Osmanlıda Meclis-i Mebusan

I. Meclis-i Mebusan (Osmanlı Meclis-i Mebusanı)

Türk tarihinde ‎halkoylarıyla seçilen ilk meclistir. 18 Mart - 28 Haziran 1877 tarihleri arasında görev yaptı.‎

‎18 Mart 1877'de çalışmalarına başlayan meclisin üyeleri, vilâyet, liva ve kazaların idare meclisleri ‎üyeleri arasından seçildi. ‎

Seçilmek için 25 yaş esas alınması, ayrıca seçilebilmek için, az çok emlâk sahibi olmak şartı ‎konmuştu. Seçimlerin sonucunda, her vilâyet belirtilen sayıdaki mebus seçerek İstanbul'a ‎gönderemedi. ‎

Tunus, Mısır, Romanya, Sırbistan ve Karadağ; İç işlerinde serbest olan bu vilayetler mebus ‎göndermeye kendilerini mecbur hissetmedi. ‎

‎69 üyesi Müslüman, 46 üyesi gayrimüslim olmak üzere 115 üyeden oluşan ilk Meclis-i Mebusan'ın ‎başlıca özelliği, imparatorluk içine yayılmış çeşitli etnik gruplardan oluşmasıydı (Türk, Arap, Kürt, Laz, Ulah, ‎Arnavut, Boşnak, Rum, Ermeni, Bulgar, Yahudi vb.).Her 50.000 nüfusa bir Mebus hesaplanmıştır.

*

Osmanlı Devlet Sisteminde ‏‎ ‎‏"hâkim millet" Müslümanlardır, başka dinden olanlar "Milleti Mahkume"yi oluşturur. Seçim ‏çevrelerinin tespiti bunu doğrulayacak ve devletin belirlediği sonucu verecek şekilde belirlenmiştir. Din esası ‏üzerinden bir ayırım yapılmış ve fakat Müslüman Halklar bir bütün olarak değerlendirilmiştir. Müslüman ‏kavimlerin temsili de Devlet tarafından düzenlenmiştir. Bölge nüfus kayıtları ve buna göre saptanan Mebus ‏sayıları da izafidir. Ama bunlara rağmen İmparatorlukta yoğun bir Gayrı Müslim nüfusun olduğu ‏görülmektedir. Herşeye rağmen bu dağılım, Osmanlının bir halklar mozayiği olduğunu ve aynı zamanda iddia ‏edildiği gibi herkesin Türk olmadığını göstermektedir.‏

II. Dönem Meclis-i Mebusan ‎

‎1877-1878 Osmanlı Meclis-i Mebusanı veya II. Meclis-i Mebusan, 13 Aralık 1877 - 14 Şubat ‎‎1878 tarihleri arasında görev yaptı.‎

Mebusların   56'sı Müslim, 40'ı gayrimüslim (toplam 96)dır. Meclis Başkanlığına İstanbul ‎mebusu Hasan Fehmi Efendi, ikinci başkanlığa Ohannes Efendi getirildi. ‎

‎III.Dönem Meclis-i Mebusan  ‎

‎1908-1912 Osmanlı Meclis-i Mebusanı veya III. Meclis-i Mebusan,  17 Aralık 1908 - 18 Ocak ‎‎1912 tarihleri arasında görev yaptı.‎

II. Abdülhamid döneminin sonunda, 23 Temmuz 1908’de II. Meşrutiyet'in ilanıyla, aynı yılın Kasım ‎ve Aralık aylarında mebus seçimi yapıldı. ‎

Ahrar Fırkası ve İttihat ve Terakki Cemiyeti'nin katıldığı seçimlerde, İttihat ve Terakki çoğunluğu ‎sağladı ve 17 Aralık 1908'de 3. Meclisi Mebusan açıldı.‎

Bu Meclis, 31 Mart Olayı ve II. Abdülhamit'in tahttan indirilmesi sonrasında Mayıs 1909’da Kanuni ‎Esasi üzerinde değişiklikler yaparak padişahın ve Ayan Meclisinin yetkilerini daralttı, kendi ‎yetkilerini arttırdı.  ‎

III. dönem Meclis-i Mebusanı'nda 142 Türk, 60 Arap, 25 Arnavut, 23 Rum, 12 Ermeni (bunlara ‎‎4 Taşnak ve 2 Hınçak mensubu dahildi), 5 Yahudi, 4 Bulgar, 3 Sırp, 2 Ulah ve 1 Asuri (Dawud Bey ‎Yusufani, Musul Vilayeti) mebus bulunmaktaydı.

İdeolojik altyapısı dönem içinde şekillenmeye ‎devam edecek olan İttihat ve Terakki Fırkası 60 mebusun desteğine sahipti.  ‎

‎IV.Meclis-i Mebusan

‎1912 Nisan-Ağustos Osmanlı Meclis-i Mebusanı, II.Meşrutiyet döneminin ikinci Meclisi Mebusan'ı ‎padişahın birincisini 18 Ocak 1912'de feshetmesi ve yapılan seçimlerden sonra, 18 Nisan 1912'de toplandı. ‎Bu Meclis, 5 Ağustos 1912'de, içte ve dışta siyasi ortamın gerginleşmesi nedeniyle Gazi Ahmed Muhtar ‎Paşa'nın önerisi ile Padişah V. Mehmed Reşad'ın irade-i seniyesi uyarınca feshedildi. Balkan ‎Savaşları nedeniyle seçime gidilemedi ve sıkıyönetim ilan edildi.‎

‎V. Meclis-i Mebusan

‎1914-1918 Osmanlı Meclis-i Mebusanı, Bâb-ı Âli Baskını sonrası 1914'te tek parti düzeninde ‎seçime gidildi ve V.Meclis-i Mebusan 87 sandalyenin tamamını İttihat ve Terakki kazandı. Bu ‎Meclis I. Dünya Savaşı boyunca görev yaptı.[1]‎

VI. Meclis-i Mebusan   

‎1920 Osmanlı Meclis-i Mebusanı ya da VI. Meclis-i Mebusan, 12 Ocak - 18 Mart 1920 tarihleri ‎arasında görev yapan son Osmanlı Meclis-i Mebusanı'dır. 16 Mart 1920'de İstanbul'un İtilaf ‎Devletleri tarafından işgal edilmesi nedeniyle 18 Mart'ta çalışmalarını sonlandırdı.

Bu meclisteki ‎mebusların büyük bölümü 23 Nisan 1920 tarihinde Ankara'da açılan Büyük Millet Meclisi'ne ‎katıldı.

Aralık 1919 seçimlerine Rumların ve Ermenilerin çoğunluğu çıkacak sonucu gayrimeşru ilan ‎ettirmek amacıyla girmemişlerdi.

Bu arada, Anadolu'da Mustafa Kemal ‎Paşa Aralık 1919’da Ankara'ya geldikten kısa bir süre sonra Meclisin çalışmalarıyla ilgili son ‎hazırlıklarını bitirdi.

Alınan karara göre; Meclisi Mebusan'daki tüm çalışmaları yürütecek ‎bir Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti oluşturulacak, Meclis başkanlığına Mustafa ‎Kemal Paşa seçilecek, Sivas Kongresi kararları onaylanacak ve Misak-ı Millî için mecliste yemin ‎edilecekti. İstanbul'a giden milletvekillerine bunlarla ilgili gerekli açıklamalar yapıldı.‎

‎12 Ocak 1920'de İstanbul'da toplanan son Osmanlı Meclisi Mebusan'ında Mustafa Kemal Paşa ‎Meclis Başkanlığına seçilmedi. Hatta Müdafaa-i Hukuk Grubu yerine de Felah-ı Vatan Grubu ‎kuruldu. Milli Mücadele için tehlike yaratacak bu duruma oldukça kızan Mustafa Kemal Paşa, ‎yazdığı Nutuk adlı eserde bu durumu eleştirdi

Osmanlı Meclis-İ Mebusanı (Dönem, Sayı, Din-Etnik)