IV. Mehmed’in Av Aşkı

İnsanların hayatlarında büyük aşklar, büyük tutkular vardır. Ama bunlardan hiçbirisi IV. Mehmed’in av tutkusu kadar pahalıya mal olmamıştır.

Sultan Mehmed, Sultan İbrahim’in ilk oğluydu. Sultan İbrahim, devlet adamlarının ve ulemanın ortak kararıyla tahttan indirilmişti. Yerine 7 yaşında bir çocuk olan büyük oğlu Mehmed, IV. Mehmed ünvanıyla tahta geçirildi. Koca Osmanlı İmparatorluğu’nu çocuk padişah adına Kösem Sultan ve diğerleri idare etmeye başladı.

IV. Mehmed belki de bu yüzden devlet işlerinden uzaklaştı ve kendisini avcılığa verdi. Ne taht, ne tac; ne kadın, ne para; ne şan, ne şöhret. Tek derdi av ve avcılık olmuştu.

1672 yılında Kamaniçe Seferi için ordunun başında Avusturya’ya sefere değil sanki sürek avına gitmişti. Seferin güncesini tutmakta olan Abdurrahman Abdi Paşa’ya “Parsın karaca aldığını yazdın mı?” diye soruyordu. Tabii ki “pars” kendisi olmaktaydı. (Vekayi’nâme, Yay. Haz. F. Ç. Derin, s. 191).  Bu sefer sırasında gerçekleştirilen bir sürek avında diğer av hayvanları hariç olmak üzere  tam 107 (yüzyedi) karaca avlanmıştı.

IV. Mehmed Köprülüler döneminde bütün işleri Köprülü ailesinden gelen vezirlere bırakarak kendisi avcılıkla uğraşmıştı. 1683 Viyana bozgunundan sonra Merzifonlu Kara Mustafa Paşa idam edilince onun yerini dolduracak devlet adamı bulunamadı. Avrupa devletleri ise “Kutsal İttifak” oluşturarak dört bir koldan Osmanlı topraklarına saldırdılar. Yüzlerce kale ve şehir, Mora Yarımadası gibi büyük topraklar elden çıktı. Ama IV. Mehmed av eğlencelerinden vaz geçerek ülkeyi bu karanlıktan kurtarmaya çabalamadı. Bütün ulema, asker, halk bu durumdan son derece rahatsızdı.  Halk: “Memleket elden gitti, avdan nice bir feragat etmez” diye dert yanıyordu. Hacı Evhad Tekkesi Şeyhi Hacı Hüseyin Efendi, padişahın davetine icabet etmeyerek “Va’z isteyen İstanbul’a gelip diğerleri gibi camide meclisimizde hâzır olurlar..” diye haber gönderdi (Uzunçarşılı, III/1, s. 484).  

Padişaha va’z vermek için gelen Bayramiyye tarikatı şeyhlerinden Himmetzâde Abdullah Efendi, cesurca sözler söyleyerek padişahı avı bırakıp devlete sahip çıkmaya çağırdı. Bu sözlere kızan padişah hemen atına binerek avlanmaya gitti. Artık korkusundan Cuma günleri bile camilere gitmez oldu. Ulema Şeyhülislam Ali Efendi’ye giderek durumdan rahatsız olduklarını bildirdi. Şeyhülislam da Padişah’a karşı açık tavır koymak cesaretini gösterdi.

İşlerin kötüye gitmekte olduğunu gören IV. Mehmed  “şikârdan” yani avdan vaz geçtim diye söz verdi. Ancak yemekten içmekten kesildi. Yerli-yataklı hasta oldu. Durumuna acıyan devlet adamları Davud Paşa Sahrası’ndan öteye geçmemek şartıyla ava çıkmasına izin verdiler.

Üç cephede birden devam eden savaşlara ne para yetiştirilebiliyordu, ne de asker. Halktan ve ulemadan yardım toplanmaya çalışıldı. Padişah av masraflarını azalttı. Saraydan 500 cariye çıkarttı. Has ahırdan 500 atını Kapıkulu süvarilerine verdi. 1.000 kadar cins atını at pazarında sattırdı. Ancak bu tedbirler yeterli değildi. Bu kötü durumun tek sorumlusu gibi görülen IV. Mehmed’in tahttan indirilmesine karar verildi. II. Süleyman tahta çıkarıldı.

Koca Osmanlı İmparatorluğu’nun padişahı, avcılık merakı yüzünden halkın gözünden düşüyor ve tahttan uzaklaştırılıyordu. 1699 Karlofça Antlaşması’nı imzalamak zorunda kalan Osmanlı kayıp ettiği toprakları bir kısmını on binlerce şehit vererek geri aldı, ama IV. Mehmed Osmanlı tahtına hiçbir zaman tekrar oturamadı.

Aşk uğruna tacını kayıp eden padişahlar kervanına avcılık uğruna tahtını kayıp eden IV. Mehmed de katılmış oldu. Osmanlı tarihine ise IV. Mehmed değil Avcı Mehmed olarak geçti.