Topal Osman Trabzon Mebusu Ali Şükrü Beyi Öldürdü
Topal Osman, Çankaya'da Mustafa Kemalin Muhafız Bölük Ağasıdır. Ali Şükrü Bey II. Grubun lideri ve Kemal Paşaya muhaliftir. Hâkimiyeti Milliye Gazetesine karşılık Tan Gazetesini çıkarmakta ve Hükümete, Kemal Paşaya muhalefet etmektedir.
Ali Şükrü Beyin icabına bakmak üzere Topal Osman tertip kurmakta ve evine davetle, boğdurarak öldürüp, Çankaya'da gömmektedir. Ali Şükrü Bey 3 gün kayıp kaldıktan sonra, Başbakan ve ilgililer sıkı takiptedir. Sonuç olarak Topal Osman'ın cinayeti işlediği anlaşılmış ve Topal Osman'ın icabına bakmanın zamanı gelmiştir.
Bu olay Ankara'da Milli Mücadelede ilk siyasi suikasttır. Hakkında birçok yazı yayınlanmıştır. Dönemin ortamı, ilişkileri ve olayların seyri hakkında fikir edinmek bakımından konunun anımsanması yararlı görüldü.
Trabzon Mebusu Ali Şükrü Bey
Ali Şükrü Bey (1884,Beşikdüzü/Trabzon - 27 Mart 1923, Ankara), Türk siyasetçi.
Son Osmanlı Meclis-i Mebusanı ve 1.BMM'de Trabzon milletvekili olarak yer aldı; 1.BMM'de Mustafa Kemal'e karşı en sert muhalefeti ortaya koyan milletvekili olarak tanındı.
1923’te bir suikast sonucu öldürüldü. Bu suikast Milli Mücadelenin ilk siyasi cinayetidir.
Heybeliada Bahriye Mektebi'nden bahriye erkân-ı harp subayı oldu (1904). 1909 yılında kurulan Donanma-yı Osmanî Muavenet-i Milliye Cemiyeti kurucularındandır. Çok iyi düzeyde İngilizce öğrendi. İngiltere’de bulunduğu dönemde Türkiye aleyhine yapılan propagandalara karşı çalıştı; Liverpool Times gazetesinde çeşitli makaleleri yayımlandı.
Yüzbaşı rütbesinde iken askerlikten istifa edip siyasete atıldı. İttihat ve Terakki aleyhtarı görüşlere sahipti. 1920'de Osmanlı Meclis-i Mebusan'ında Trabzon mebusu seçildi. İstanbul’un işgalinden sonra Meclis-i Mebusan'ın kendini feshetmesi üzerine Ankara'ya giderek Büyük Millet Meclisi'ne Trabzon milletvekili olarak girdi.
Ali Şükrü Bey TBMM’ye girişinden hemen sonra, halkın milli mücadeleye inandırılması ve düşman propagandalarının etkisiz hale getirilmesi amacıyla meclis tarafından oluşturulan İrşad Encümeni'ne katıldı.
Muhafazakâr bir yapıda olan Ali Şükrü Bey mecliste, Mustafa Kemal'in önderliğindeki Birinci Grup'a muhalif milletvekillerinin toplandığı İkinci Grup'un liderlerinden biri oldu.
İkinci grubun görüşlerini açıklamak ve yaymak üzere Mustafa Kemal'in Hâkimiyeti Milliye gazetesine karşı Tan gazetesini yayınlamaya başladı. 68 sayı çıkabilen gazetenin hemen hemen tüm başyazılarını Ali Şükrü Bey yazdı.
Lozan görüşmelerinden sonra yapılan meclis oturumlarında; İsmet Paşa'nın hariciyeci olmadığı için Lozan'da acemice işler yaptığını BMM'ye açıklanan resmi bilgiler ile dış kaynaklı haberler arasında çelişkiler olduğunu söyledi.
Cinayet komisyonu, Ali Şükrü Bey'i Topal Osman'ın Ankara'da, Papazınbağı'ndaki evinde boğularak öldürdüğünü tespit etti. Ali Şükrü Bey’in cenazesi Hacı Bayram Camii’nde cenaze namazının ardından Trabzon’a gönderilmiş ve Boztepe'de defnedilmiştir.
"Ali Şükrü Bey’in cenaze töreni, hem Birinci ve İkinci Gruplar arasındaki hem de Enver Paşacıların güçlü olduğu Trabzon ile Mustafa Kemal arasındaki eski husumetlerin tazelenmesine vesile olur. Cenazeyi götürmekle görevlendirilen Birinci Grup üyeleri cenazenin Kastamonu üzerinden İnebolu’ya oradan da Trabzon’a götürülmesini uygun bulurken, İkinci Grup’tan Lazistan Mebusu Ziya Hurşit ve arkadaşları ise söz konusu yolun kardan kapalı olmasını bahane ederek önce İstanbul’a oradan Trabzon’a götürülmesini isterler. Mustafa Kemal ise, yolun kapalı olduğunu kabul etmekle birlikte protesto gösterilerine neden olur endişesi ile İstanbul’a götürülmesine karşı çıkar. Sonuçta cenaze İnebolu üzerinden Trabzon’a gönderilir ancak yol boyunca ve Trabzon’da hükümet aleyhine olaylar yaşanır" .
Teslim olmayı kabul etmeyen Topal Osman, 1-2 Nisan 1923 gecesi Muhafız Taburu jandarmaları ile kendi adamları arasında yaşanan çatışmada yaralı olarak ele geçirildi ve başı kesilerek gömüldü. Ali Şükrü'nün katillerinin meclis önünde asılması teklifi yasalaşmış olduğu için Topal Osman'ın başsız cesedi sonradan mezardan çıkarılmış ve ayağından Meclis önünde kurulmuş darağacına asılmıştır.
*
"Topal Osman, Ali Şükrü Bey’i neden öldürdü?
Ali Şükrü Bey’i Atatürk mü öldürttü?" .
"Birinci Mecliste iki grup vardı. Birinci Grubun lideri Selanikli M. Kemal, Ikinci Grubun lideri ise Trabzon Milletvekili Ali Şükrü Bey idi. Kazım Karabekir Paşa şunları aktarmaktadır:
“Gazi M. Kemal pek asabi idi. Muhaliflerden Ali Şükrü Bey, “Ankara’ya matbaa makinası getirmiş.. Tan adında bir gazete çıkaracakmış, siz hâlâ uyuyorsunuz” diye yaveri Cevat Abbas Bey’e verdi; veriştirdi. Ve “yakın, yıkın” diye çıkıştı. Yalnız kalınca kendilerini teskin ettim. Bu tarzdaki beyanatının dışarıya aks edebileceğini ve pek de doğru olmadığını anlattım.”
26 Mart 1923 günü akşamından sonra Ali Şükrü Bey aniden ortadan kaybolur. Ali Şükrü Bey’in kardeşi Şevket Bey de dönemin Başbakanı Rauf Orbay’a gidip ağabeyinin kayıp olduğunu söyler.
Başbakan Rauf Orbay anıların¬da şöyle yazıyor:
“Derhal arama emri verdim. Çankaya yolundan geçen arama ekibine bağlı jandarmaların, ana yoldan ayrılan ara¬ba izlerini tarlada sürdürmeleri sırasında yeni kazılmış bir çukurda Ali Şükrü Bey’in ölüsüne rastlanır. Ölünün avucundaki, sımsıkı tutulmuş bir sandalye ha¬sırı parçasının da Topal Osman’ın evinde bulunan kırık sandalyeye ait olduğu tespit edilince, ele sağlam bir ipucu geçirilmiş oldu. Yakalanan Osman Ağa’nın adamı Musta¬fa Kaptan da Ali Şükrü Beyi kendisinin Topal Osman’ın evine götürdüğünü söyledi. Ali Şükrü Bey’i orada ayakta duran Osman Ağa’nın karşısına oturtmuşlar. Ve verdikleri kahveyi içerken birdenbire üzerine atılarak boğmuşlar. Mustafa Kaptan’ın bu itirafı ile olay tamamen aydınlanmış¬tı.”
“Osman Ağa üstüne gelindiğini sezince, Çankaya Köşkü’ne hücum etti. Köşkte kimseyi bulamayınca kapıyı kı¬rıp içeri girdi, ne bulduysa parçalayıp ortalığı karmakarı¬şık etti. Bu haber geldiği sırada silah sesleri de duyuldu. Bir süre sonra haber geldi. Osman Ağa altı yardımcısı ile vu¬rulmuş ve ele geçirilmiştir.”
Cemal Şener’in de yazdığı gibi, burada üstüne askerler gidince Osman Ağa’nın Cum-hurbaşkanı ve Başkomutan olarak M. Kemal’in ikametgâhı olan Çankaya Köşkü’ne hücum etmesi çok anlam¬lıdır.
Meclis Başkanı Ali Fuat Cebesoy Paşa olayla ilgili olarak yazıyor:
“Osman Ağa'ya bağlı bölükler Gazi Paşa’nın (M. Kemal’in) koruyucularıydı. M. Kemal Paşa’nın önünde yapılan bir bakanlar kurulu toplantısında Ağa’nın Muhafız Bölükleri, Meclis Muhafız Taburu ile değiştirilerek Ağa’nın Muhafız Tabu¬ru tarafından yakalanıp adliyeye teslim edilmesine, köşk¬teki muhafızların değiştirilmesinden önce Gazi ile eşi La¬tife Hanım’ın köşkten istasyondaki binaya inmelerine ka¬rar verilmişti. Gazi, eşi ile birlikte yemeğini Çankaya Köşkü’nde yedikten sonra gizlice ve kimsenin gözüne batma¬dan istasyona inmiş, ondan sonra muhafızların değiştirilmesine ve Osman Ağa ile maiyetinin tepelenmesine baş¬lanmıştı.”
Meclis basımevi Müdürü Feridun Kandemir “Si¬yasi Cinayetler” adlı kitabında yazıyor:
"Köşkün beş altı yüz metre berisinde sineklerin konup kalktığı bir çukurun içinde Ali Şükrü’nün ölüsü bulunmuştu. Çıkarılan ölünün elbisesi üzerine bir torba da ge¬çirilmişti. Vücudun türlü yerleri parça parça edilmiş çift ip¬le boğulduğu anlaşılmıştı. Sol eli kırılmış, dili dışarı fırla¬mış, sımsıkı yumuk sol avucunda sandalyenin hasırlan kal¬mıştı. Sol kulağının yanında bir de bacak yarası vardı. Ölü¬nün bulunduğu yer Topal Osman’ın kaldığı yere beş yüz metre uzaktaydı. Sıra Topal Osman’ın yakalanmasına gel¬mişti. Gece alınan tedbirle Topal Osman’a teslim olmasını bildir¬diler. Karşı koyunca yirmi dakika kadar çatışmadan sonra yanındakilerden bazıları öldürüldü. Topal Osman yaralı olarak ele geçti ise de kısa bir süre sonra o da öldü.”
Muhafız Taburu Komutanı General Is¬mail Hakkı Tekçe yazıyor:
“Muhafız Taburunu toplayıp ha¬rekete geçtim. Çatışmaya başladık. Topal Osman müf¬rezesi bertaraf edilmişti. Topal Osman da vurulmuştu. Ölen¬leri oraya gömdüm. Meclisin kararı üstüne Topal Osman’ın ölüsü gömüldüğü yerden çıkarıldı ve meclisin önünde ayağından baş aşağı asılarak herkese gösterildi.”
"Rıza Nur’a göre, Topal Osman’ın öldürülmesi emrini bizzat Mustafa Kemal vermiştir. Topal Osman cinayetten sonra Mustafa Kemal tarafından teselli edilmiş, Mustafa Kemal’in evinde saklanmıştır. Yine Rıza Nur’a göre etrafları sarılan Topal Osman ve sekiz adamı mukavemet etmeden Muhafız Alayı Kumandanı İsmail Hakkı Bey’e teslim olmuşlar, İsmail Hakkı Bey bu dokuz kişiyi tabanca ile öldürmüştür .
Topal Osman'ın Çankaya Köşkü baskını
Topal Osman, 27 Mart 1923 tarihinde Ankara’da aniden ortadan kaybolan Trabzon milletvekili Ali Şükrü Bey'in öldürülmesinden sorumlu tutuldu. Topal Osman'ın Yardımcısı Mustafa Kaptan, Ali Şükrü Bey’in yemek bahanesiyle Topal Osman’ın Samanpazarı'ndaki evine götürüldüğünü; burada Topal Osman ve sekiz adamı tarafından kementle boğulduğunu itiraf etti.
Ali Şükrü Beyin Cesedi, 1 Nisan1923'te Çankaya sırtlarında, Mühye Köyü civarında bulunduktan sonra, Topal Osman hakkında yakalama emri çıkarıldı. Adamları ile Çankaya Köşkü'ne sığınmak isteyen Topal Osman, Mustafa Kemal'i köşkte bulamadı (Mustafa Kemal Paşa, bir saldırı geleceği öngörüsüyle köşkten ayrılıp, başbakan Rauf Bey’in dairesine geçmişti). Köşkte kalan Latife Hanım, Kemal Paşanın kalpağını giymiş ve pencereden görülecek şekilde evin içinde gezinerek aldatma yapmıştı ve böylece Kemal Paşanın evde olduğu görüntüsü vermişti. Hatta boyu kısa kalan Latife Hanım, görünür olmak için, yere dizilmiş portakal sandıklarının üzerine çıkarak gezindiği bildirilmiştir. Bu da bir harp taktiğidir.
Topal Osman’ın öfke ile kapıyı kırıp içeri girmesi ve önüne geleni parçalaması olayı tarihe “Çankaya Köşkü baskını” olarak geçti.
Yeni kurulan muhafız birliği tarafından 1 Nisan 1923 gecesi Papazınbağı’ndaki evinde kıstırılan Topal Osman Ağa ve adamları, bütün gece çatıştı. Topal Osman, yaralı olarak ele geçirildi. Papazınbağı'ndaki baskından yaralı ele geçirilen Topal Osman Ağa hastaneye kaldırılırken, Muhafız Alay Kumandanlığına getirilen İsmail Hakkı Tekçe'nin emri ile kafası kurşun yağmuruna tutularak öldürüldü ve Çankaya yakınlarına gömüldü.
Meclis'te, Ali Şükrü Bey’in katilinin yakalanarak, Ulus Meydanı'nda idam edilmesi kararı oybirliği ile alınınca, mezardan çıkarılan Topal Osman'ın bedeninin başından asılması mümkün olamayınca, ceset Meclis'in kapısında, ayağından asılmıştır.
Topal Osman'ın Cenazesi, daha sonra kardeşlerinin Atatürk'ten ricası üzerine Giresun'a nakledildi ve Kurban Dede mezarının yanında Giresun Kalesi'ne defnedildi. Kabri, Atatürk'ün Giresun'u ziyaretinde verdiği emir üzerine 1925 yılında kalenin en yüksek tepesinde yaptırılan ve masrafları Kemal Paşanın şahsi parasından ödenen anıt mezara nakledilmiştir.
Kaynaklar
1. Kazım Karabekir Anlatıyor, Yayına Hazırlayan: Uğur Mumcu, Tekin Yayınevi, Ankara 1993,
2. Damar Arıkoğlu, Hatıralarım, Tan Matbaası, 1961,
3. Rauf Orbay, Cehennem Değirmeni, Siyasi Hatıralarım-2, Emre Yayınları, 1993;
4. Mahmut Goloğlu, Türkiye Cumhuriyeti 1923, Başnur Matbaası, 1971;
5. Rıza Nur, Hayat ve Hatıratım, 3. Cilt, Altındağ Yayınları, 1967;
6. Ahmet Demirel, Ali Şükrü Bey’in Tan Gazetesi, İletişim,
7. Cemal Şener, Topal Osman Olayı, Etik Yayınları, 1992;
8. yakintarihimiz.org/etiket/ali-sukru-bey
9. www.haber61.net/.../trabzonlu-ali-sukru-bey-nasil-olduruldu-h199802.h..
10. blog.milliyet.com.tr/bassiz-vucudu-meclis-in-onunde...-/Blog/?...
11. www.habername.com/.../topal-osman,-ali-sukru-bey-ve-tek-adambolum-.
12. devrimcikaradeniz.com/topal-osman-ali-sukru-beyi-neden-oldurdu/
13. http://belgelerlegercektarih.wordpress.com/2012/07/28/kazim-karabekir-m-kemal-ataturk-ile-ilgili-gercekleri-anlatiyor/