Farklı oluş zenginliktir ve birlik korunacak (4)

Evrensel İnsan Hakları Bağlamında

FARKLI OLUŞ ZENGİNLİKTİR VE BİRLİK KORUNACAK (4)

Dr.Ömer Uluçay

‎ Toplu Yaşamanın Evrensel ahlak kuralları, Gelenek ve Görenek[4]‎

‎ Ortak insani davranışlar: Saygı, güvenilirlik, sorumluluk, adil olmak, şefkatli olmak, yalan söylememek, ‎kendine nasıl davranılmasını istiyorsan başkalarına da öyle davranmak, hırsızlık yapmamak, aldatmamak, ‎başkalarını haksız yere itham etmemek, zina yapmamak, tecavüz etmemek, adam öldürmemek, çevreyi ‎tahrip etmemek, dürüst olmak, iyiliksever olmak, aile ve arkadaşlara sadakatli olmak, küçüklere şefkatli, ‎büyüklere merhametli olmak, güçsüz ve zayıflara yardım etmek.‎

Genel Ahlaki unsurlar^[5]  

“Ahlak; bir kişinin, bir grubun, bir halkın, bir toplumsal sınıfın, bir ulusun, bir kültür çevresinin v.s belli bir tarihsel dönemde yaşamına giren ve eylemlerini yönlendiren inanç, değer, norm, buyruk, yasak ve tasarımlar topluluğu ve ağı olarak vardır ve her yanda yaşamımızın içindedir; tarihsel olarak kişisel ve grupsal/toplumsal düzeyde yaşanan şeydir”.

1. İnsanların yaşam ilgilerini,  metafizik düşüncelerini,  değer yönelimlerini,    kendisine göre ya-          şamak istediği dünya görüşünü içeren değerler
2. Din ve inancın benimsediği, önerdiği, korunmasını istediği maddi ve manevi değerler 
3. İnsanın yaşama ortamında sahip olduğu genel değerler, gelenek,  göreneklerle edinilen, yazılı         olan ve olmayan davranış kuralları
4. Daha önceden seçilmiş olup yaşanan değer ve amaçlar
5. Toplum içinde yaşayan insanların, birbirleriyle, kurumlarla ilişkilerini düzenleyen ilkeler, de-  ğerler, kurallar, törelerin tamamı
6. Kişinin karakter sağlamlığını oluşturan tutumlar, eğilimler, davranışlar
7. Doğruluğu onaylanmış, mutlaka uyulması gerektiği düşünülen kurallar ve değerler 
8. Ahlaki inançlar ve değerler üzerine yürütülen felsefî düşünce ve inançlar.

Kişisel ahlak, fertlerin benimsedikleri ahlak ilkelerini ifade eder. Kişisel ahlak, kişinin yaşadığı toplumdan çoğu kez soyutlanamaz. Toplumun ahlak değerleri, toplum üyelerinin çoğunluğunca benimsenir. Ancak kişinin değerleri bazan ve kısmen toplumunkilerden ayrı olabilir.

Sosyal ahlak, toplumun kişilerden istediği davranış modellerini gösterir. Sosyal ahlak kuralları kesin ve değişmez değildir. Bu kurallar, bir toplumda dahi zaman içinde değişebilir, ama savrulmalar çok nadirdir. Bunun yanında insanlığın ortak değeri olan ve şimdiye kadar değişmeyen ahlak kuralları da vardır.

Sosyal ahlak kurallarının toplumda; barışı ve güveni sağladığı, anlaşmazlıkları çözümlediği,   kişileri birbirine yaklaştırdığı, sosyal dayanışmayı güçlü kıldığı ve böylece toplumun dağılmasını, ölünmesini önlediği bilinmektedir.

Görenek ortak ahlakın yazılı olmayan katı kurallarını oluşturur, toplumun bütün bireylerini bağlarlar ya da bağlamak ister. Bir toplumun ortak davranış kuralları, göreneklerde anlatımını bulur. Görenekler her kişi üzerinde, ağırlıklarını duyururlar. Görenek zorlayıcıdır, kuralları kesindir.  

Görenekler bireyin topluma uyumunu öngörürler, onların amacı en olumlu toplumsal bireyi oluşturabilmektir.

Uygar toplumlarda görenekler yasaların belirleyiciliği altındadır.     

Gelenek bir toplumda, yeni kuşaklara eski kuşaklardan geçen, sözle, yazıyla ya da davranışla geçen değerler bütününü belirler,   toplumda dayanışmanın devamına hizmet ederler ve sosyal farklılıkları kapamak işlevi görür.   

Örf ve adetler toplumdan topluma, aynı bir toplum içindeki, alt kültürlere, yerlere ve aynı bir yerde zamana göre değişirler.  Örflerin bir zamanlar doğru saydırdığı hareketler sonradan yanlış sayılabilirler. Ve aynı zamanda kendiliklerinden silinip ortadan kalkmaktadırlar

Örf ve adet, topluluk içerisinde uzun zamandan beri kök salmış, uyulması zorunlu sayılan ortak davranışlardır. Bu adetler, yetkili bir otoritenin bilinçli bir işlemi ile vücut bulmazlar, birbirine benzeyen değişik durumlarda, aynı davranış biçiminin tekrarlanması ile meydana gelirler ve toplumsal vicdanda yaşarlar.

Toplum bireyleri arasında bir geleneğin, hukuk kuralı haline gelebilmesi için; süreklilik, genel inanç ve devlet yaptırımı gereklidir.

Ahlak ve Hukuk: Hukuk, ahlaktan türemiştir. İnsan toplulukları önce ortak yaşama kuralları geliştirdiler ve bunlara uydular. Böylece ilkeler belirleyip korudular. Bunlara uyumu zorunlu hale getirmek için maddi ve manevi cezalar koydular. Böylece ahlaktan hukuk doğmuş oldu. Din-inanç ve ahlak hukuku oluşturdu.

 İnsanlar ve toplumlar; devletsiz ve hukuksuz yaşamışlar ve fakat ahlaksız yaşamamışlardır. Bu nedenle hukuk ve devlet felsefesi önce ahlaktan yararlanmıştır. Ahlak ve hukuk, herkesin her istediğini yapmasına izin vermediği, kargaşayı önlediği için vardırlar.  Ahlak ve hukuk toplumların yaşama kurallarından doğduklarına göre, bunlar da toplumdan topluma ve zamandan zamana değişmektedirler. Bu nedenle, tek ahlak ve tek hukuk sisteminden söz edilemez.

Hukuk kuralları, kişilerin birbiriyle ve devletle olan ilişkilerini genel olarak düzenlerler ve bu kurallara aykırı davranışlar, devletin yaptırımına ve zor kullanımına yol açar. Hukukun olduğu yerde devlet vardır. Hukuk kuralları, devletin yaptırımcı gücüyle uygulanır.

Ahlak ve Din kuralları arasında yakın ilişki vardır. Din kurallarının yaptırımı,  doğaüstüdür ve rasyonel değildir. Ahlak dine yol açar ve din ahlakı destekler. Bazan çekişme de olmaktadır.

 Etik (töre bilimi): Halkın kendi kendine oluşturduğu, hiçbir yazılı metine dayanmayan kanunlara "etik ilkeler" denir. İnsan davranışının etik temelleri her sosyal bilime yansır ve meslek ahlakına işaret eder.