Sen değişirsen dünya değişir

Sinaps Aile ve Çocuk Hobi Yaşam merkezi’nin konuğu olarak Adana’ya gelen Kişisel Gelişim Uzmanı ve Yeditepe Üniversitesi Öğretim Görevlisi Ömer Çam’la insana dair konuları konuştuk. Özgüven, kararları erteleme, kişisel değişim ve pozitif düşünce konularını masaya yatırdık.

İnsanın kendini değiştirmesi kolay bir şey midir?

Değişim evrensel yasaların en önemli olanıdır. Değişimin olumlu, iyi ve güzele doğru olanından söz ediyoruz. Yoksa insan fiziksel olarak bir saniye öncesi ile aynı değildir. Kan yenilenir, hücreler değişir gibi. Evrende öyledir. Bu evrende bir saniye öncesi ile aynı olan hiçbir şey yoktur. Güneş her gün başka bir yerden farklı şekilde doğar. Değişim derken fiziksel, zihinsel ve ruhsal yapının üçünde birden değişimden söz ediyoruz. İnsanın bu üç gerçeği bilinmezse diğer alanlarda yapılan çalışmalar sınırlı kalır.

İnsanın kendini değiştirmesi kolay bir şeydir. Ama değişimin başlaması için farkındalığın elde edilmesi, kişinin içinde bulunduğu karanlıktan uyanması,  kendisine empoze edilen tüm düşünce ve fikirlerin, paradigmaların sorgulanması gerektiğini kabul etmesi gerekir. İnsan zihni iki şeyi aynı anda tutamaz. Mesela neşeliyseniz o anda üzüntü verici şeylerden uzak olursunuz, ya da endişeliyseniz mutluluk ve güven veren olgulardan uzak olursunuz.

Farkındalıkta böyledir. Kişi onu bulduğu anda asla eskisi gibi olamaz. Yaşamı yerle bir olur ama onu yeniden inşa etme şansını da bulmuş olur.

Farkındalık geldikten sonra, değiştiremeyeceğiniz bir şey yoktur. İstenmeyen alışkanlıklar, duygusal durumlar, hepsi hedefler, değerler ve inançların harmanlanmasıyla gerçeğe dönüşür. Burada rehber önemlidir. Değişimi yaşamamış ve farkındalığı olmayan insanları örnek almak onlara vakit ayırmak hüsrânla sonuçlanır. Bu seçim bile farkındalıkla ilgilidir.

Farkındalık din olarak ta “OKU” denilen eylem çağrısının ta kendisidir. Ancak bu sayede hayatın anlamı ortaya çıkar ve kişinin seçimleri onu insana dönüştüren hale gelir.

İnsanın kendini değiştirmesi için özgüven neden önemli?

Yetersizlik duygusu ve sahip olduğu kaynak ve potansiyelden habersiz olmak özgüven eksikliğini doğurur.

Özgüven eksikliği, farkındalığın olmadığı insanda ortaya çıkar. Mesela rüya da kabus gören bir insan korku içinde yatakta kıvranır. Oysa olan biten hayalden ibarettir. Kişi uyandığında onu kan ter içinde bırakan karabasan, korku ve tüm olumsuz şeylerin rüya olduğunu anlar ve rahatlar.

Kişi farkındalığın elde edilmemesinin sonucu olarak yaşadığı özgüven eksikliğini farkındalık sayesinde ortadan kaldırabilir. Yapamıyorum dediği şeyleri bir bir gerçekleştirmeye başlar. Attığı her adım, potansiyelinin daha fazla kısmını açığa çıkardığı için özgüvende sürekli yükselir.

Özgüven eksikliğini besleyen öğrenilmiş ve öğretilmiş çaresizlik duyguları kişiyi tek kişilik bir hapishanede tutar. Önce hapishanede olduğunu anlayan kişi buradan çıkmak için gerekli anahtarı da taşıdığını anlayınca oradan çıkar ve özgürlüğüne kavuşur. Esaret, korkular ve bağımlılıklar ortadan kalkar.

Özgüven öğrenilebilen bir şeydir.  Kişi kendisine özgüvensizliği getiren eylemlerini analiz ettiğinde ve onları değiştirme arzu ve tutkusunu, ihtiyacını hissettiğinde değişim yolculuğu başlar. Anne rahmin’e düşen çocuğun gelişip, büyümesi gibi. Bu engellenemez. Anahtarı ya kendiniz bulacaksınız, ya da onu bilen birisinden alacaksınız.

Hep pozitif düşünceden bahsederiz. Nedir pozitif düşünce ve biz pozitif düşünmeyi ne derece gerçekleştirebiliyoruz?

İnsan yaratılışı gereği olayları olumlu ve olumsuz diye etiketler. Kendisine öğretilen inanç ve değerlere göre de yorum yapar. Zihinde yer alan filtrelere göre uygun durumlar yaşanırsa olumlu, uygun olmayan durumlar olursa olumsuz diye yorumlanır.

Çok yağmur yağdığında toprağı susuz kalmış ürünü için su isteyen bir adam sevinirken, evi su yatağında olduğu için evini su basan insan ise üzüntü duyar.

Evrende her olay ona nereden baktığımıza göre ve ona yüklediğimiz anlama göre değişik durum alır.

Yaşadığımız bir olayı, içinde bulunduğumuz durumu etiketlemeden önce acele karar vermeden düşünmemiz gerekir. Çok iyi dediğimiz bir çok şey daha sonra başa bela olabilir. Ya da kötü gibi görünen şeylerden daha sonra bizi mutlu eden sonuçlar çıkabilir.

Başımıza geleni kabul edip acele etmeden, “bunun benim için iyi tarafı ne olabilir? Ya da “bugün itibariyle durum bu sonunu henüz bilemeyiz “diyerek  objektif biçimde duyguların kararlarımızı olumsuz etkileyen tesirinden uzak durmak gerekir.

Kendini mi yoksa başkalarını değiştirmek?

Değişim yolculuğunda inşaların düştüğü en büyük tuzak başkalarını değiştirmeye çalışmak.

Kişi birlikte yaşadığı ya da işbirliği yaptığı insanları kendine benzetmeye çalışıyor. Kendisi gibi düşünsün, kendisinin hoşlandıklarından hoşlansın aynı eylemlere yönelsin gibi…

Aksi olunca da çatışmalar ve mutsuzluklar kaçınılmaz hale geliyor.

Değişim yolculuğunun ana kuralı şudur;

Başkalarını değiştiremezsiniz, sadece kendinizi değiştirebilirsiniz. Bir atı zorla suya götürebilirsiniz ama zorla su içiremezsiniz. Komşunun bahçesini beğenmeyip oraya istediğiniz ağacı çiçeği dikemezsiniz. Sadece kendi bahçenize ekip dikebilirsiniz. Kendi bahçenizi güzelleştirebilirsiniz. Sizin bahçenizi görüp beğenen kişi de örnek alıp kendi bahçesine beğendiği şeyleri ekip dikebilir.

Bahçenizdeki dikenler, ayrık otları ve istemediğiniz her şey sizin değişimi kaçınılmaz kılan yönleriniz, eylemleriniz, davranışlarınızdır.

Değişim farkındalığını yakalayıp sadece kendinizi değiştirebileceğinizi anladığınız da her şey değişmeye başlar. Başka bir insan haline gelirsiniz. Üzerinize giydiğiniz hâl elbisesi sizi başka biri yapmıştır artık.

Kişi söylediğini yapan birisi haline geldiğinde diğer insanlarda onu değişim için rol model olarak seçer.

Kişisel bütünlük içinde olmak, yani diliyle söylediğini davranışlarıyla yapan insan olmak çok önemlidir.

Bu konuyu tamamlayan Mevlana’nın bir sözünü de ilave edelim.

“Nice insanlar gördüm üzerinde elbise yok

Nice elbiseler gördüm içinde insan yok”

Aldığımız kararları sürekli ertelemeye bayılırız. Sigarayı bırakma gibi, spora başlama gibi. Neden böyle olur?

İnsan egosal bir varlık. Alt benliğin beslediği bir egodan oluşan insanın alışkanlıklarından kurtulması zordur. Zihin aynı alışkanlığı sürdürmek için inanılmaz bahaneler üretebilir.

Alışkanlıklar binlerce tekrar sonrası otomatiğe bağlanmış süreçlerden kaynaklanır. Neden yaptığımızı düşünmeyiz bile ve yapmaya devam ederiz.

Bir alışkanlığın değişmesi için önce o davranıştan rahatsız olmak gerekir. Ve yeni davranış gerçekleştiğinde ondan elde edilecek, mutluluk, başarı, huzur gibi ödüllerin gücünü hissetmek eylem için destekleyici olur.

Erteleme huyu olan bir kişi mutlaka güçlü bir değişim göstermiş kişiden destek almalıdır. Alışkanlıklarının esiri olarak yaşadığını anlayan birisi mutlaka onları değiştirmek için adım atar.

Spor ve egzersizin yararını gören ve hisseden bir kişi sabah yatakta vakit geçirmez. Spor ve onun yanında gelen faydaları yaşamına katar. Eğer kişinin hayatında rahatsız olduğu davranışlarını ve alışkanlıklarını değiştirmesini engelleyen birileri varsa onlardan değişim süresince uzak durmalıdır.

İstenen sonuçlar için harekete geçemeyen herkes önce erteleme hastalığını kabul etmelidir. Kişi hasta olduğunu kabul ederse doktora gidebilir ve iyileşebileceği süreci başlatır.

Burada ki ders şu: beyin içinde gerçekleşen gözle görülemeyecek ölçüdeki küçük değişimlerin bile davranışta çok büyük değişimlere neden olabileceğidir.

Bunun gücünü bilen ve uygulayan insanlarla dünya yaşanası bir yer olabilir.