Kronoloji: En kısa tanımıyla "takvim bilimidir" ve tarihi olayların oluş sırasını verir. Kronoloji; olayların hangi tarih sırasıyla gerçekleştiğini araştıran ve ortaya koyan bir bilim dalıdır. “Sıralama” manasında kullanılan Kronoloji, Fransızcadan dilimize geçmiştir ve "zaman bilimi,” zaman dizini" olarak karşılanmıştır.
"Almanak" , Arapça "iklim" anlamına gelen “al-manaakh” kelimesinden gelmektedir.
Almanak'ın Batıdaki öncüsü, Yunan hava-takvimi parapegma’dır. İskenderiye'li astronom Ptolemy (2. yüzyıl) Phaseis incelemesinin özünü; mevsimsel olarak düzenli hava değişimlerinin, yıldızların veya takımyıldızlarının güneşin doğumu ve batımı sırasında ilk ve son görünüşlerini ve gündönümü gibi güneşle ilgili olayların listesi olan parapegma oluşturur. Parapegmata yüzyıllar boyunca hazırlandı. Konuları: Ay, hafta ve gün takvimlerini, güneşin doğuş ve batışını, med-cezir hadiselerini, güneş ve Ay tutulmalarını vb. ihtiva eden kitap veya tablolar.
Ortaçağda ve Yakınçağın başlarında Türk ve İslam devletleri bilim ve teknikte çok ileri durumdaydılar. Medreselerde, rasathanelerde müspet ilimlerin tahsili yapılıyordu. İslam âlimleri, bu ülkelerde astronomi ve matematik dallarında bazı levha ve cetvelleri ihtiva eden eserler hazırlamışlar. Bu eserlerde, senenin hava durumu, güneş ve ay tutulmaları, bazı astronomik hesap cetvelleri bulunurdu. Bunlar özellikle takvim şeklinde hazırlanıp hükümdarlara takdim edilirdi. İşte yüzyıllar önce hazırlanan bu eserler ilk almanaklardır.
Çağdaş Almanaklar: Modern almanaklar tüm dünya ile ilgili istatistiksel ve betimleyici bilgileri içermektedirler. İçerikleri ayrıca yerel gelişmenin tartışması ve yakın tarih olaylarının bir özeti gibidir.
Almanaklar tarafından işlenen ana konular çeşitlidir; coğrafya, hükümet, nüfus, ziraat, ekonomi, iş, sağlık, tıp, din, medya, taşımacılık, bilim, teknoloji, spor ve ödüller.
National Journal tarafından yayınlanan Amerikan Politika Almanak'ı gibi özel almanaklar da yayınlanmaktadır.
Almanak Yıllık Demektir: Türkiye’de ise Almanak çeşidinin ilk örneği Ebüzziya Tevfik’in yayınladığı Takvim-i Ebüzziya’dır.
Avrupa’da Matbaanın kullanılmaya başlamasından sonra periyodik olarak almanaklar yayınlanmıştır. Almanaklarda pratik bilgiler, senenin önemli olayları, fıkralar, hava tahminleri vb. bulunuyordu. Bugün çeşitli konularda, küçük takvim türü Ansiklopedi haline getirilen pek çok almanaklar basılmaktadır.
Kurumsal Almanak: Bir yıl içerisinde meydana gelen önemli olayları ve kayda değer gelişmeleri yıl sonunda toparlayıp özetleyen yayınlar için almanak terimi kullanılmaktadır. Kurumsal almanaklar çeşitli kurum ve kuruluşların bünyelerinde gelişen ve öne çıkan olayların derlendiği özel almanaklardır. Bu bakımdan kurumsal almanak bir yılın özeti olarak da değerlendirilebilir. Kurumsal almanakların içeriği, kapsamlı ve detaylı bilgilendirmeye sahiptir. Özellikle sektör içerisindeki konumunu ve önemini vurgulamak isteyen firma ve markalar, kurumsal almanak hizmetlerinden yararlanırlar.
*
Türkiyede 1960-1970 arasında, birçok gazete kendi almanağını yayınlardı. Bunlarda görsel malzeme, önemli bazı makaleler ve haberler, olaylar yer alıyordu. Yılın önemli olayları, yayınlayan grubun algısına göre yer alıyordu. Bu eserler, yazarlara ve siyasetçilere malzeme oluyordu. Sonra bu kültürel hizmetler yerini ticari promosyonlara bıraktı. Giderek TV ön plana çıktı. Halen birçok gazete haftalık ilaveler yayınlıyor.
Hekim-ilaç camiasında özellikle Eczacıbaşı resim-fotograf ve diğer sanat dallarına ilişkin önemli kataloglar-ajandalar yayınlardı. Ama şimdi yok. Kültür araçları çoğalmakla birlikte bir kuraklık var ve daha çok magazine ağırlık veriliyor: Bugün var, yarın yok. Okuyanı eğlemeğe yönelik işler.
Bir zamanlar, İl-Özel İdareleri, birkaç yılda bir “İl Yıllığı” yayınlıyor ve çok yararlı oluyordu. Ama şimdi yok.
*
Adana Medya Gazetesinin Almanak-2015[1] yayını ile bu sahraya rahmet düştü. Kurumu ve hizmeti geçenleri kutluyorum. 2015 yılında Adana’nın ve ülkenin olaylarına/gelişmelerine, Medya Gazetesinin penceresinden/aynasından izlemek olanağı buluyoruz. İl bazında olayları izleyen ve yorumlayan basın, kalem, medya, entelektüel, siyaset erbabına ve yöneticilere önemli bir kaynak sunmuşlardır. Gazetenin bir yıllık birinci sayfaları yer almaktadır. Bunun yanında reklam sayfaları ve grafik yaratım örnekleri bulunmaktadır. Sunumda protokol gözetilmiş ve ilgililerden yazılar yer almıştır.
Adana Medya sahibi Taner Talaş ve arkadaşları, bu güzide çalışmayı; ilgili resmi kurumlara, meslek kuruluşuna, kamuoyuna tanıtmaktadırlar. Başarılar diliyorum.
Almanak-2015 eserinin, diğer kurumlarımıza da örnek olmasını ve hatta bu şekilde Adana envanterini içeren bir “Adana Yıllık-Almanak” hazırlanmasını diliyor ve bekliyoruz.
Yapanlara ve yapacaklara selam olsun.
[1] Adana Medya Gazetesinin Almanak-2015 yayını: Editör: Sedat Memili, Grafik-tasarım: Etkin Ajans, Alev Dikici Matbaası, 2016, Adana.(33,5x24 cm, 404 s.,Renkli basım, kuşe kağıt, karton kapak, ciltli)