Hileli gıda çok denetleyecek mühendis yok

Teknolojinin gelişmesine bağlı olarak gıda üzerinde yapılan hileler artış gösteriyor. Gıda terörü gurubu,  adı sanı bilinmeyenden tutun da, marka yapmış ünlü gıda firmalarına kadar geniş bir alanda eylem gösteriyor. Nitekim Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığının yaptığı çalışmalarda da bu isimler teşhir ediliyor. Gıda terörü ve teröristlerine ‘dur’ diyebilecek gıda mühendisleri ise gerek kamu gerekse özel sektörde etkin ve yetkin bir şekilde istihdam edilmesi gerekirken ilgili bakanlıkça önemsenmeyip ve ikinci plana itiliyor. Gıda Mühendisleri Odası Adana Şube Başkanı Şehmus Alparslan, “Türkiye’de olduğu gibi Adana’da da gıda kontrol görevlisi az sayıda. Gıda hilesine karşı mücadele etmek istiyorsak, kamuda acil gıda mühendisi istihdamı sağlanmalı” uyarısında bulundu.

Gıda mühendisleri istihdam istiyor

Gelişmiş ülkelerde hastalıklara karşı mücadele etmede kullanılan en önemli yöntem, önleyici sağlık tedbirleridir. Önleyici sağlık tedbirlerinin başında ise gıda denetimi gelmektedir. Ülkemizde ise gerekli gıda denetimi yapılmadığından hazır gıdalar tüketilmekte ve düzensiz bir beslenme ortaya çıkmaktadır. Denetimsiz bir şekilde üretilip tüketilen gıda ürünleri, başta kanser olmak üzere birçok hastalığın sebebi olmaktadır. Örneğin, şeker tüketiminin artmasıyla birlikte diyabet hastalığı artmakta ve düzensiz beslenme ile birlikte aşırı tüketilen hazır gıdalar sonucu obezite sayısı gittikçe artmaktadır. Gıdaların daha güvenilir bir şekilde üretilmesini, hazırlanmasını, paketlenmesini, dağıtılmasını ve gıdalardan en uygun şekilde yararlanılmasını sağlayan ise gıda mühendisleridir. Adana’da 18 bin gıda işletmesini denetleyen mühendis sayısı komik rakamlarda yer alıyor. Bu da yetersiz denetim anlamına geliyor. Gıda Mühendisleri Odası Adana Şube Başkanı Şehmus Alparslan, ‘Hile ile etkin mücadelede öncelikli olarak istihdam sağlanmalı’ dedi.

Gıda Mühendislerinin mevcut sorunları arasında neler bulunuyor? 

Şu an en önemli sorunumuz işsizlik. Türkiye’de, kayıt altında 700 bin civarında gıda işletmesi var. Buna karşılık 5 bin 500 mühendis bulunuyor. Mühendislerin arasında yalnızca bin 200 tanesi gıda mühendisi. Geri kalanları veteriner hekim, ziraat ve su ürünleri mühendisleri oluşturuyor. Bunlar, gıda mühendislerinin de işini yapıyorlar. Oysa ülkemizde binlerce işsiz gıda mühendisi var. Gıda denetimlerinin artmasını ve hileye karşı etkin bir mücadele sürdürmek istiyorsak, gıda mühendisi istihdamı sağlanmalıdır. Kaldı ki bir gıda mühendisi bir ziraat mühendisinin işini nasıl yapamıyorsa, bir ziraat mühendisine de gıda mühendisinin görev ve sorumluluğu yüklenmemelidir.

Denetimlerden bahsedelim. Adana’daki gıda ürünlerinde domuz etine rastlandığı oldu mu?

Yaklaşık 12 yıldır gıda mühendisiyim ve bu zamana kadar hiçbir gıdada domuz eti hilesine rastlamadım. At ve eşek gibi tek tırnaklı hayvan etlerinin kullanımı ile ilgili geçmişte çeşitli bulgulara rastlandı. Ancak toplumsal duyarlılık nedeniyle bunların önüne geçildi. Şu an eskisi kadar yaygın olmadığını gönül rahatlığıyla söyleyebilirim. Tek tırnaklı hayvan eti kullanımı sadece Adana değil, Türkiye’nin her yerinde yaygın. Kontrolleri sıkı tutmak gerekli.

Çukurova’daki kuraklık tehlikesine karşı tarımsal gıdada ne gibi tedbirler alınmalı?

Ülkenin en önemli tarımsal ürün bölgelerinden bir olan Çukurova'da, özellikle son yıllarda yağışların yetersiz olması geleceğe yönelik endişe yaratmaktadır. Bu durumun sürmesi halinde tarımsal gıda üretiminin zarar görecektir.  Gıdanın her zaman stratejik bir öneme sahip olduğunu unutmamak gerekir.  Tarımsal alanların planlanması ve tarım arazilerinin amaca uygun kullanımını, gıda üretimi açısından çok önemlidir. Tarım arazilerinin planlanıp önemsenmesi ve sürdürülebilirliğinin sağlanması, toplum beslenmesine, gıda hammaddesinin elde edilmesine direkt etki eden unsurlardır. Bunları önemsemek gerekiyor. Tarım alanlarını önemseyip sahiplenmediğinizde, imara açtığınızda, her şeyden önce kendi geleceğimizi riske etmiş oluruz. Bu açıdan da kuraklık ciddi sıkıntılara neden olabilir. Ülkemiz, 4 mevsimin aynı anda yaşandığı bir coğrafyada bulunuyor. Dolayısıyla bu kuraklığın bölgeler bazındaki dağılımına bakmak, görmek gerekiyor. Bizim bölgemizde böyle bir problemin olduğu açık ve görünüyor. En basit bir gözlem sonucunda bile bunu tespit etmek mümkün. Ama ülkemizin diğer bölgelerindeki durumu da değerlendirmek gerekir. Sonuçta gıda ticareti, sanayisi, sektör olarak ülkeyi bütün olarak ilgilendiren bir durum. Yöresel bakmak gerekirse, elbette yöremizde bir kuraklık riski söz konusu. Bu durumun sürmesi halinde tarımsal gıda üretimi zarar görecektir. Kuraklık, gıda fiyatlarını da, kalitesini de, ithalat-ihracat dengesini de olumsuz etkiler.

Pazar alışverişlerinde tüketiciye ne gibi tavsiyeleriniz olacak?

Sıcak havada bozulma riski taşıyan yumurta, balık ve süt ürünleriyle, bazı gıda ürünlerini semt pazarlarından almak çok tehlikeli olabilir. Özellikle sıcak havada bozulma riski taşıyan yumurta, balık ve süt ürünleriyle, temizlenmesi mümkün olmayan gıda ürünleri sağlıksız ortamlarda satılıyor. Bu nedenle semt pazarlarında sebze ve meyve dışındaki gıda ürünleri alınmamalı. Belediye başkanlarına bozulma ve kirlenme riskiyle karşı karşıya kalan ürünlerin uygun koşullarda muhafaza edilip satılmasına olanak sağlayan proje sunduk. Adana'da semt pazarı kültürü yaygın ve bu kültürün yaşatılması gerektiğini savunuyoruz. Ancak pazar ruhu açıkta baharat, zeytin veya peynir satışı demek değildir. Sebze ve meyve gibi bazı ürünlerin açıkta satılması tolere edilebilir. Sıcaklık artışı gıdalar için mikrobiyal bozulmada çok önemli bir etkendir. Sıcaklıklarda özellikle pazar alışverişlerinde sıcaklığa bağlı bozulma ihtimali yüksek ürünleri alırken dikkatli olunmalı, hatta sebze ve meyve dışında gıda ürünü alınmamalı.Semt pazarlarında yumurta, balık, süt ve süt ürünlerinin bozulma riski, açıkta satılan yufka, baharat ve bazı gıdaların kirlenme tehlikesi taşır. Mesela yumurtanın hangi koşullarda satılacağı belli. Adana'daki pazar şartlarına baktığımızda yumurta satılabilecek pazar ortamı yok. Bozulmaması için uygun şartlar olmaması ve pazarda satılan yumurtaların kontrol mekanizmasının dışında olması nedeniyle bu koşullarda semt pazarlarında yumurta satılmasına ve alınmasına karşıyız

Bu konuda ne gibi düzenlemeler yapılabilir?

Son yıllarda semt pazarlarında lokal düzenlemeler, yenileme çalışmaları yapılıyor. Belediye başkanlarının soruna eğilmeleri ile Adana, pazar modeli olarak Türkiye'ye örnek olabilecek noktaya taşınabilir. Pazarlarda şu şartlarda meyve ve sebze dışında hiçbir şey alınmamasını öneriyoruz. Fakat diğer taraftan pazar esnafı diye bir gerçek var. Yumurta satan da bir şekilde geçimini sağlamak için yapıyor. Düzenleme yaparken bu insanları mağdur etmemek lazım.

Bayram yaklaşıyor. Alışverişlerde nelere dikkat edilmeli?

Özellikle seyyar satışların bu dönemlerde artış gösterdiğini, şehrimizde yaşayan herkes gözleyebilmektedir. Bunun yanı sıra özellikle şekerleme, et ürünleri gibi ürünlere talep artışı ile birlikte, bu gıdaların üretimi de doğal olarak arttırmaktadır. Bu durum üretici esnaf bakımından ticari olarak istenen bir durum olsa da artan üretim miktarı, hijyen ve üretim teknolojisi bakımından gösterilmesi gereken özeni olumsuz yönde etkileme riski taşımaktadır. Bu nedenle bayramda dostların akrabaların bir araya geldiği, ikramların bol bol sunulduğu mutlu zamanlarımızın tadını kaçırmamak için tüketilen gıdalara dikkat etmek gerekir. Tüketeceğimiz kadar gıda almalıyız, daha fazla değil. Özellikle sıcak havalarda açıkta satılan gıdaların sıcaklık, toz, toprak, sinek – böcek maruziyeti nedeniyle gerek mikrobiyolojik gerekse fiziksel ve kimyasal açıdan bozulmalarının çok daha kolay olduğu bilinmeli, açıkta satılan gıdaları satın almamalıyız. Soğukta muhafaza edilen gıda ürünlerini alışverişin sonunda almalı, en kısa sürede buzdolabına ulaştırmalıyız. Alacağımız gıda ürünlerinin etiket bilgilerinde özellikle son tüketim tarihi veya tavsiye edilen tüketim tarihine dikkat etmeliyiz, etiket bilgilerinde belirtilen saklama şartlarını hem satış yerinde aramalı hem de kendimiz sağlamalıyız. Mutfak koşullarımızda gıda hazırlarken genel hijyen kurallarına uygun davranmalı, ürünleri uzun süre oda sıcaklığında bırakmamalıyız. Yiyeceklerimizi sadece tüketebileceğimiz miktarlarda hazırlamalıyız, sofralarımızda miktardan ziyade çeşitliliğe yer vermeliyiz.