Sultan I. Mustafa ve Kösem Sultan

Bugünkü Sultanahmet Camii’ni yaptıran Sultan 1617 yılında 28 yaşında iken vefat etti. 14 yaşında padişah olmuş ve 14 yıl tahtta kalmıştı.

Sultan Ahmet padişah olduğunda, kendisinin henüz erkek evladı olmadığı için kardeşinin hayatına dokunmamıştı. Erkek evladı olduğunda ise iki kez kardeşi Mustafa’yı ortadan kaldırmak istedi. Bunlardan birincisinde ağır bir hastalığa yakalanmış ve şehzade Mustafa kurtulmuştu. İkincisinde İstanbul’da korkunç bir fırtına çıkmış ve I. Ahmet bu fırtınadan İlahî bir mesaj sezerek kardeşinin hayatına dokunmamıştı. Ayrıca babası III. Mehmet’in 19 kardeşini aynı gece boğdurarak tahta oturmasının halk nazarında yarattığı nefreti de bilmekteydi. Hem kardeşi nasıl olsa aklı iyiye kötüye ermeyen bir zavallı idi. Bu yüzden onu ortadan kaldırmak konusunda fazla ısrarcı olmamıştı.

Sultan Ahmet kardeşini öldüremeden/ öldürmeden hiç beklenmedik bir şekilde ölüverince “padişah kim olsun?” tartışmaları başladı.

Şeyhülislam Hocazâde Esad Efendi ve Sadaret Kaymakamı Sofu Mehmet Paşa ile birlikte Fatih zamanından beri uygulanan geçerli verâset usulünü değiştirdiler. Padişah’ın büyük oğlu Şehzade Osman dururken, bir “deli”yi padişah tahtına oturttular. Bundan böyle Osmanlı tahtına ölen padişahın en büyük oğlu değil Osmanlı sülalesinden olan ekber ve erşed evlad (en büyük ve en olgun evlad) geçecekti.

Sultan Ahmet’in gözde eşi Kösem Sultan da I. Mustafa’nın padişahlığı konusunda Şeyhülislâmı destekliyordu. Böylece Şehzade Osman’ın padişahlığı önlenmiş olacak ve kendi şehzadesinin tahta geçmesi şansı artmış olacaktı.

Deli Mustafa’nın padişah yapılmasını isteyenlerden birisi de Kızlar Ağası Mustafa Ağa idi. Mustafa Ağa sarayda daha rahat hareket edebilmek için Mustafa’nın ileride düzelebileceğini ve çocuk yaşta birisinin tahta çıkarılmasının doğru olmayacağını savunuyordu.

Yeniçeri generalleri de bu işe pek itiraz etmediler. Nasıl olsa her padişah değişikliğinde yüklü miktarda “cülus bahşişi” alıyorlardı. Dolayısıyla ne kadar çok padişah değişikliği olursa o kadar çok “cülus bahşişi” alacaklardı. Ve 100 kese (100x500) altını hemen almışlardı[1].

Kısa bir süre sonra I. Mustafa’yı  padişah yapan ekip, onun Abaza asıllı annesi ile görüşerek tahttan indirilmesi ve Genç Osman’ın II. Osman unvanıyla padişah olmasını sağladılar. Annesine verilen söz gereği I. Mustafa’nın  hayatına dokunulmadı. Ancak bu “merhamet” devlete çok pahalıya mal olacak, I. Mustafa Genç Osman’dan sonra ikinci kez padişah yapılacak ve ikinci kez birileri cülus bahşişi alacaklardır.

Kıssadan hisse: Devlet için kimileri canını verir; kimileri de devleti bahane ederek kesesini doldurmaya çalışır. Şeyhülislâm Hocazâde Esad Efendi’ler salt din için, devlet için verâset usulünü değiştirseler bile, etrafındaki Kösem Sultan’ların çok daha ince hesapları vardır.

 “Genel Başkan kim olsun?” denildiği zaman da aynı ince hesapların yapıldığını çok açık görebilmekteyiz.