Stratejik bakış ve değerlendirme (3)

Strateji bilim dalı, ülkemizde henüz yenidir. Son beş yıl içinde Strateji ibareli birçok dernek ve enstitü açıldı, yayınlar ve televizyonlarda söyleşiler yapılmaktadır. Gelişmiş ülkelerde "think thank" denen düşünce kuruluşları, devlete ve kurumlara danışmanlık hizmeti de vererek, belirli ve önemli bir konuyu yetkili ve bilgili bir grupla tartışmakta ve rapor olarak ilgilisine, bazan kamuoyuna sunmaktadır. Bazan "Brain Strom" (Beyin fırtınası) denilen sistemle, pozitif ve negatif yanlarıyla olay/konu serdedilmektedir.

Bazı stratejistler, ileri zamana doğru ülkelerin kaderini yorumlamakta, dünyanın, bölgenin gidiş istikametini tahmin ile görüşler ileri sürmektedir. Bunlara "fütürist"(geleceğin muhbirleri, kahin) denilmektedir. Çeyrek asır önce bugünün teknik gelişmesini, sosyal ilişkileri, değişimi, ulus/devlet ilişkilerini bildirmişler ve isabet de etmişlerdir. Bunlar fal yöntemleriyle değil de, bilimsel çıkarım ve öngörülerde bulunmaktadırlar.

Bir durum, bütün yönleriyle ve ihtimallerin sona kadar sürülmesiyle "komplo teorileri" öne çıkmaktadır. Artık ihtimaller, "komplo" olarak isimlendirilir olmuştur.

Akademisyen Dr. Erol Mütercimler[1], ülkemizde aktif ve ünlü bir stratejisttir. Bilim insanının özelliklerine sahip ve bunu ispatlamış bir zattır. Bilimsel doğru saptamalarını, siyaseti göğüsleyerek yazmış ve söylemiştir. Renkli ve cesur kişiliği, kamuda ilgi uyandırmıştır.

Erol Mütercimler, şimdiye kadar 21 kitap yayınlamıştır. 1997 yılında yazdığı "21. Yüzyıl ve Türkiye-Yüksek Strateji[2]" adlı kitabını 1998 yılında almış ve fazla teorik/yabancı görerek okuyamamıştım. Zaman içinde koşullar değişti. Kitaplığımı karıştırınca tekrar buldum ve zevkle okudum. Yazarı 22 sene önce yaptığı tespitlerin ve önerilerinin yerindeliğini görmek bakımından kitabın konularını sizinle paylaşmak istedim:

"21. Yüzyıl ve Türkiye-Yüksek Strateji kitabının bölüm ve konuları tabloda özetlenmiştir. Görüldüğü gibi, konu yeni ve çeşitlidir, birçok bilimsel disiplini içermektedir:

1.Bölüm: Strateji tanımlanmakta, özellikleri, unsurları, ihtimaller ve tahminler, jeopolitik anlatılmaktadır. Strateji için Amaç/Hedefler belirlenmeli ve bunlara varmak için; zaman, mekân, vasıta, araç-gereç, sermaye ve personel durumunu içeren Karar olmalıdır. Özelliklerine göre Strateji, kısımlara, derecelere ayrılmaktadır: Ulusal, Topyekûn, Genel, Politik, Ekonomik, Sosyo-Kültürel, Askeri, Hareket, Taktik Stratejiler.

Stratejik bu unsurların ilişkileri, bir "strateji piramidi" enlemesine birkaç ve boylamasına iki parçaya ayrılarak yerleştirilmekte ve böylece anlatıp öğrenmek kolay olmaktadır. Bunun gibi "olasılık silindirleri" de ortadan ikiye bölünerek "bugüne göre geçmiş ve gelecek yönünde her on yıla bir basamak konularak veriler yerleştirilmekte ve böylece kıyas, değişim, değerlendirme mümkün olmaktadır

Ulusal hedeflerin belirlenmesindeki unsurlar: Ulusal Çıkarlar, Hedefler, Siyaset, Strateji, Güç.

Bir coğrafya, siyasi ve askeri faaliyetlerle korunur. Bu nedenle coğrafya ana bir faktördür ve diğer stratejiler bunun üzerinde yükselir: Askeri coğrafya (jeomiliter), jeopolitik, jeostrateji. Coğrafya tüm varlığı üzerinde barındıran bir kara-denizdir ve dünyada bir konumu, komşuları, iklimi, beşeri, faunası, ekolojik yapısı, fiziki varlıkları, yer altı ve yerüstü zenginlikleri, iklimi, akarsuları, göl ve denizleri, yol ve geçitleri, engelleri ve ayrıca bu her faktörün ayrıntılı durumları vardır. Bunu daha da uzatmak mümkün. Dolayısıyla bir devletin jeostratejisi, verili ve eklenen değerleri, olanakları ve handikapları içermektedir.

Erol Mütercimler: 21. Yüzyıl ve Türkiye:" Yüksek strateji" Kitabında Bölümler ve Konuları

2.Bölüm:     Bilgi ve bilinçle ilgili kavramlar tartışılmaktadır."Doktrin, kalıplaşmış düşünceleri; model, kalıplaşmış uygulamaları; program, belirlenmiş iş sırasını ifade etmektedir". Neden-sonuç ilişkisinin analizi, bilinçli olaya götürür. Farklı tarih teorileri ve yaklaşımları tartışılmıştır.

3.Bölüm: Genel olarak strateji dalları incelenmektedir. Askeri strateji ayrıntılı olarak ele alınmıştır. Bunun sabit ilkeleri vardır: Hedef, Taarruz, Sadelik, Emir-Komuta Birliği, Sıklet Merkezi, Kuvvet Tasarrufu, Manevra, Baskın, Emniyet İlkeleri. Bunlara "İdare Ve İmha İlkeleri" de ilave edilmiştir. Stratejik personel özellikleri, karar verme unsurları ve aşamaları belirtilmiştir.

4.Bölüm: Dış Politika Stratejisi, tarafsızlık, yansızlık ve bağımsızlık ve ittifak tanımlanmıştır.

5.Bölüm:21.Yüzyıl stratejisi için bir öngörü/tahmin. Yenidünya düzeni, sömürgecilik evreleri, kuzey-güney kutuplaşması, ekonomik birlikler, Rusya'nın önemi, İslamın yükselişi ve İslam coğrafyasında kökten dincilik, GOP ve sonra BOP Projeleri, Pasifikte büyük oyun ve bu kuşaktaki birlikler ve sorunlar, Çinin izolasyonu, korede gerilim, NATO ve Rio Konferansı, NAFTA, BM konuları ayrı ve ilişki içinde değerlendirilmektedir.

Kısa vadede dünya güvenlik sorunlarını şöylece özetlemek olası:

1.Bölgesel ve etnik çatışmalar

2.Uluslararası terörizm

3.Dini fanatizm

4.Çevre nüfus ve salık sorunları

(6. Bölüm,yarınki yazının konusudur)