Amerika Birleşik Devletleri’nde ve Avrupa ülkelerinde yıllardan beri yürürlükte olan arabuluculuk sistemi artık Türkiye’de de var. 2012 yılında yasalaşan arabulucuk sistemini uygulayan 161’inci ülke oldu Türkiye. Avrupa ülkelerinde uyuşmazlıkların büyük bölümü bu sistemle çözülüyor. Yani iş tatlıya bağlanıyor. Yazarımız Sedat Memili sistemin ayrıntılarını Adana Arabulucular Derneği Başkanı Tuğçe Nermin Kayar Türk’e sordu.
ARABULUCULUK
KAYBEDENİ OLMAYAN ÇÖZÜM YOLUDUR…
BARIŞIN MALİYETİ DAHA UCUZDUR!
Hak, hukuk, adalet gibi kavramlar insanlık tarihinin en önemli değerlerini oluşturmuştur.
Bu kavramlar uğruna ölünmüş, öldürülmüş, savaşlar çıkmış; yine bu nedenlerle savaşlar sona erdirilmiştir.
Adliye binaları, mahkeme salonları, hakimler, avukat, mübaşir, icra memurları… Devasa bir adalet ordusu… Hepsi, hak ve hukuku korumak yani adalet terazisini dengede tutmak için çalışır.
Bunların hepsi iyi de peki neden davalar yıllarca sürer, neden Adalet kurumunun neferleri işlerden başlarını kaşıyacak zaman bulamazlar.
Bu soruyu, Adana Arabulucular Derneği Başkanı Sayın Tuğçe Nermin Kayar Türk’e sordum:
Neden herkes birbiri ile mahkemelik?
Aslında hak aramak bir bilinçtir. Bazen öyle olaylar olur ki anlaşmamak, anlaşmaktan daha zordur. İki şeyi az biliyoruz; Birincisi hak arama bilinci, ikincisi de barışın ne kadar yakın olduğu…
Yani?
Mahkemelere öyle olaylar geliyor ki, aslında küçük bir müdahale ile konu taraflar arasında çözüme ulaşabilir ve mahkeme kapılarında yığılma olmaz. Birilerinin, taraflar arasında sağlıklı iletişimi sağlaması gerekir.
Bu yeni bir uygulama mı?
Amerika ve Avrupa’da yıllardan beri var. Biz arabuluculuk sistemini uygulayan 161. ülkeyiz. Bakın İngiltere’de bir yılda yaklaşık 1.500.000 uyuşmazlık ortaya çıkıyor. Bunlardan sadece 50.000’i mahkemelere intikal ediyor; geriye kalanlar arabuluculuk sistemi ile çözümleniyor daha doğrusu tatlıya bağlanıyor. Evet ülkemizde yeni bir uygulama 2012 yılında yasalaştı. Hızlı bir şekilde de yaygınlaşıyor. Toplumumuzda olan uzlaşma kültürü nedeniyle arabuluculuk sisteminin Türkiye’de yaygınlaşması zor olmayacaktır. Türkiye’de bugüne kadar arabulucuya başvurmuş kişilerin %98’i uyuşmazlıklarını anlaşarak çözmüşlerdir. Bu başarı göz ardı edilemez. Buradan şöyle bir sonuç çıkmaktadır; insanlar oturup konuştuklarında iletişim kurduklarında ve birbirlerini anladıklarında dostane bir şekilde sorunlarını çözebiliyorlar. Bu nedenle taraflara öncelikle arabulucuya başvurmalarını şiddetle tavsiye ediyoruz.
Ben de hemen yarın gidip arabulucu olayım mı?
Arabulucu olabilmek için ilk koşul hukukçu olmanız gerekiyor. Hem de en az 5 yıl kıdeme sahip olmalısınız. İkinci olarak arabuluculuk eğitimini başarı ile tamamladıktan sonra yapılacak yazılı ve uygulama sınavını kazanmanız gerekecek. Ardından sicile kaydınızı yaptırdığınız takdirde arabuluculuk yapabilirsiniz.
Hukukçu değilim. Bu işten vazgeçtim. İnsanlar uyuşmazlık konusunda mahkemeye gitmeyip size mi gelecekler?
İsterlerse gelebilirler. Arabuluculuk tamamen gönüllülük esasına dayalı bir süreçtir. Taraflar arabulucuya başvurdukları zaman arabulucu, tarafların sağlıklı iletişim kurarak birbirlerini daha iyi anlamalarını sağlıyor. Taraflar gerçekte anlaşmanın çok kolay olduğunu görüyorlar. Verdiğim İngiltere örneği çok önemli. Avrupa’da bazı ülkelerde mahkemeye başvurmadan önce Arabulucuya başvurma zorunluluğu vardır. Ancak arabulucuda çözümlenmeyen konular mahkemeye intikal etmektedir. Bu o ülkeler için hiç azımsanmayacak bir tasarruftur.
Siz Mahkeme mi ediyorsunuz?
Hayır. Kesinlikle öyle bir yetkimiz yok. Biz sadece mahkemeye gitmeden önce veya mahkeme esnasında anlaşma yolunun olduğunu gösteriyoruz. Arabuluculuk sistemi için mahkemelerin alternatifi demek doğru değildir. Arabuluculuk ile anlaşamayan tarafların yargıya başvurmaları her zaman mümkündür.
Peki ya anlaşırlarsa?
Anlaşırlarsa bunu tutanak altına alıyoruz. Karşılıklı imzalıyorlar. İşte bu tutanak icra edilebilirlik şerhini aldıktan sonra mahkeme ilamı niteliği taşıyor.
Bütün davalar için sizlere gelmek mümkün mü?
Hayır. Arabuluculuk ile çözümlenecek davalar, kişilerin üzerinde serbestçe tasarruf edebilecekleri özel hukuk uyuşmazlıklarıdır. Cebri icraya elverişli konularda taraflar arabulucuya gidebilirler.
Kimin arabulucu olup olmadığını nasıl anlayacağım?
Taraflar Adalet Bakanlığı Arabuluculuk Daire Başkanlığı’nın www.adb.adalet.gov.tr adresinden başvurmak istedikleri arabulucuyu seçebilirler.
ARABULUCULUK KAYBEDENİ OLMAYAN BİR SİSTEMDİR.
Neden Arabulucuya Gideyim. Mahkemeye başvururum olur biter?
Öncelikle dava boyunca yapılan masraflar arabuluculuk sisteminde yoktur. Dolayısıyla bu sistem mahkemelere göre oldukça ekonomiktir. Hepimizin bildiği gibi yargılama aşamasında tarafların ödemesi gereken giderler, (Posta, bilirkişi, keşif, yol, harç giderleri ve yargılama giderleri) zaman zaman kişileri zor durumda bırakmaktadır.
Taraflar adliyeye ayıracak zamandan da büyük oranda tasarruf sağlanmış olacaktır. Arabuluculuk ile sonuç almak, mahkemelere göre daha kısa olacaktır. Dava ile belki 3 senede çözümlenecek bir olarak arabuluculuk sistemi ile 1 hafta içerisinde çözümlenebilir.
Bu sistemde sonuç tarafların kontrolünde olur. Mahkemelerdeki gibi sürpriz kararlar arabuluculukta mevcut değildir.
Karşılıklı diyalog ön plandadır. Geleceğe bakılır, mevcut hukuki durumun değil, menfaatin korunması esastır.
Güvenilirlik ve gizlilik önemlidir; kişiler mahkeme önünde konuşamayacaklarını burada rahatlıkla dile getirebilirler.
Psikolojik ve sosyolojik riski azdır; daha az yeni sorun doğurur.
Tarafların anlaştıkları yöntem ve çözüm tarzı esastır, esnektir.
Anlaşmayla çözülür ise iki tarafta kazanır, tarafların sosyal ve ekonomik ilişkileri devam eder.
Uyuşmazlıkların anlaşma ile sonuçlanması toplumsal barışın sağlanmasında etkilidir.
BARIŞIN MALİYETİ DAHA UCUZDUR
Peki, ücret ödemeyecek miyim?
Elbette ücret ödenecek. Ancak hiç bir zaman bu ücret, mahkeme masrafları kadar olmayacaktır. Taraflar aksini kararlaştırmadıkça, arabuluculuk sürecindeki tüm masraflar eşit olarak karşılanacaktır.
Görüldüğü gibi uyuşmazlığın maliyeti yüksektir, barışın ise maliyeti düşüktür. Arabuluculuk kurumları bu yönüyle kamu hizmeti yapmaktadırlar.
Özelde bireylere hizmet ediyor gibi görünseler de bir anlamda kamu hizmeti yaptığımızı düşünüyorum. Toplamda, ülkemize çok yararlı bir hizmet yaptığımıza inanıyorum.
Bir de derneğiniz var?
Evet arabulucu olmaya hak kazanmış ve mesleki örgütlenmeye önem veren arkadaşlarımızla birlikte “Adana Arabulucular Derneği” ni kurduk. Kurucu Yönetim Kurulu üyelerimiz Av. Burçin Tümsa, Av. Zehra Bulut, Av. Yasemin Tanır, Av. Esin İşcan Uslu, Av. Ebru Civelek Çetin, Av. Tayyar Yılmaz, Av. M. Fatih Kocaispir ve Av. İskender Gökçeli ile derneğimiz oluştu ve hızla büyüyoruz. Ekip ruhu ile işbirliği içinde çalışmaktayız. Topluma karşı görevimizi daha iyi yapabilmek için güç ve bilgi birikimlerimizi bir araya getireceğiz.
Sistemin, tanıtılması, yaygınlaştırılması, uygulama ve mevzuata ilişkin çalışmalar yapılması asıl amacımızdır.
Teşekkür ediyoruz umarız sistem halkımız adına yararlı olur.
Biz de Adana Medya Gazetesi’ne teşekkür ediyoruz. Bu uygulamanın halk için yararlı olduğuna inanıyoruz.