Masal; genellikle halkın yarattığı, ağızdan ağza, kuşaktan kuşağa sürüp gelen, çoğunlukla olağanüstü durum ve olayları yine olağanüstü kahramanlara bağlayarak anlatan halk hikâyeleridir.
Masal Türünün Özellikleri[1]
- Masallar tamamıyla hayal ürünüdür. Gerçekle ilgisi yoktur.
- Mensur, nazım-nesir karışık olarak anlatılır.
- İnandırıcı olması söz konusu değildir.
- Önce bir kişinin malıyken, yaygınlaştıkça halkın malı olur. Masal, anonimdir.
- Masallarda genellikle iyilik - kötülük, doğruluk - haksızlık, adalet - zulüm gibi zıt anlatım ve karakterler arasında mücadele vardır.
- Yer ve zaman belirsizdir. Mekân genellikle; Hint, Yemen, Kaf Dağı, Çin, Maçin'dir.
- Anlatımda; geniş-geçmiş zaman kipi (-miş) kullanılır.
- Anlatım kısa ve yoğundur.
- Masal kişileri her tabakadan olur. Masallarda cinler, periler, devler de rol alır.
- Masalların bir kısmı hayvanlarla ilgilidir.
- Masalların çoğu "bir varmış, bir yokmuş" yahut "evvel zaman içinde, kalbur saman içinde" gibi tekerleme-döşemelerle başlar. "Onlar ermiş muradına" diye biter.
- Milli ve dini motiflere hemen hiç yer verilmez.
- Genellikle bir eğitim amacı saklıdır; didaktiktir.
- Yazılmış masallar ve masallar üzerinde çalışmış edipler vardır: Pertev Naili Boratav, Eflatun Cem Güney, Tahir Alangu gibi.
- Masal türünün Hindistan'da doğduğu sanılmaktadır.
- Evrensel esaslara dayanır.
- Anlatımda secilere (lirik akustik, saklı kafiyeli anlatım) yer verilir.
- Destandan ve halk hikâyesinden kısadır.
- Masal metinlerinde, halk edebiyatının diğer ürünleri de yer alabilir.
- Herşey olağanüstüdür.
- Tasvir, soru - cevap, tekrar gibi yöntemler anlatımı şekillendirir.
- Anadolu masallarında Hızır, derviş, pir gibi karakterler vardır, duaları kabul olur.
Masallarda yer alan ana karakterler ve sembolize ettiği değerler
- Keloğlan ® Şans ve zekâ
- Üvey anne ® Zulüm
- Üvey kız kardeş ® Kıskançlık
- En küçük kardeş ® İyilik, başarı, zekâ
- Yaşlı adam ® İyilik, yardım
- Köse ®Hainlik, kötülük
Masalı olağanüstü kılan temel unsurlar:
• Tayy-i zaman (kesik zaman, bir zamandan bir zamana geçiş)
• Tayy-i mekân (bir mekândan diğer mekâna geçiş)
• Şekil- yapı karakter değiştirme (Bir başkası olmak)
• Öldükten sonra dirilme
Tayy-i zaman ve tayy-i mekân: "Daha çok ermişlerin geçmiş, gelecek ve şimdiki zamanda yolculuk etmesi, uzun mesafeleri kısa sürede gitmesini ve mekânı ortadan kaldırarak aynı anda birden fazla yerde görünmesini ifade eden olağanüstü eylem." (Saim Sakaoğlu)
Masal, Mit ve efsane arasındaki farklar:
Tür | İnanç | Yer | Kabul Ediliş Şekli | Temel Karakter |
Mit | Gerçekmiş | Farklı bir dünya | Kutsal | İnsan dışı varlık |
Efsane | Gerçekmiş | Bir dönemin dünyası | Kutsal veya değil | İnsan |
Masal | Kurmaca | Herhangi bir yer | Kutsal değil | İnsan veya diğer |
Masal Türünün Önemli Eserleri
1. Hint Masal Kitapları
*Pançatantra: Hint masal kitaplarının en eskisidir.
*Kathasaritsagara: Masal Okyanusu anlamındadır. 22.000 beyittir.
*Vetalapancavincati: Eserde 25 masal bulunmaktadır.
*Çakasaptati (Sukasaptati): Papağanın ağzından anlatılan 70 hikayedir.
2. Arap Binbir Gece Masalları
3. İran Binbir Gündüz Masalları:
4. Avrupanın Önemli Masal Kitapları:
*Aisopos (Ezop):
*La Fontaine'nin Masalları"
*Grimm Kardeşler Masalları
Masal çeşitleri: Konu ve özellikleri[2]
• Fabl masalları: İnsan, canlı ve cansız konuşur.
• Olağan üstü ve gerçekçi masallar
• Güldürücü masallar
• Zincirlemeli masallar
Bu özellikleri bilip bir masal dinlendiği ve okunduğu zaman, ibretlik anlatımları geregince değerlendirmek mümkün olacaktır.
Diğer edebiyat türlerini de özetle tanıtmağa ve aradaki farkları, geçişleri göstermeğe devam edeceğiz.
[1] http://www.turkedebiyati.org/yazi_turleri/masal.html
[2] Vikipedi, özgür ansiklopedi
.20160727090929.jpg)
