Hoşgeldin İran!

BM Güvenlik Konseyi’nin beş daimi üyesi artı Almanya (5+1) ile İran’ın 2006’dan beri yürüttükleri müzakerelerin çarşamba başlayan yeni turunda, dün sabaha karşı anlaşma sağlandı. 10 yıllık nükleer krizde geçici süre için de olsa ilk kez anlaşmaya varıldı: Altı ay boyunca, İran’ın yüzde 20 oranında uranyum zenginleştirme dahil nükleer faaliyetlerini büyük çapta durdurması karşılığı, ABD ile AB Tahran’a uyguladıkları muazzam yaptırımlarda sadece 7 milyar dolarlık azaltmaya gidecek. Geçici anlaşmayla karşılıklı güven inşası hedeflenirken, 6 ay zarfında yoğunlaşacak müzakerelerle kapsamlı ve nihai anlaşmaya varılmaya çalışılacak.
 

TWİTTER’DAN AL HABERİ

İran Dışişleri Bakanı Cevad Zarif ile AB Yüksek Temsilcisi Catherine Ashton’ın eşbaşkanlığındaki müzakerelere önceki gün ABD, Britanya, Fransa, Rusya, Çin ve Almanya’nın dışişleri bakanları da katıldı.18 saatlik pazarlıkla anlaşmaya ulaşıldığı, önce AB, ardından İran Dışişleri’nin Twitter hesabından duyuruldu. İran’ın uranyum zenginleştirme hakkının ne kadarının tanınacağı meselesi gelecek turlara bırakıldı. Taraflar, anlaşmayı kamuoyuna kendi işlerine gelen yandan sundu.
 

“ZENGİNLEŞTİRME YOK”

ABD Dışişleri Bakanı John Kerry, ‘ilk adım’ diye nitelediği anlaşma için ‘’Amaç basit: İran’dan nükleer programının barışçı olduğunu kanıtlamasını talep etmek ve nükleer silah edinmemesini garantiye almak’’ dedi. “Bu metin, ‘İran’ın barışçı nükleer programı müzakereye tabidir’ diyor” ifadesini kullanan Kerry, geçici anlaşmanın, İran’ın zenginleştirme hakkına sahip olduğu anlamına gelmediğini söylese de, meselenin ilerde karşılıklı karara bağlanacağını ekledi. “Anlaşma bölgedeki ortaklarımızı ve müttefikimiz İsrail’i daha güvenli kılacak” vurgusunu unutmadı. ABD Başkanı Barack Obama da ”10 yıldır ilk kez İran’ın nükleer programını durdurduk. Ve program önemli çapta geri gidecek. İran’ın silah geliştirmeyeceğini doğrulayabileceğimiz daha güvenli dünya için yol açıldı” açıklaması yaptı.
 

“ZENGİNLEŞTİRME VAR”

Zarif ise İran’ın Batı ile barışıp barışmadığının sorulması üzerine “Gereksiz yere nükleer mesele çıkarıldı. Daha önemli konulara eğilmemizi engelliyordu” dedi. Nükleer Silahların Yayılmasın Önleme Anlaşması’na göre barışçı nükleer teknoloji haklarını hatırlatan İranlı bakan, “Anlaşmanın iki ayrı yerinde, zenginleştirmenin devam edeceğine ve her anlaşmanın parçası olacağına net atıf var’’ vurgusu yaptı. Anlaşma yüzde 20’yi durdursa da, yüzde 5’i devam ettiriyor. Nitekim Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov ‘’Anlaşma, İran’ın zenginleştirme dahil, barışçı nükleer enerji hakkının tanınması gerektiğinde uzlaştığımız anlamına geliyor’’ dedi.

Neredeyse nükleer dal kıpırdamayacak

» İran, ‘’Nükleer bombada kullanılan yüksek düzeyde zenginleştirilmiş uranyuma çevrilebilir’’ iddialarının kesilmesi için yüzde 20 oranında uranyum zenginleştirme faaliyetlerini tamamen durduruyor. Yüzde 5’lik zenginleştirme ise devam edecek.

» Yaklaşık 200 kiloluk yüzde 20 oranında zenginleşmiş uranyum stoku ya metal yakıt plakalarına çevrilecek ya da saflığının azalması için saf uranyumla karıştırılacak. İran 6 ay içinde bu oranda uranyuma artık sahip olmayacak.

» Yüzde 3.5 zenginleştirilmiş uranyum stoku şimdiki düzeyinde kalacak, daha fazla büyümeyecek.

» Yeni zenginleştirme tesisi inşa edilmeyecek. Yeni sentrifüjler de yerleştirilmeyecek. Yerleştirilmiş ama devreye sokulmamış binlerce sentrifüjle ilgili çalışmalar duracak. Yani İran sahip olduğu 18 bin sentrifüjden yaklaşık yarısını çalıştırabilecek. Bunlar, sadece düşük düzeyde uranyum zenginleştirecek. İran, pratikte, zenginleştirmeyi durdurmak ile uranyumunu metal yakıt plakalarına çevirmek arasında tercih yapacak.

» Arak’ta inşası devam eden ağır su reaktörüyle ilgili tüm çalışmalar duracak. Bu reaktör, İran’a nükleer bomba yapımında kullanılabilen plütonyum sağlayabilir.

» Natanz ve Fordo’da uranyum zenginleştirilenler dahil, tüm nükleer tesisler Uluslararası Atom Enerjisi Kurumu’nun denetçilerine her gün açık olacak ve kameraların tüm kayıtları izlenebilecek.

» Yaptırımlar 7 milyar dolar azaltılacak. Petrol satışlarından 4.2 milyar dolar İran’a transfer edilebilecek. Petrokimya, değerli metaller, uçak ve otomobil parçası ticareti üzerindeki yaptırımların kalkmasıyla 1.5 milyar dolarlık gelir elde edebilecek İran, yabancı ülkelerdeki öğrencilerine 400 milyon dolarlık fon transfer edebilecek.