Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM), Şırnak’ın Kuşkonar ve Koçağı köylerine 25-26 Mart 1994’te düzenlenen hava operasyonunda hayatını kaybeden 38 sivil vatandaş için Türkiye’yi tarihinin en yüksek tazminat cezalarından birine mahkûm etti. AİHM, ölenlerin yakınları tarafından açılan davada, Ankara’nın 41 kişiye toplam 2 milyon 305 bin Euro tazminat cezası ödemesine karar verdi.
Daha önce takipsizlik kararı verilen davayla ilgili Diyarbakır Cumhuriyet Başsavcılığı mayıs ayında yeniden soruşturma başlatmıştı. Mağdurların avukatı, Diyarbakır Baro Başkanı Tahir Elçi, ‘tarihî’ olarak nitelediği kararın, güvenlik güçleri tarafından bölgede işlenen suçlara emsal teşkil edeceğini söyledi.
AİHM’ye Türk devleti adına yapılan savunmada, hava saldırısının Türk ordusu tarafından yapılmadığı, PKK’nın köylere yardım etmediği gerekçesiyle hava saldırısını düzenlediği ve davacıların avukatları Tahir Elçi’nin baskısıyla yanlış ifade verdiğini savundu. Ancak, Türkiye’nin savunmasını reddeden AİHM, Türkiye’nin daha önce Güneydoğu’daki benzer davalarda da Türk ordusunun düzenlediği ortaya çıkan saldırılarla ilgili PKK’yı sorumlu tuttuğunu hatırlattı. Gerekçeli kararda, PKK’nın savaş uçağına sahip olmadığını hatırlatarak, dönemin Başbakanı Tansu Çiller’in “Bu uçaklar Türk devletine ait değildir.” ifadelerinin yanıltıcı bir beyan olduğu vurgulandı.
AİHM, 38 davacı yakınının hava saldırısında ölmesi nedeniyle 2. maddeyle korunan yaşam hakkının ihlal edildiğini kaydetti. Mahkeme, ayrıca, davacı köylülerin yakınlarının gözleri önünde ölmesi, yakınlarının dini törenle defnedilmesine izin verilmemesi ve olay sonrasında Türk devletinin insani yardım temin etmemesi nedeniyle 3. maddeyle korunan işkence ve kötü muamele yasağının ihlal edildiğine hükmetti.
Türkiye, AİHM’nin hava saldırısıyla ilgili uçuş kayıtlarının açıklanması yönündeki resmi talebini ise reddetti. Bunun üzerine AİHM, soruşturmanın yürütülmesi için gerekli zeminin sağlanmasıyla ilgili 38. maddenin ihlal edildiğine hükmetti.
Strasbourg mahkemesi, sonuç olarak, köylerin vurulduğu operasyonda TSK’nın sivil can kayıpları yaşanması ihtimalini göz ardı ettiği ve olayı resmen üstlenmemek için uçuş kayıtlarını açıklamadığı gerekçesiyle tarihinin en ağır tazminat cezasını verdi. Karar gereği Ankara davacı 41 kişiye toplam 2 milyon 305 bin Euro manevi tazminat ile 5 bin 700 Euro mahkeme masrafı ödeyecek.
AİHM, Diyarbakır Cumhuriyet Başsavcılı-ğı’nın takipsizlik kararı verilen davayla ilgili mayıs ayında yeniden soruşturma başlattığını hatırlattı. Kararda, AİHM’den daha önce saklanan uçuş kayıtlarının kamuoyuna açıklanmasının olumlu bir gelişme olduğu ve Türk yargısının saldırının mesullerinin mahkeme önüne çıkartılması gerektiği vurgulanıyor.
Ruslarla benzer tarife
AİHM, yine bir hava saldırısı nedeniyle rekor seviyede bir tazminat cezasını Rusya’ya vermişti. Rusya’nın 2000 yılında Çeçen köylerini bombalaması nedeniyle verilen ihlal kararına davacılara 1.3 milyon Euro tazminat cezası verilmesi kararlaştırılmıştı. AİHM kaynakları, davanın Uludere olayıyla benzerlik taşıdığına dikkat çekiyor. Dün (bugün) Strasbourg’a gelen Adalet Bakanı Sadullah Ergin’in iki gün boyunca AİHM’de resmi temaslarda bulunması bekleniyor.