinde geliştiği için, bir azınlık topluluğa üye insanlar, az olduklarını hissettikleri için kendi seslerinin ‎duyulmadığını düşünürler.

O halde burada kaçınılmaz bir sorun var, mevcut temsiliyet sistemi azınlıkların kendilerini temsil hakkını garanti ‎etmiyor. Az önce bahsettiğimiz gibi bireysel temsiliyet üzerine kurulu olduğu için diyebiliriz ki, liberal demokratik sistemlerdeki demokrasi ‎eksikliği, ulusal azınlıkların temsiliyet meselesini halledemiyor.

Bu sorun tüm memnuniyetsizliklerin, aynı zamanda ayrılma ve kendi ‎kaderini tayin hakkı talebinin kalbinde duruyor. Bu sorun çözülmedikçe, mesele daha da genişleyecek ve yönetilemez hale gelerek ‎düşmanlıkları büyütecektir.‎

Bu başka bir soruyu beraberinde getiriyor. Birçok azınlık kendi haklarının korunmasının; ayrılma ve gerçek anlamda kendi ‎kaderini tayin hakkının yolunun sadece ayrı bir devlet kurmak ya da en azından bölgesel özerklik elde etmekten geçtiğini düşünüyor. ‎Kültürel özerkliğin vaat edip de bağımsız devletin vaat edemediği şey nedir?‎

Genellikle azınlıklar karışık bölgelerde yaşıyorlar. Bir bölge ayrıldığı zaman – ve aslında dünyanın bu tarafında bu tarz deneyimler ‎oldukça fazla – ayrılan bölgeden kitlesel göçlere sebebiyet verirsiniz. Liberal demokrasilerde bile ulus devletin etnik kimlik yapısına ‎uymayan azınlık gruplarını her zaman etnik temizliğe uğratma gibi bir eğilim var. Bir başka deyişle, düşündüğümüz şey daha fazla temsiliyet ve katılıma izin veren demokrasi ‎düşüncesini genişletmek.

DEMOS: O halde dediğiniz şey, kültürel özerkliğin temel olarak demokrasinin genişletilmesiyle bağlantılı olduğu.‎

Dr. Ephraim Nimni: Evet, kesinlikle. Bu olmadan çalışmaz. Görüyorsunuz, liberal devletlerin organize edilmesi, liberal temsiliyet düşüncesi üzerine kurulu olduğu ‎için bireysel hakların ihlali yaşanmadan ancak azınlıkların ayrımcılığa uğradığı bir durum ortaya çıkıyor. Örneğin, devlet tek taraflı olarak ‎azınlıkları gözden düşürerek seçim bölgelerinin nasıl şekilleneceğine karar verebilir, ancak azınlıklar hala kendilerini ifade etme hakkına ‎sahiptirler.

Talep edip tartışabilirler ancak niceliksel yapılarından dolayı- çünkü azınlıktırlar, onları sayabilirsiniz- her zaman ‎kaybedeceklerdir bu durumda. Liberal demokrasilerin temsiliyet eksikliği yaşadığı nokta burasıdır. Bizim üzerinde çalışıyor olduğumuz şey, ‎bireylerin ve toplulukların temsiliyetine izin vererek demokrasiyi genişletmektir, azaltmak değil.‎

Burada önemli olan temsiliyettir. Dolayısıyla onlar devletin nasıl organize edileceği konusundaki merkezi tartışmalara katılabilirler. En ‎başarılı örnek Kuzey İrlanda’dır. Kuzey İrlanda parlamentosunda bireylerin çoğunluğu prensibi yoktur, bilakis iki topluluğun çoğunluğu ‎olmak zorundadır. Bu temelde, her iki topluluk söyleyecek sözleri olduğunu hissediyor. Bu sayısal bir mesele değil. Çünkü eğer bu bir sayısal ‎sorun olsa, geniş olan etnik topluluktakiler her zaman kazanacak ve küçük olan kendisini sürekli olarak ayrımcılığa uğramış hissedecek. O ‎halde bu sürekli değişen temsiliyet yöntemiyle ilgili bir şey. Demokrasiyi sadece bireysel temsiliyete izin veren değil, topluluk temsiliyeti ‎bağlamında genişletiyoruz.‎

Evet, bu devam eden bir süreç. Azınlık grupları doğası gereği devamlı olarak değişir ve yön değiştirirler.

DEMOS: Bölgesel siyasal özerklik ile kültürel özerklik arasında tam anlamıyla nasıl bir fark var, özellikle Kürtleri düşündüğümüzde?‎

Dr. Ephraim Nimni: Türkiye’deki Kürtler örneğin, nüfusun çoğunluğunu oluşturdukları belirli bölgelerde yoğunlaşmış durumdalar. O halde eğer bölgesel özerklik ‎olursa, nüfusun çoğunluğunu oluşturdukları için problem yok. Ancak diğer yerlerde nüfusun azınlığını oluşturuyorlar. Eğer doğru ‎anladıydsam, İstanbul’da iki milyon Kürt var. Şimdi, siz İstanbul’daki Kürtler için bölgesel özerklik öneremezsiniz, çünkü orası bir şehir. ‎Bunu yapamazsınız. Kenti bölerek burası Kürt bölgesi, şurası Türk bölgesi diyemezsiniz. O halde tek yol temsiliyet biçimini değiştirmektir. ‎Temsiliyeti bölgelere ayırarak sağlamaktansa, temsiliyeti topluluklar üzerinden sağlayabilirsiniz. Topluluklar seçim yoluyla kendi ‎temsilcilerini seçerler ve seçilen kişiler topluluğu yönetir.‎

Bu eski bir model. Bu model, yüzyılın başlarında, Avusturya İmparatorluğuna bunu uygulamak isteyen Avusturya sosyalistlerinin ‎döneminden geliyor. Onlar oldukça kapsamlı bir model geliştirdiler. Bu modeli, genişletilmiş ve geliştirilmiş olarak çağdaş Kürt yazarların ‎düşüncelerinde görmek beni şaşırttı. Bu ilginç bir durum çünkü bu modelin daha önce ortaya çıktığına dair çok az bir bilgi var.‎

DEMOS: Kürt Hareketi’nin önerdiği Demokratik Özerklik modelinin umut vaat eden bir model olduğunu düşünüyor musunuz?‎

Dr. Ephraim Nimni: Çok umut vaad ediyor, sadece Türkiye için değil, dünyanın diğer bölgeleri için de. Eğer bu model Türkiye’de işlerse dünyanın farklı ‎bölgelerinde yaşayan başka topluluklar için de örnek olabilir, birçok çatışmayı dindiren bir rol oynayabilir. Eğer dünyadaki örneklere ‎bakarsak, en uzun süreli ve şiddetli çatışmalar tek bir bölgede yerleşik topluluklar arasında oluyor. Karşıtlıklar üzerinden yürütülen savaşlar ‎olduğunda çok düşük bir uzlaşma zemini sağlanıyor, çünkü birinin başarısı diğerinin kaybı olarak görülüyor.‎

DEMOS: Demokratik özerklik modelinin sadece Kürtler için değil, ülkede yaşayan diğer azınlıklar için de çözüm olabileceğini düşünüyor ‎musunuz?‎

Dr. Ephraim Nimni: Bu model, liberal ulus-devletin yaratmış olduğu demokratik eksiklikleri gidermek için bir çözümdür. Demokratik temeller genişletilmeli, ‎sadece bireylerin temsiliyeti değil, toplulukların da temsiliyeti sağlanmalı.‎

DEMOS: Çalıştaya geri dönecek olursak, sözünü ettiğiniz farklı tipte modeler burada tartışıldı mı?‎

Dr. Ephraim Nimni: Evet, bu modeller başarılı bir şekilde tartışıldı ve çok sayıda insanın, aynı zamanda Kürt bölgesinde çalışanlar kendi deneyimlerini paylaştılar. Dünyanın farklı bölgelerinden insanlar geldi. İspanya’dan, Kuzey İrlanda’dan aynı şekilde insanlar ‎deneyimlerini ifade ettiler. Ve burada dünyanın birçok bölgesinde benzer sorunların yaşandığı hissiyatıyla ortak deneyimler yaratıldı. Bir ‎bölgenin kontrolünü ele geçirmek için karşılıklı savaşan insanları bir araya getirebilecek ihtimalleri sağlayacak modelleri nasıl bulacağımız ‎üzerinde çalıştık.‎