Kuşlar da gittti... Yaşar Kemal da gitti... (4)

KUŞLARI TANIYALIM

Kuşlar; gaga, ayak ve davranışlarına göre sınıflandırılmış. Kuşların gövdeleri iril-ufaklı ve renkleri farklıdır. Kimi yerli ve kimi göçmen kuşlardır. Kimi öter, kimi leşle ve kimi canlı hayvanla, kimi suda ve bataklıklarda beslenir. Bazısı yırtıcıdır, bazısı gündüz ve bazısı gece avlanır. Evcil ve süs, muhabbet kuşları vardır.

Kuşların ava alıştırılmaları ayrı bir hüner ister ve Osmanlıda bunlara "kuşbaz" denirdi. Kumru, papağan gibi bazı kuşlarla kafeslerde şans oyunları oynanmakta ve fal bakılmaktadır.

İnançlarda ve mitolojide kuşlar kutsanmıştır. Kuşların İlahların sembolü, elçisi, farklı görünümleri olduğuna inanılmıştır. Mısır İlahlarının bazısının başında kuş maskeleri vardır. Kartal, İlahın elçisi, Cebrail bilinmiştir. Güvercin, barışın ve sevginin işareti olmuştur. Veliler, kuş donunda ülkeler, sınırlar aşmış, gökyüzünde ve yeraltında keşfe çıkmışlar.

Her kuşun farklı özellikleri öne çıkmakta. Şahin, kartal, atmaca gibi kuşların gözleri öndedir. Bu, onlara ikili görmeyi, keskin ve derin görmeyi sağlar. İleri boyun hareketleri, görüş açısını telafi etmektedir.

Yerli ve göçmen kuşların beslenme ve barınma alanları vardır. İnsanların karada, uçarın havada, yüzenin denizlerde, dünyayı kateden yolları vardır. Suların derinlik ve sığlığı, su akımı, nefeslenme imkânlarına göre yol seçimi oluşmuş ve yüzerler bunu algılamışlar, topluca göç etmişler. Hangi sahilde yumurtlayacakları ve yavrularını alacakları bellidir. Karayolu da böyledir. Coğrafi yapı, iklim şartları, konaklama koşulları dikkate alınarak bir güzergâh belirlenmiş ve bu yoldan dünya bir uçtan bir uca kat edilmiştir. Hava yolu da yine, iklim ve hava akımları, konuşlanan yerde beslenme ve barınma şartları dikkate alınmış, kuşlar buralarda yumurtlayıp neslini idame ettirmişler.

"Temelde protein yapısına sahip olan tüyler, "keratin" adı verilen bir maddeden yapılmış. Keratin, derinin alt tabakalarındaki yaşlı hücrelerin besin ve oksijen ‎kaynaklarından uzaklaşarak ölmesi ve yerlerini genç hücrelere terk etmesi sonucu oluşan, sert ve dayanıklı bir maddedir. Tüyler uçuş için kusursuzca bir uygunluk içindedirler; çünkü hafiftirler, sağlamdırlar, aerodinamik şekle sahiptirler ve birbirine geçen kancalı girift yapıları vardır".

Kuşların bedeni tüylerle kaplıdır. İskelet yapısının içi boş bir buru gibidir, hafiftir. Bu yapı çok enerji sarf etmeden uzun uçmayı sağlar. Kanadın ve kuyruğun iri tüylerine "terek" denir, bunlarla denge korunur, yön seçimi yapılır, kanatları açık tutarak ve enerji tasarruf ederek süzülür. Böylece av bölgesini belirler, süzülerek yükselir ve alçalır. Bunu hava akım yönüne uyarak yapar. Isınan hava helezon halkalar şeklinde yükselir. Kuşlar bu akıma girince gayret sarf etmeden süzülerek ve daireler çizerek yükselir.

Kuş yumurtaları da renga renktir. Çevre koşullarında saklı kalması için alacalı ve renklidirler. Üzerinde milyonlarca gözenek vardır, oksijen alımını sağlar. Kabuk içinde büyüyecek yavrunun su, protein ve mineral gereksinimi karşılanmıştır. Yumurtalar dayanıklıdır, yavruyu korur.

"Kuş akciğerindeki tek yönlü hava hareketi, hava kesecikleri sistemiyle sağlanır. Akciğerin çevresinde bulunan bu kesecikler önce havayı içlerinde toplar, sonra da ‎düzenli olarak akciğerin içine pompalar. Böylece akciğerin içinden sürekli olarak temiz hava geçirilmiş olur.Kuş kalbi dört gözlüdür ve temiz kan vücuda dağılır.  Özellikle kanat ve kuyruk bölgelerindeki tüyler, kuşa çok etkili bir denge sistemi sağlar. Bu özelliklerle, bir doğan saatte 384 km. hızla avına dalarken, hiçbir şekilde dengesini yitirmez".

Kuşlar uzun göçlerde tek başlarına değil, sürü halinde uçmayı tercih eder. Sürünün V şeklindeki uçuşu, her kuşa % 23'lük bir enerji tasarrufu sağlar. 

Isı dalgalarını kullanarak süzülme, genel olarak dünyanın ılıman kesimlerinde, özellikle kıtaların iç bölgelerinde görülür. Toprak güneşle ısındığı zaman, hemen ‎üzerindeki hava tabakası da ısınır ve hafifleyerek bir ısı dalgası halinde atmosferde yükselir. Bu olay, toz fırtınası ya da ısınan havanın dönerek yükseldiği hortum ‎şeklinde gözlenebilir.‎‎

Kuşların ayrıca çok ilginç bazı duyuları da vardır. Bu sayede havadaki titreşimleri, hissedebilir, dünyanın manyetik alanını algılayıp buna göre yön tayini ‎yapabilir.‎‎ ‎Yarasa kördür, ses çıkararak yön belirler.

Türkiye'de kuş türünün en çok bulunduğu bölgeler: Türkiye'nin farklı iklimli bölgeleri, birçok farklı kuş türünün yaşaması için elverişlidir ve yaklaşık 465 kuş türü tespit edilmiştir. Bunların dörtte biri göçmen kuşlardır.

Kuş Bölgeleri: Çamaltı Tuzlası, Sultan Sazlığı, Manyas Kuş Cenneti, Darıca Kuş Cenneti, Eğridir Gölü, Beyşehir, Eber, Akşehir gölleri çevreleri, Kızılırmak, Yeşilırmak ve Çukurova'daki lagünler.

Kuş Sınıflandırması

‎1. Ötücü kuşlar (28):‎ İspinozgiller (21 tür)‎, Kiraz kuşugiller (19 tür)‎, Sarıasmagiller,‎ Kargagiller  (12 tür)‎, Sığırcıkgiller (3 tür)‎, Tırmaşık kuşugiller (2 tür)‎, Duvartırmaşık kuşugiller, Serçegiller  (8 tür)‎, Baştankaragiller (5 tür)‎,  Uzunkuyrukgiller,  Çit kuşugiller,  Sıvacı kuşugiller (4 tür)‎,  Örümcek kuşugiller (8 tür)‎, Çulha kuşugiller, Bıyıklı baştankaragiller, Toygargiller (14 tür)‎, Kırlangıçgiller (6 tür)‎, Kuyruksallayangiller  (12 tür)‎,  Arap bülbülügiller‎,  İpekkuyrukgiller‎, İpekli boğangiller,  Su karatavuğugiller, Dağbülbülügiller (4 tür)‎, Karatavukgiller (9 tür)‎, Ötleğengiller  (43 tür)‎,  Sinekkapangiller  (27 tür)‎,  Cisticolidae, Çalı kuşugiller  (2 tür)‎.

2.Gece yırtıcıları ‎: Baykuşgiller (9 tür)‎,  Peçeli baykuşgiller ‎

3.Gündüz yırtıcıları: Atmacagiller (28 tür)‎,  Balık kartalıgiller ‎,  Doğangiller  (11 tür)‎

4.Tüp burunlu kuşlar:   Fırtına kuşları ‎,  Yelkovangiller  (2 tür)‎,  Fırtına kuşugiller  (1 tür)‎

5.Dalgıçkuşları: Dalgıç kuşugiller (3 tür)‎

6.Batağanlar ‎:Batağangiller  (5 tür)‎

7. Kürek ayaklılar(6):  Pelikanlar ‎,  Tropikkuşları ‎,  Sümsük kuşugiller ‎,  Karabatakgiller (3 tür)‎,  Yılanboyungiller ‎,  Pelikangiller  (2 tür)‎

8.  Leyleksiler:  Balıkçılgiller  (10 tür)‎,  Leylekgiller (3 tür)‎,  Aynakgiller (3 tür)‎

9.Flamingolar: Flamingogiller  (2 tür)‎

‎10. Kazsılar ‎:Ördekgiller  (40 tür)‎

11. Turnamsılar:  Yelvegiller (8 tür)‎,  Turnagiller (3 tür)‎,  Toygiller  (3 tür)‎

12. Yağmur kuşları (10):  Kıyı kuşları ‎,  Poyraz kuşugiller ‎,  Kılıçgagagiller  (2 tür)‎,  Kocagözgiller,  Bataklık kırlangıcıgiller  (3 tür)‎,  Yağmurcungiller (16 tür)‎,  Çullukgiller  (34 tür)‎,  Korsanmartıgiller (4 tür)‎,  Martıgiller  (17 tür)‎,  Sumrugiller (10 tür)‎

13. Tavuksular: Sülüngiller  (8 tür)‎,  Orman tavukları  (2 tür)‎

‎14. Guguk kuşları: Guguk kuşugiller  (2 tür)‎

15. Güvercinler:  Güvercingiller  (8 tür)‎ ‎

16. Bağırtlaklar ‎:  Bağırtlakgill (5 tür)‎

17. Papağansılar:  Papağangiller  (2 tür)‎

18. Çoban Aldatanlar ‎:  Çobanaldatangiller  (1 tür)‎

19. Ebabiller: Sağanlar ‎,  Sağangiller  (4 tür)‎

20. Kuzgunkuşları(5):  Yalıçapkınıgiller (2 tür)‎, Arı kuşugiller (2 tür)‎,  Gökkuzgunugiller  (2 tür)‎,  İbibikgiller ‎

‎21. Ağaçkakanlar:  Ağaçkakangiller  (9 tür)‎

*

Doğa varlıkları çeşitlidir ve her biri ibretliktir. Bunları kabaca ve şöylece belirtebiliriz:

     1.Cemadat yani cansızlar âlemi: Bu bildiğimiz topraktır. Toprağın taş ve kaya şekilleri, yani yerküre vardır. Yerin üstü ve altı zengin ve ibretli varlıklarla doludur.

     2.Nebatat-Bitki âlemi: Meyve ağaçları, çayır ve çimenler, çiçekler ve bunların renkleri, ömürleri, hikmetleri kitaplar dolusudur.

     3.Hayvanat âlemi: Sürünenler, parazitler, bakteri ve virüsler, suda yaşayanlar, uçanlar ve kaçanlar, birde normal yürüyenler, yeraltında yaşayanlar. Bunların cinsleri, çiftleşmeleri, göçleri, yırtıcı ve etobur olanları, birde doğal dengesi vardır. Anlat ve örnekle, bitmez.

     4.İnsan âlemi: Malum insanlar da çeşit çeşit; renk ve dil farkı, kabiliyet ve kültür, inanç farkı. Bunlar arasında da doğal bir rekabet ve eleme vardır.

     Sonuç olarak biz bu çalışma ile kuşlar âleminden haberdar olduk. Umarım yararlı olmuştur.

Saygılar ve sevgiler olsun.