Mehmed İhsan Bey’in Adana İtidal Gazetesi

II. Meşrutiyet’in ilanı üzerine Osmanlı topraklarında oluşan “demokrasi baharı” Adana’da yeni bir gazetenin doğuşunu müjdeledi: İtidal gazetesi, Meşrutiyetin ilanından 44 gün sonra 5 Eylül 1908 tarihinde ilk sayısını halkla buluşturdu. Ancak bir yaşını bile doldurmadan 31 Temmuz 1909 tarihinde yayın hayatına son vermek zorunda kaldı.

İtidal gazetesinin sahibi ve başyazarı olan Mehmed İhsan Bey, Batum’lu Ahmed Dursun Efendi’nin oğlu olup 1876 yılında İstanbul’da Rumelihisarı’nda doğmuştu.

İttihat ve Terakki saflarında II. Abdülhamid’i devirmek için çalışan Mehmed İhsan Bey, Payas, Diyarbakır ve Adana’ya sürgüne gönderildi. Adana Sanayi Mektebi’nin kurulmasında etkin rol oynadı ve yıllarca bu okulun müdür yardımcılığı görevini sürdürdü.

Adana Valisi Bahri Paşa’nın desteğini gören Mehmed İhsan Bey, şehirde tanınmış simalardan birisi oldu. 1904 yılında Adana Müftüsü Karslızâde İshak Efendi’nin torunlarından Fatma Hanım ile evlenince hayatında önemli bir dönem başlamış oldu. Fatma Hanım “biraz çirkince” bir kızdı ama babası Kasım Bey Adana’nın tanınmış toprak ağalarından birisi idi. İshak Efendi’nin eşi Ayşe Hanım, Ramazanoğlu Banu Hanım’ın torunlarından Hayriye Hanım’ın beşinci göbekten torunu olarak biliniyordu. Bu yüzden aile kendisini Adana’nın kadim hanedanından, Ramazanoğulları’ndan şeklinde tanıtmakta ve bunun meyvelerini de her şekilde devşirmekteydi. Bu aileden gelen Suphi Paşa 1903-1906 yılları arasında, kardeşi Tevfik Kadri Bey ise 1906-1908 ve 1918-1919 yılları arasında iki defa Adana belediye başkanlığı yapmışlardı (A. Uçar- S. Soydemir- K. Erkan, Adana İtidal Gazetesi, C. I, TTK Yay., Ankara 2014, s. 16).

1908 yılı sonlarında İtidal gazetesi’ni kuran Mehmed İhsan Bey, eşinin akrabası olan Tevfik Kadri Bey ile olan dostluğu sayesinde Adana’nın zenginlerinden birisi olmuştu. Kurduğu İtidal gazetesi bu zenginliğin siyasi bir nüfuza ve saygınlığa dönüşmesinde etkili oldu. Artık  Adana’ya dışarıdan gelen bir “sürgün”, Adana’nın verimli topraklarında bir eş ve bir iş sahibi olmuş, şehrin “saygınları” arasına girmişti.

İtidal gazetesi, 1909 Adana Olayları sırasında Müslüman halkı korumak için yayınlar yaptı.  Adana Divan-ı Harbi, Mehmed İhsan Bey’i yargılayıp Ankara’ya sürgün etti. Ulukışla Karakolu’nda jandarmaların da yardımıyla kaçarak Mısır’a gitti. Sürgün yeri önce Konya ve sonra da Beyrut olarak değiştirildi. Kardeşi Hüseyin Hüsnü Bey’in verdiği bilgilere göre 1910 sonu- 1911 başlarında bu şehirde vefat etti.

Mehmed İhsan Bey’i ve İtidal gazetesini  iki ciltlik değerli bir eser ile bilim dünyasına kazandıran sayın yazarlara ve Türk Tarih Kurumu’na teşekkürlerimiz iletiyoruz.