Bu Meclis, Osmanlı Meclis-i Umumi'nin bir kanadıdır. Heyt-i Ayan'nın üyeleri, Devlette Yüksek Görevlerde bulunan şahıslar, Hükümdar tarafından tayin edilmektedir. Asıl olan ve seçimle gelen ise Meclis-i Mebusan'dır.
Bu Meclisin üye sayısı Meb’usanın 1/3’ü kadar yani 90’dan fazla olması gerekirken bu sayıya varılmamıştır. Âyan sayısı 1909’da 44, 1910’da 48, 1911’de 58, 1914’te 48'tür.
Meclis-i Âyan II. Abdülhamit'in Dolmabahçe Sarayı'nda Meclis-i Umûmî'yi açtığı sırada işe başladı (19 Mart 1877pazartesi günü). Server Paşa başkanlığında 27 üyesi vardı. II. Abdülhamit Meclis-i Mebusan'ı dağıtınca (13 Şubat 1878) çalışmaları durdu, fakat üyeler devletten maaş aldılar, kendilerine itibar edilmeye devam etti.
Bu heyet, II. Meşrutiyet'in ilanıyla yeniden görev aldı (17 Aralık 1908) ve kadrosu zaman zaman değişti. Bu görev de ancak Mütareke devrine ve İstanbul'un İtilaf Devletleri tarafından işgal edilmesine kadar devam etti (16 Mart 1920). Bu sırada Meclis-i Mebusan dağılmıştı, Padişah tarafından atanan hükümet de kendi kendini lağvedince âyan heyeti varlığını koruyamadı (4 Kasım 1922). Türkiye Büyük Millet Meclisi kurulunca tamamen hükümsüz oldu.
Teşkilat-ı Esasiye göre Ayan Meclisi:
- Ayanın başkan ve üyeleri, Meclis-i Mebusan’ın 1/3’ünü geçmemek kaydıyla doğrudan Padişah tarafından seçilir (Md. 60).
- Ayana seçilebilmenin şartları; herkesin itimadını kazanmış, devlet hizmetinde başarıya ulaşmış, tanınmış ve 40 yaşından aşağı olmamaktır (Md. 61).
- Ayan üyeliğine; kazaskerlik, elçilik, patriklik, hahambaşılık, görevlerinde bulunmuş olanlar, kara ve deniz feriklerinden gerekli şartları taşıyanlar seçilir (Md. 62).
- Ayan, Mebuslar Meclisi’nce gönderilen kanun tasarılarını inceleyip müzakere ederek; dinin esaslarına, padişahın hukukuna, hürriyete, vatanın müdafaa ve muhafazasına, genel ahlaka zarar verir bir şey görürse mütalaasını da ilave ederek kesin red veya değişiklik ve düzeltmeler yapılmak üzere Meclis-i Mebusan’a iade eder. Kabul edilenleri ise tasdik ettikten sonra Başbakana sunar (Md. 64).
Mebusan Heyetinin kabul ettiği kanun ve bütçe tasarıları âyan heyetine gelir ve burada dinî, ahlâkî, iktisadî, sosyal, askerî v.b. açılardan incelenir, gerekiyorsa değiştirilir veya düzeltilmesi için Mebusan heyetine geri giderdi. Âyan heyetinin kanun yapmak veya değiştirmek hakları da vardı.
Meclis- i Âyan II. Abdülhamit'in Dolmabahçe Sarayı'nda Meclis-i Umûmî'yi açtığı sırada işe başladı (19 Mart 1877). Server Paşa başkanlığında 27 üyesi vardı. II. Abdülhamit Meclis-i Mebusan'ı dağıtınca (13 Şubat 1878) çalışmaları durdu, fakat üyeler devletten maaş aldılar, kendilerine itibar edilmeye devam etti.
Bu heyet, II. Meşrutiyet'in ilanıyla yeniden görev aldı (17 Aralık 1908) ve kadrosu zaman zaman değişti. Bu görev de ancak Mütareke devrine ve İstanbul'un İtilaf Devletleri tarafından işgal edilmesine kadar devam etti (16 Mart 1920). Bu sırada Meclis-i Mebusan dağılmıştı, Padişah tarafından atanan hükümet de kendi kendini lağvedince âyan heyeti varlığını koruyamadı (4 Kasım 1922). Türkiye Büyük Millet Meclisi kurulunca tamamen hükümsüz oldu.
1960 Hükümet Darbesinden sonra kabul edilen 1962 Anayasa'sında TBMM, Osmanlının Genel Meclisi gibi iki kanattan oluştu: Millet Meclisi ve Senato. Bu pratik zaten Osmanlıda vardı. Bu dönemde de başarılı olarak uygulandı.
I. Meşrutiyet Dönemi Ayan Üyeleri (1876-1878)
- Server Paşa – Reis
- Ahmed Arifi Paşa – Reis Muavini
- Mustafa Nuri Paşa – Sır Katibi
- Mehmed Namık Paşa –Müşir
- Kayserili Ahmed Paşa– Bahriye Nazırı
- Abdurrahman Sami Paşa – Eski Maarif Nazırı
- Ali Kabuli Paşa – RusyaSefiri
- Mehmed Halet Paşa –Hicaz Valisi
- Derviş Paşa –Ankara Valisi
- Moralı İbrahim Paşa – Bahriye Nâzırı
- Ahmed Celal Paşa – Meclis-i Âli-i TanzimatAzası
- Marko Paşa –Mekteb-i TıbbîyeNazırı
- Uryanizade Ahmed Esad Efendi – Rumeli Kazaskeri
- Kara Halil Efendi– Fetva Emini
- Hacı Tahir Efendi – Meclis-i Maarif Nazırı
- Mehmed Arif Efendi – EskiŞura-yı DevletAzası
- Rıza Efendi – Eski Divan-ı Ahkam-ı AdliyeHakimi
- Bağdatlı Emin Efendi – Şura-yı Devlet Azası
- Yorgaki Efendi –Şura-yı DevletAzası
- Daviçon Efendi –Şura-yı DevletAzası
- Serviçen Efendi – Mekteb-i Tıbbîye Nazırlığı Memuru
- Mehmed Emin Bey – Eski Mabeyn Başkatibi
- Düzoğlu Mihran Bey – Şura-yı Devlet Azası
- Aristarki Logofet Bey – Şura-yı Devlet Azası
- Said Halim Paşa
- Damat Mahmud İbrahim Paşa
- Kostaki Musurus Paşa – Birleşik Krallık Sefiri
- Ahmed Hilmi Efendi – Daire-i Ahkam-ı Adliye Reisi
- Kostaki Antopulos Paşa – Divan-ı Ahkam-ı AdliyeHakimi
- Çırpanlı Abdülkerim Nadir Paşa – Müşir
-
II.Meşrutiyet Ayanı (1908-1920)
- Ali Rıza Paşa – Reis
- Ethem Paşa – Müşir
- Ömer Rüştü Paşa – Harbiye Nazırı
- Ahmet Tevfik Paşa – Eski Hariciye Nazırı
- Hasan Fehmi Paşa – EskiŞura-yı DevletReisi
- Mustafa Zihni Paşa – EskiŞura-yı DevletReisi
- Fatihli Mehmed Tevfik Paşa –Ferik-i Evvel
- Mısırlı Mehmed Ali Fazıl Paşa
- Sakızlı Ohannes Paşa – Hazine-i Hassa Nazırı
- Ferik Arif Hikmet Paşa – Bahriye Nazırı
- Gabriel Noradunkyan – Nafıa ve Ticaret Nazırı
- Ali Rıza Efendi
- Saib Molla Bey - Eski Şura-yı Devlet Azası
- Ali Rıza Paşa –Birinci Ferik
- Ferik Muhiddin Paşa
- Birinci Ferik Süleyman Paşa
- Birinci Ferik Mehmed Paşa
- Ferik Şevket Paşa
- Şerif Ali Haydar Bey
- Recaizade Mahmud Ekrem– Eski Evkaf ve Maarif Nazırı
- Abdurrahman Efendi
- Ali Galip Bey – Eski Almanya Sefiri
- Nasuhi Bey
- Faik Bey
- Halim Bey
- Dimitraki Mavrokordato – Ticaret ve Ziraat Nazırı
- Aleksandros Mavroyeni –Sisam Eski Valisi, diplomat
- Georgiadis Efendi
- Mustafa Nuri Bey
- Faruki Sami Paşa
- Bohor Efendi
- Azaryan Efendi
- Mısırlı Halil Hamada Paşa –
- Manastırlı İsmail Hakkı Efendi –DarülfünûnMüderrisi
- Metropolit Avxentios
- Bessaraya Efendi
- Seyyid Abdülkadir –Şeyh Ubeydullah'ın oğlu
- Ahmed Muhtar Paşa – Müşir, Sadrazam
- Mehmed Said Paşa – Sadrazam
- Musa Kazım Efendi – Şeyhülislam
- Abdurrahman Şeref –Vakanüvist
- Aristarki Logofet Bey
- Fethi Franko Bey
- Köse Mehmed Raif Paşa – Eski Haleb Valisi
- Abraham Paşa– Eski Mısır Başmabeyincisi
- Aram Efendi
- Mehmed Cemaleddin Efendi –Şeyhülislam
- Avlonyalı Mehmed Ferid Paşa – Sadrazam
- Damat Ferid Paşa – Sadrazam
- Hüseyin Hilmi Paşa – Sadrazam
- Deli Fuad Paşa– Müşir
- Şerif Nasır Bey
- Mehmed Şerif Paşa
- Reşid Akif Paşa– Dahiliye Nazırı
- Salih Hulusi Paşa – Ferik, Erkan-ı Harbiye İkinci Reisi
- Temko Popoviç Efendi
- Mahmud Esad Efendi – Defter-i Hakanî Nazırı
- Davud Efendi Molko
- Süleyman el-Büstani
- Zareh Efendi Dilber
- Ziyaeddin Efendi
- Mustafa Nail Bey – Eski Maarif Nazırı
- Şerif Cafer Efendi
- Aristides Paşa Yorgancıoğlu
- Ahmed Rıza – Eski Meclis-i Mebusan Reisi
- Şükrü Paşa
- Mahmud Şevket Paşa – Müşir, Sadrazam
.20160727090929.jpg)
