Farklı oluş zenginliktir ve birlik korunacak (7)

Evrensel İnsan Hakları Bağlamında

FARKLI OLUŞ ZENGİNLİKTİR VE BİRLİK KORUNACAK (7)

Dr.Ömer Uluçay

Evrensel İnsan Hakları Beyannamesinde Madde Başlıkları[11]

Madde 1 - Onurda ve haklarda eşitlik

Madde 2 - Ayrımcılık yasağı

Madde 3 - Yaşama hakkı, kişi özgürlüğü ve güvenliği

Madde 4 - Kölelik yasağı

Madde 5 - İşkence ve aşağılayıcı muamele yasağı

Madde 6 - Kişi olarak tanınma hakkı

Madde 7 - Kanun önünde eşitlik

Madde 8 - Etkili bir hukuk yoluna başvurma hakkı

Madde 9 - Keyfi tutma yasağı

Madde 10 - Adil yargılanma hakkı

Madde 11 - Masumiyet karinesi ve kanunsuz ceza olmaz ilkesi

Madde 12- Özel hayatın gizliliği ilkesi

Madde 13 - Seyahat özgürlüğü

Madde 14 - Sığınma hakkı

Madde 15 - Vatandaşlık hakkı

Madde 16 - Evlenme hakkı ve ailenin korunması

Madde 17 - Mülkiyet hakkı

Madde 18 - Düşünce, vicdan ve din özgürlüğü

Madde 19 - İfade özgürlüğü

Madde 20 - Toplanma ve örgütlenme hakkı

Madde 21 - Katılım hakları

Madde 22 - Sosyal güvenlik hakkı

Madde 23 - Çalışma, adil gelir ve sendika kurma hakkı

Madde 24 - Dinlenme hakkı

Madde 25 - Yaşam standardı hakkı

Madde 26 - Eğitim hakkı

Madde 27 - Kültürel yaşama katılma hakkı

Madde 28 - İnsan haklarının gerçekleşebileceği bir toplumsal düzende yaşama hakkı

Madde 29 - Hakların sınırlandırılması

Madde 30 - Hakları kötüye kullanma yasağı

*

İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi (Metin)

Birleşmiş Milletler Genel Kurulu, aşağıdaki metni/Bildiriyi 10 Aralık 1948 tarih ve 217 A ‎‎(III) sayılı kararı ile benimsemiş ve ilan edilmiştir. Türkiye'de yayınlanmıştır Resmi Gazete: ‎‎27 Mayıs 1949-7217).

Başlangıç 

İnsanlık ailesinin tüm üyelerinde bulunan onur,   eşitlik ve ayrılmaz hakları tanımak, ‎dünyada özgürlük, adalet ve barışın temelini oluşturur.  

İnsanın zorbalık ve baskıya karşı, son bir yol olarak ayaklanmaya başvurmak zorunda ‎bırakılmaması için, İnsan haklarının hukuk düzeniyle korunması gereklidir. Bu durum, Uluslar arasında dostça ilişkileri özendirmenin temelidir.    

Üye Devletler, Birleşmiş Milletlerle işbirliği içinde, insan haklarının ve temel özgürlüklerin ‎evrensel saygı görmesi ve bunun gözetilmesini sağlamaya yükümlüdürler.

Üye Devletler; eğitim ve öğretim yoluyla, bu hak ve özgürlüklere karşı, saygıyı geliştirmeye ‎ve ulusal-uluslararası önlemlerle bunları geçerli kılmağa gayret göstereceklerdir. Devletler,   ‎kendileri uyguladıkları gibi başkalarını da bu konuda kontrol edebileceklerdir. Bu hakları ‎içeren Evrensel İnsan Hakları Bildirgesini ilan etmek,   tüm halklar ve uluslar için ortak ‎başarı ölçüsüdür.‎

Madde 1: Tüm insanlar özgür; onur ve haklar bakımından eşit doğar. Akıl ve vicdanla donatılmış olup ‎birbirlerine karşı bir kardeşlik anlayışıyla davranır. 

Madde 2:  Herkes; ırk, renk, cinsiyet, dil, din, siyasal ya da başka bir görüş, ulusal ve toplumsal köken, ‎doğuş ya da benzeri başka bir statü gibi herhangi bir ayrım gözetilmeksizin bu Bildirgede ‎ileri sürülen tüm hak ve özgürlüklere sahiptir. 

‎ Ayrıca ister bağımsız olsun, ister vesayet altında ya da kendi kendini yönetmeyen bir ülke ‎olsun, ister başka bir egemenlik sınırlaması altında bulunsun, bir kimsenin uyruğunda ‎bulunduğu ülke ya da alanın siyasal, hukuksal ya da uluslararası statüsüne dayanarak hiçbir ‎ayrım gözetilemez. 

Madde 3: Herkesin yaşama ve kişi özgürlüğü ve güvenliğine hakkı vardır. 

Madde 4: Kimse, kölelik ya da kulluk altında tutulamaz; kölelik ve köle ticareti her türüyle yasaktır. 

Madde 5: Hiç kimseye işkence ya da zalimce, insanlık dışı ya da onur kırıcı davranış ve ceza ‎uygulanamaz. 

Madde 6: Herkesin, nerede olursa olsun yasa önünde bir kişi olarak tanınma hakkı vardır. 

Madde 7: Herkes yasa önünde eşittir ve ayrım gözetilmeksizin, yasa tarafından eşit korunma hakkı ‎vardır. Herkes, bu Bildirgeye aykırı herhangi bir ayrımcılığa ve ayrım kışkırtıcılığına karşı ‎eşit korunma hakkına sahiptir.  

Madde 8: Herkesin anayasa ya da yasayla tanınmış temel haklarını çiğneyen eylemlere karşı yetkili ‎ulusal mahkemeler eliyle etkin bir yargı yoluna başvurma hakkı vardır. 

Madde 9: Hiç kimse keyfi olarak yakalanamaz, tutuklanamaz ve sürgün edilemez. 

Madde 10: Herkesin, hak ve yükümlülükleri belirlenirken ve kendisine herhangi bir suç yüklenirken ‎tam bir eşitlikle bağımsız ve yansız bir mahkeme tarafından hakça ve açık bir yargılanmaya ‎hakkı vardır. 

Madde 11: ‎1. Kendisine bir suç yüklenen herkesin, savunması için gerekli olan tüm güvencelerin ‎tanındığı bir açık yargılanmayla yasaya göre suçluluğu kanıtlanana değin suçsuz sayılma ‎hakkı vardır. 

‎2. Hiç kimse işlendiği sırada ulusal ya da uluslararası hukuka göre bir suç oluşturmayan ‎herhangi bir eylem ya da kusurdan dolayı suçlu sayılamaz. Kimseye suçun işlendiği sırada ‎uygulanabilecek olan cezadan daha ağır bir ceza verilemez. 

‎ Madde 12: Kimsenin özel yaşamı, ailesi, konutu ya da haberleşmesine keyfi olarak karışılamaz, şeref ‎ve adına saldırılamaz. Herkesin, bu tür karışma ve saldırılara karşı yasa tarafından korunma ‎hakkı vardır. 

Madde 13:‎1. Herkesin bir Devletin sınırları içinde yer değiştirme ve oturma özgürlüğüne hakkı vardır. 

‎2. Herkes, kendi ülkesi de dâhil, herhangi bir ülkeden ayrılma ve ülkesine dönme hakkına ‎sahiptir. 

‎ Madde 14: 1. Herkesin, zulüm altında başka ülkelere sığınma ve sığınma olanaklarından yararlanma ‎hakkı vardır. 

‎2. Gerçekten siyasal nitelik taşımayan suçlardan ya da Birleşmiş Milletlerin amaç ve ‎ilkelerine aykırı eylemlerden doğan kovuşturma durumunda bu haktan yararlanılamaz. 

‎ Madde 15: ‎1. Herkesin bir uyrukluğa hakkı vardır. 

‎2. Kimse keyfi olarak uyrukluğundan yoksun bırakılamaz. Kimsenin uyrukluğunu ‎değiştirme hakkı yadsınamaz.

‎ Madde 16:‎ 1. Evlenme çağındaki erkeklerle kadınların, ırk, uyrukluk ya da din bakımından sınırlamalar ‎yapılmaksızın evlenmeye ve bir aile kurmaya hakkı vardır. Evlenirken, evlilik sırasında ve ‎evliliğin bozulmasına ilişkin hakları eşittir. 

‎2. Evlenme bağıtı, ancak istekli eşlerin özgür ve tam oluruyla yapılır. 

‎3. Aile, toplumun doğal ve temel birimidir ve toplum ve Devlet tarafından korunur. 

Madde 17: ‎1. Herkesin, tek başına ya da başkalarıyla birlikte, mülkiyet hakkı vardır. 

‎2. Kimse keyfi olarak mülkiyetinden yoksun bırakılamaz. 

Madde 18: Herkesin düşünce, vicdan ve din özgürlüğü vardır. Bu hak, din inancını değiştirme ‎özgürlüğünü ve din ya da inancını, tek başına ya da topluca ve açık ya da özel olarak ‎öğretme, uygulama, tören ve ibadet yoluyla açıklama özgürlüğünü içerir. 

Madde 19: Herkesin görüş ve anlatım özgürlüğüne hakkı vardır. Bu hak, karışmasız görüş edinme ve ‎herhangi bir yoldan ve hangi ülkede olursa olsun bilgi ve düşünceleri arama, alma ve yayma ‎özgürlüğünü içerir. 

Madde 20:‎ 1. Herkes, barışçı bir şekilde toplanma ve dernek kurma hakkına sahiptir. 

‎2. Hiç kimse, bir derneğe girmeye zorlanamaz. 

‎ Madde 21:‎ 1. Herkes, doğrudan ya da özgürce seçilmiş temsilciler aracılığıyla ülkenin yönetimine ‎katılma hakkına sahiptir. 

‎2. Herkesin, ülkesinin kamu hizmetlerinden eşit olarak yararlanma hakkı vardır. 

‎3. Halkın iradesi, yönetim otoritesinin temelidir. Bu irade, genel ve eşit, gizli ve özgür oya ‎dayalı dönemsel ve gerçek seçimlerle belirtilir. 

‎ Madde 22: Herkesin bir toplum üyesi olarak, toplumsal güvenliğe hakkı vardır. Ulusal çaba ve ‎uluslararası işbirliği yoluyla ve her Devletin örgüt ve kaynaklarına göre herkes onur ve ‎kişiliğinin özgür gelişmesinin ayrılmaz bir üyesi olarak ekonomik, toplumsal ve kültürel ‎haklarının gerçekleşmesi hakkına sahiptir. 

Madde 23:‎ 1. Herkesin çalışma, işini özgürce seçme, adil ve elverişli koşullarda çalışma ve işsizliğe ‎karşı korunma hakkı vardır. 

‎2. Herkesin herhangi bir ayrım gözetilmeksizin eşit iş için eşit ücrete hakkı vardır. 

‎3. Herkesin kendisi ve ailesi için insan onuruna yaraşır ve gereğinde başka toplumsal ‎koruma yoluyla desteklenmiş bir yaşam sağlayacak adil ve elverişli bir ücrete hakkı vardır. 

‎4. Herkesin çıkarını korumak için sendika kurma ya da sendikaya üye olma hakkı vardır. 

Madde 24: Herkesin, iş saatlerinin makul ölçüde sınırlandırılması ve ücretli dönemsel tatiller dahil, ‎dinlenme ve boş zaman hakkı vardır. 

Madde 25:‎ 1. Herkesin, kendisi ve ailesinin sağlık ve refahı için beslenme, giyim, konut ve tıbbi bakım ‎hakkı vardır. Herkes; işsizlik, hastalık, sakatlık, dulluk, yaşlılık ve kendi denetiminin ‎dışındaki koşullardan doğan geçim sıkıntısı durumunda güvenlik hakkına sahiptir. 

‎2. Analar ve çocukların özel bakım ve yardım hakları vardır. Tüm çocuklar, evlilik içi ya da ‎dışı doğmuş olmalarına bakılmaksızın, aynı toplumsal korumadan yararlanır. 

Madde 26: ‎1. Herkes, eğitim hakkına sahiptir. Eğitim, en azından ilk ve temel eğitim aşamasında ‎parasızdır. İlköğretim zorunludur. Teknik ve mesleksel eğitim herkese açıktır. Yüksek ‎öğrenim yeteneğe göre herkese eşit olarak sağlanır. 

‎2.Eğitim, insan kişiliğini tam geliştirmeye ve insan haklarına ve temel özgürlüklere saygıyı ‎güçlendirmeye yöneliktir. Eğitim, tüm uluslar, ırklar ve dinsel gruplar arasında anlayış, ‎hoşgörü ve dostluğu özendirir ve Birleşmiş Milletlerin, barışın korunması yolundaki ‎etkinliklerini daha da geliştirir. 

‎3. Ana babalar, çocuklarına verilecek eğitimi seçmede öncelikle hak sahibidir. 

Madde 27:‎ 1. Herkes, toplumun kültürel yaşamına özgürce katılma ve sanattan yararlanma ve bilimsel ‎gelişmeye katılarak, yararlarını paylaşma hakkına sahiptir. 

‎2. Herkes, yaratıcısı olduğu bilim, yazın ve sanat ürünlerinden doğan manevi ve maddi ‎çıkarlarının korunması hakkına sahiptir. 

Madde 28: Herkes, bu Bildirgede öngörülen hak ve özgürlüklerin tam olarak gerçekleşeceği bir ‎toplumsal ve uluslararası düzen hakkına sahiptir. 

‎ Madde 29:‎ 1. Herkesin, kişiliğinin özgürce ve tam gelişmesine olanak veren topluma karşı ödevleri ‎vardır. 

‎2. Herkes, hak ve özgürlüklerini kullanırken, ancak başkalarının hak ve özgürlüklerinin ‎tanınması ve bunlara saygı gösterilmesinin sağlanması ve demokratik bir toplumda genel ‎ahlak ve kamu düzeniyle genel refah gereklerinin karşılanması amacıyla yasayla belirlenmiş ‎sınırlamalara bağlı olabilir. 

‎3. Bu hak ve özgürlükler, hiçbir koşulda Birleşmiş Milletlerin amaç ve ilkelerine aykırı ‎olarak kullanılamaz. 

Madde 30:Bu Bildirgenin hiçbir hükmü, herhangi bir Devlet, grup ya da burada ileri sürülen hak ve ‎özgürlüklerden herhangi birinin yok edilmesini amaçlayan herhangi bir etkinlikte ve ‎eylemde bulunma hakkını verir biçimde yorumlanamaz.‎