Yaşama hakkı

Yusuf Özer yazdı

12 Ekim 2015 Pazartesi 07:15

Yaşama hakkı

İnsan hakları; insanların ırk, renk, din, dil gibi hiçbir ayrım gözetmeden doğuştan sahip olduğu evrensel nitelikte olan haklardır.

Bu hakların en başında şüphesiz ki yaşama hakkı gelir.

Temel hak ve özgürlüklerin uygulanması öncelikle yaşama hakkına bağlıdır. Yaşama hakkı bütün hakların temelinde olduğu için hiçbir şekilde engellenemez.

Anayasa’nın 2. Maddesi,Türkiye Cumhuriyetinin insan haklarına saygılı bir hukuk Devleti olduğunu söyler. Anayasa’nın 5. maddesi de, kişinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak surette sınırlayan engelleri kaldırarak, insanın maddi ve manevi varlığının gelişmesi için gerekli şartların hazırlanmasını Devletin temel amaç ve görevleri arasında saymıştır.

Anayasada belirtilen temel haklar; "Kişi Hakları’’, "Sosyal ve Ekonomik Haklar’’,Siyasi Haklar" olarak üç grupta ele alınmış ve yaşama hakkı, kişi hakları bölümünde düzenlenmiştir.

Yaşama hakkı, çağdaş insan hakları belgeleri ve modern anayasalarının hepsinde teminat altına

Alınmıştır.

Yaşama hakkı, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinde; “Herkesin yaşam hakkı yasanın koruması altındadır.” (1)

şeklinde ve Anayasa’nın 17. Maddesi de “Herkes, yaşama, maddi ve manevi varlığını koruma ve

geliştirme hakkına sahiptir.”(2) Şeklinde düzenlemiştir.

AİHS ve Anayasa tarafından güvence altına alınan yaşama hakkı’nın devlete yüklediği yükümlülükler, negatif yükümlülük ve pozitif yükümlülük olarak belirlenmiştir.

Negatif yükümlülük; Devletin, öldürmeme yükümlülüğüdür. Yani öldürme yasağıdır. Buna göre kamu görevlileri, belirtilen istisnalar dışında kimsenin yaşam hakkına müdahale edemez. Negatif yükümlülük açısından yaşam hakkı ihlalinden devletin sorumlu tutulabilmesi için; Bu hakkın kasten ya da ağır kusurla kamu görevlileri tarafından ihlal edilmiş olması, ölüme neden olan müdahalenin Anayasada belirtilen istisna hallerinden hiçbirine girmemesi ve ölüme neden olan müdahalenin devlet görevlileri tarafından yapıldığının ispat edilmesi gerekmektedir.

Pozitif yükümlülük; Yaşam hakkını devletin korumasıdır. Yani devlet, başkalarının ölümle sonuçlanabilecek saldırı ve eylemlerinden kişiyi koruyacaktır. Bu durumda devlet, kişiyi başkalarının ölümle sonuçlanabilecek saldırı ve eylemlerinden koruyacak ve öldürme fiillerini suç olarak düzenleyerek failleri etkin bir şekilde soruşturup uygun şekilde cezalandıracaktır.

Kamuoyunun yakından takip ettiği, Hrant Dink – Türkiye kararında; AİHM, Türkiye’yi hem negatif hem de pozitif yükümlülüğü yerine getirmeyerek yaşam hakkını ihlal ettiği gerekçesiyle mahkum etmiştir. Kararın gerekçesinde, Türkiye'deki Dink davası sürecinde gerçek sorumluların ortaya çıkarılması için yeterli soruşturma’nın yapılmadığı ve devletin Hrant Dink'in yaşamını koruma yükümlülüğünü yerine getirmediği belirtilerek Türkiye aleyhine 133 BİN EURO tazminat ödenmesine mahkum etmiştir.

Bu bilgiler ışığında;

10 Ekimde Anakara Gar’ında meydana gelen patlama sonucu 95vatandaşımızın ölümü, Devletin Negatif yükümlülüğü gereği yaşam hakkı ihlalidir. Devlet sorumludur.
Soma Maden faciası’nda 301 vatandaşımızın hayatını kaybetmesi hiç şüphesiz, Devletin Negatif yükümlüğü gereği yaşama hakkı ihlalidir. Devlet sorumludur
“Çözüm Süreci” nedeni ile devletin, gerekli basireti göstermediği, gerekli önlemleri almadığı, gerekli talimatları vermediği ve terörle mücadele yasasını söz ve eylemleriyle askıya alması nedeni ile artan PKK eylemleri sonucu şehit olan Polis, Asker ve vatandaşların yaşamını yitirmesi hiç şüphesiz yaşama hakkı ihlalidir. Devlet sorumludur.( Siz, Devleti yönetenler olarak okuyun)

Özellikle, terör olayları sonucu yaşamını yitiren şehitlerimizin yakınları, Devletin yaşam hakkını ihlal ettiği gerekçesiyle Anayasa Mahkemesine ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine müracaat edebilirler. Maalesef, bugüne kadar genellikle, PKK ve yandaşları tarafından devlet aleyhine, yaşam hakkı ihlalleri nedeni ile dava açılmıştır. Ama, devletin özellikle “Çözüm süreci’ndeki” ihmal ve hataları sonu yaşamını yitirenler yönünden de yaşam hakkı ihlali mevcuttur.

(1)

AİHS Madde 2

1. Herkesin yaşam hakkı yasanın koruması altındadır. Yasanın ölüm cezası ile cezalandırdığı bir suçtan dolayı hakkında mahkemece hükmedilen bu cezanın yerine getirilmesi dışında hiç kimse kasten öldürülemez.

2. Öldürme, aşağıdaki durumlardan birinde kuvvete başvurmanın kesin zorunluluk haline gelmesi sonucunda meydana gelmişse, bu maddenin ihlali suretiyle yapılmış sayılmaz:

a) Bir kimsenin yasadışı şiddete karşı korunması için;

b) Usulüne uygun olarak yakalamak için veya usulüne uygun olarak tutuklu ulunan bir kişinin kaçmasını önlemek için;

c) Ayaklanma veya isyanın, yasaya uygun olarak bastırılması için.

(2)

1982 ANAYASASI

MADDE 17. – Herkes, yaşama, maddî ve manevî varlığını koruma ve geliştirme hakkına sahiptir.

Tıbbî zorunluluklar ve kanunda yazılı haller dışında, kişinin vücut bütünlüğüne dokunulamaz; rızası olmadan bilimsel ve tıbbî deneylere tâbi tutulamaz.

Kimseye işkence ve eziyet yapılamaz; kimse insan haysiyetiyle bağdaşmayan bir cezaya veya muameleye tâbi tutulamaz.

(Değişik: 7.5.2004-5170/3 md.)Meşrû müdafaa hali, yakalama ve tutuklama kararlarının yerine getirilmesi, bir tutuklu veya hükümlünün kaçmasının önlenmesi, bir ayaklanma veya isyanın bastırılması, sıkıyönetim veya olağanüstü hallerde yetkili merciin verdiği emirlerin uygulanması sırasında silah kullanılmasına kanunun cevaz verdiği zorunlu durumlarda meydana gelen öldürme fiilleri, birinci fıkra hükmü dışındadır.

http://www.adanamedya.com/ sitesinden 10.08.2016 tarihinde yazdırılmıştır.