Meclis halkın iradesidir; hükümet yönlendiremez

HÜKÜMET, MECLİS İRADESİNİ YÖNLENDİREMEZ

VATAN TEHDİT ALTINDA: ŞİMDİ SÖZ ZAMANI DEĞİL

Dizinin 1. Bölümünde Milletvekili seçildiği halde istifa edip meclise gitmeyen Kethüdazade İbrahim Bey’in neden istifa ettiğini açıklamamıştım. Tarihe karşı bu borcumuzu yerine getirmeliyiz. Kethüdazade İbrahim Bey’e TBMM’sinden telgraf gelir: “Adana Milletvekili olarak seçildin. Meclise iltihak etmelisin.” İbrahim Bey, savaştadır, müfrezesinin başındadır TBMM’ye bir telgraf çeker: “Şimdi söz zamanı değil. Müfrezemden ve siperimden ayrılamam. İstifamın kabulünü rica ederim…”

İşte şimdi böyle bir meclisin koltuğunda oturanların bunu hatırlaması gerek.

BİR KADIN DAHA: ŞEMSA İŞCEN)

3 Nisan 1939’da yapılan seçimlerde (Seyhan Milletvekilleri olarak) Adana’yı: Damar Arıkoğlu, Hilmi Uran, Ali Münif Yeğenağa, Naci Eldeniz, İbrahim Mete, Tevfik Tarman, Sinan Tekelioğlu, Şemsa İşcen, Ahmet Kutsi Tecer, Selahattin Çam milletvekili olarak seçilmişlerdir.

“ORDA BİR KÖY VAR UZAKTA…”

Bu dönem ilginç kişiler vardır. Ahmet Kutsi Tecer; Aşık Veysel’i Türkiye’ye tanıtan ve Muzaffer Sarısözen’i keşfedip önünü açan kişidir. UNESCO’da görev alan şair ve oyun yazarıdır. Türk Kültür yaşamına katkıları olan sanatçıdır. “Orda Bir köy var uzakta / O köy bizim köyümüzdür…” şiirinin şairidir.

Geldik 8 Mart 1943 tarihindeki seçimlerde Ali Münif Yeğenağa, Hilmi Uran, Damar Arıkoğlu, General Naci Eldeniz, Sinan Tekelioğlu, Şemsa İşcen, Selahattin Çam, Kemal Çelik, Dr. Kemal Satır, Cavit Oral, Seyhan Milletvekilleri olarak Adana’yı temsil etmek üzere seçilmişlerdir.

Bu seçimlerden üç ay sonra Seyhan Regülatörü hizmete girdi.

Tek Partili dönemin son seçimi 5 Ağustos 1946 yılında yapılmış ve seçimlerin sonucunda; Hilmi Uran, Ali Münif Yeğenağa, Sinan Tekelioğlu, Kemal Çelik, Dr. Kemal Satır, Cavit Oral, Kasım Gülek, Dr. Makbule Dıblan, Kasım Ener, Ahmet Remzi Yüreğir Adana’yı temsil etmek üzere Seyhan Milletvekilleri olarak seçilmişlerdir.

Kadınlara seçme hakkı verildikten sonra her dönem bir kadın milletvekilimiz olmuştur.

Tek Partili Dönemde Adana’yı Temsil Eden Bakanlar

Görüldüğü gibi tek partili dönemde kurulmuş olan 18 hükümette görev yapan 12 Bakan Adana Milletvekillerinden seçilmiştir.

Özellikle Türkiye Cumhuriyetin kuran 1. Hükümette İsmail Safa Özler’in Milli Eğitim Bakanı olması önemlidir. Ayrıca Özler, İç İşleri Bakanlığı görevini de yapmıştır.

MECLİS BASKILARI REDDEDERDİ

İsmail Safa Özler’in Milletvekili olmasının ilginç hikâyesini Damar Arıkoğlu anılarında detayı ile anlatmaktadır.

Karesi (Balıkesir) Milletvekili Vehbi Bey’in Milli Eğitim Bakanlığı’ndan istifa etmesi üzerine bir seçim yapılması kararlaştırıldı. Dönemin hükümeti Bakan olarak iki adayın isimlerini meclise duyurdu. Hükümet bir nevi Gurup kararı almıştı. Bunlar Yunus Nadi ile Muhittin Baha beylerdi. Cumhuriyetin İlk meclisi vicdan üzerine yapılan bütün baskıları reddederdi. (Bu Cümle Damar Arıkoğlu’nun)

Hükümet, neden meclis iradesini yönlendiriyordu? Meclis iradesini yönlendirmek, hem meclisi yok saymak hem de meclisin vicdanına müdahale anlamı taşırdı. Cumhuriyetin ilk meclisi isim önerilmesini böyle yorumladı.

Yapılan seçimlerde, Büyük Millet Meclisi, hür iradesi ile seçim yaptı ve Adana Milletvekili İsmail Safa Özler’i Milli Eğitim Bakanı seçti. Bu seçim, hükümete verilmiş bir dersti.

Ancak Mustafa Kemal Atatürk bu seçimi onaylamamış ve İsmail Safa’nın bu görevden istifasını istemişti. Cumhurbaşkanı’nın isteğini geri çeviremeyen Özler, istifasını vermişti.

Bu kadar mı? Hayır.

Olay bundan sonra ilginçleşiyor.

Büyük Millet Meclisi’nin çoğu üyesi içlerinde Damar Arıkoğlu’da dahil, bu istifayı doğru bulmuyor. Bir anlamda Meclisin iradesine müdahale olarak yorumlanan bu istifanın ardından yeniden seçim yapılıyor bu kez daha büyük bir ekseriyetle İsmail Safa Özler yeniden Milli Eğitim bakanı olarak seçiliyor.

Bu seçime İsmail Safa Özler Katılmıyor.

TBMM’nin ikinci başkanı Ali Fuat Cebesoy. Önce, gurup kararına karşı dikine gitmenin doğru olmayacağını söyledikten sonra Atatürk ile bunu özel olarak konuşacağını söylüyor. Sonuçta Mustafa Kemal Atatürk, konuyu meclisin hür iradesi olarak yorumlar, ona müdahalede bulunarak gölge düşürmek istemez ve bu karara saygı duyar ve onaylar.

İşte Cumhuriyetin Meclisi…

İşte Cumhuriyet Meclisi milletvekillerinin hür iradesi böyle bir şeydi.

Adına parti disiplini denilen anlaşılmaz kavram yüzünden milletvekillerinin iradelerine zincir vurulmuş durumdadır.

Bu gün hiçbir milletvekili özgür iradesi ile İsmail Safa Özler ve Damar Arıkoğlu’nun gösterdiği iradeye saygıyı göstereceğini sanmıyorum.