Suriye sorunu için kongreler maratonu (1)

Riyad Toplantısı

Kısa bir süre içinde Suriye'deki taraf ve aktörler, savaş ile Esad düşmüyorsa, 'siyaseten düşürelim ve Suriye yönetimini bize göre düzenleyelim' yarışı başlamıştır. Bu yoğunluk ve çokluk işi karmaşık duruma getirmekte ve "Arap saçına" döndürmektedir.

Suriye’deki içsavaş ve ülkenin bölüşümü için bu hafta içinde, iki ayrı yerde, çok katılımlı toplantılar yapıldı:   Riyad ve Rojava/Dêrik.

Viyana görüşmelerinin ardından Suriye için “çözüm” toplantıları sürüyor. Esad hükümetine karşı savaşan cihatçı terörist gruplar, Suudi Arabistan’ın başkenti Riyad’da toplandı. Riyad toplantısına Rojavalı Kürt güçleri çağrılmadı.

2011 yılından beri devam eden Suriye içsavaşında hedef Beşar Esedin düşürülmesi idi. Ama bugün gelinen noktada, Esadın düşmeyeceği ve onunla anlaşmak gerektiği noktasıdır. İlk defa muhalif cihatçı gruplar Suudi Arabistan hükümetince Riyad'da düzenlenen konferansta bir araya geldi.   Toplantıya yaklaşık 100 delege katıldı.

Konferansa ABD, Türkiye, İngiltere, Rusya, Birleşik Arap Emirlikleri, Suudi Arabistan, Katar, Mısır, Umman, Ürdün, Lübnan ve Irak da “gözlemci” olarak katıldı.

İstanbul merkezli muhalefet olarak bilinen ve Suriye Muhalif ve Devrimci Güçler Ulusal Koalisyonu (SMDK) Başkanı Halid Hoca, toplantıya gitmeden önce Türkiye’de birçok görüşme yaptı, sonra   Erbil’de Kürt Federe Bölgesi Başkanı Mesud Barzani ile görüştü. Görüşme sonrası açıklama yapan Hoca, Suriyedeki  “Kantonların şimdiki halini çok sağlıklı görmüyorum. PYD burada iyi bir siyaset yürütemiyor. Pêşmergeyi de kapsayan ulusal bir ordu kuracağız” dedi. Riyad’da yapılan toplantıya KDP’nin Rojava’daki temsilcisi olan Suriye Kürtleri Ulusal Meclisi-Barzani yanlısı (ENKS) katıldı. 

PYD Eş Başkanı Salih Müslim, Riyad toplantısına tepki gösterdi ve   “Suriye halklarının iradesinin temsil edilmediği hiçbir girişimin krize çözüm üretmesinin mümkün olmadığını" açıkladı.

ABD Dışişleri Bakanı John Kerry,  Suriye’de siyasi çözüm için uluslararası görüşmelerin 18 Aralık’ta New York’ta devam edeceğini söyledi.

Riyad İntercontinental Oteli'nde yoğun güvenlik önlemleri altında devam eden görüşmeler, medyaya kapalı tutuldu.

Rûdaw’ın edindiği bilgiye göre, aralarında Kürtler’in bulunduğu Suriyeli muhalifler, Cenevre Mutabakatı kapsamında ve Beşar Esad’ın geçiş hükümetinde ve Suriye'nin geleceğinde yer almaması şartıyla rejim ile müzakereye “evet” dedi.

Kasım’da Avusturya’nın başkenti Viyana’da yapılan toplantılara 6 aylık geçiş süreci konusunda anlaşmaya varılmış ve 18 ay sonra yeni hükümetin kurulması kararlaştırılmıştı.

Riyad’da ayrıca, "Suriye’de sivil devleti koruma", "Toprak bütünlüğünü koruma" ve "Yabancı savaşçıların olmaması gerektiği" başlıklarında da ortak görüş çıktı. Toplantı, 18 Aralık'ta New York'ta gerçekleştirilecek Suriye görüşmeleri öncesinde büyük önem taşıyor.

Konferansta Suriye Kürt Ulusal Konseyi’nden Barzani yanlısı (ENKS) iki üye katıldı.

Demokratik Birlik Partisi (PYD), Türkiye’nin isteği üzerine Riyad’a davet edilmemişti.

*

Suriye`de, Esed-İran ve Rusya'ya karşı aktif mücadele veren 40 muhalif grubun temsilcisi Suudi Arabistan`ın başkenti Riyad`da bir araya geldi. Ahrar-ı Şam, İslam Ordusu gibi grupların katılacağı toplantıda her örgüt şartlarını masaya koydu. Toplantıya Ahraru Şam, İslam Ordusu, Özgür Suriye Ordusu'nun (ÖSO) güney cephelerinde faaliyet gösteren bileşenleri, Nureddin Zengi, Feylak-u Şam gibi gruplar katıldı. Toplantıda, Suriye Muhalif Devrimci Güçler Ulusal Koalisyonu (SMDK) ise siyasi temsilci statüsünde hazır bulunacak. Riyad toplantısında, SMDK'nın temsilci ola statüsü tartışılacak.

 Suriye'deki krizin çözümü için yapılan Viyana toplantılarında genel kabul gören “Esed'li geçiş, 18 ay sonra seçim" formülüne toplantıya davet edilen ve savaş sahasında oldukça etkin olan muhalif askeri gruplar, bu formüle karşı oldular.   

 Bu kadar çeşitli ve başka merkezlere bağlı güçlerin bir karara varmaları zor olacak. Üstelik bu gruplar "terörist" olarak kabul edilmektedirler. Herbir grubun kendisine göre hesap ve hedefleri var.

Suudi Arabistan'la yakın ilişkiler içinde bulunan Zehran Alluş liderliğindeki İslam Ordusu  “Esed rejimi ve Baas unsurları tamamen temizlenmeli, İran güdümlü paralı yabancı militanlar ülkeden çekilmeli" şartlarını öne sürmektedir.  

 Gerek Ahrar-uş Şam gerekse de İslam Ordusu, batı tarafından “radikal cihatçı" olarak kabul edilmektedir. Suudi Arabistan bu iki örgütü konferansa davet etmekle onlara meşruiyet kazandırmaktadır.  ÖSO unsurlarının “18 ay sonra seçim" maddesine destek verse de “Esedli geçiş" şartına sıcak bakmadıkları biliniyor. Nureddin Zengi grubu ise Riyad'da başta Beşşar Esed olmak üzere Suriye'deki katliamlarda parmağı olan Baas rejimi yöneticilerinin uluslararası mahkemelerde savaş suçuyla yargılanmasını ve Suriye halkının özgür iradeleriyle seçimle kendi yönetimlerini tayin etmesini"  istemektedir.   

Suriyeli muhalifler, iç savaşı diplomatik yoldan çözebilmek için kurulacak müzakere masasında rejimin karşısına birleşerek oturmak için Riyad'da bir araya geldiler (8 Ara 2015).

*

Viyana’da 14 Kasım’da, 17 ülkenin katılımıyla düzenlenen Suriye toplantısında ana aktörler, rejimle muhalifler arasında müzakere süreci başlatılması konusunda mutabakat sağlanmıştı. Suudi Arabistan parçalı bir haldeki muhalifleri bir araya getirerek rejimin karşısında 'güçlü' bir muhalefet oluşturmaya çalışıyor. Bunun için 8-10 Aralık arasında Suriyeli muhalifleri Riyad'a davet ederek birleşmelerini sağladı.    

Riyad yönetimi, iç ve dış muhalefetin farklı kesimlerinden çok sayıda temsilciyi davet etti. ‘Muhaliflerin bağımsız müzakerelerde bulunması ve Cenevre-1 Bildirisi'nde üzerinde anlaşılan ilkelerde görüş birliğine varması’ noktasında her türlü imkânı sağlayacağını da ifade etti.

Toplantıya ABD, İngiltere, Türkiye, Rusya, Birleşik Arap Emirlikleri, Katar, Mısır, Suudi Arabistan, Umman, Ürdün, Lübnan ve Irak gözlemci olarak katılıyor.

Sünni Suudi Arabistan’ın bölgedeki en büyük rakibi, Esed rejiminin en büyük destekçisi ve Başta Hizbullah olmak üzere Suriye’de binlerce milisi kontrol eden Şii İran ise, Riyad toplantısına davet edilmedi. İran, Riyad toplantısını eleştirerek, toplantının Viyana’daki barış toplantılarına zarar vereceğini öne sürdü.

Rusya; Katar, Türkiye ve Suudi Arabistan’ın desteklediği bazı silahlı grupların terörist olarak nitelendirilmesini istiyor. Ancak Suudi Arabistan, bu grupları Riyad toplantısına davet ederek onları müzakere masasına oturacak Suriyeli muhaliflerin saflarına katma niyetinde.

*

Suriyeli Muhalifler, Esed Rejiminden güven oluşturacak adımlar beklemektedir.

Esed rejimi ile müzakere edecek Suriyeli muhaliflerin belirlenmesi amacıyla Suudi Arabistan'ın başkenti Riyad'da, düzenlenen toplantının ardından muhalif gruptan Abdülaziz bin Sakır[1] ;   Riyad’da,   büyük toplantıya bağımsız- silahlı-diğer muhaliflerin katıldığını ve görüşlerini açıkladıklarını,  33 kişilik Yüksek Heyet’in belirlendiğini ve merkezinin Riyad’da olacağını, heyetin Esed rejimiyle görüşeceğini, sonuç bildirisine itirazın olmadığını söyledi.  

Abdülaziz bin Sakır, muhaliflerin, görüşmelerden önce Esed rejiminden hapishanedekilerin serbest bırakılması, birçok şehir üzerindeki ablukanın kaldırılması, sivillere düzenlenen saldırıların durdurulması ve insani yardımların ulaştırılmasının sağlanması gibi güven oluşturacak bazı adımların atılmasını istediklerini ifade etti.

Riyad Toplantısının Sonuç Bildirgesi[2]  

Merkezi Riyad'da olacak Yüksek Komisyon geçiş sürecinin başlaması için, Suriye rejimiyle müzakere edecek heyeti belirleyecektir. Devlet kurumlarının korunması, yeni güvenlik ve askeri birimlerin yapılandırılması ve terörle mücadele edilmesi gerektiği kaydedilen bildiride, katılımcıların, Suriye topraklarının birliği, sivil devlet, Suriye halkının tüm kesimlerini temsil eden çoğulcu sistem yoluyla demokrasi, dini, ırkı ve mezhebi ayrıma göre kimsenin dışlanmaması, eşitlik, hesap sorabilirlik, kanunların herkese uygulanması ve insan hakları gibi ilkelere vurgu yapmaktadır.   

Suriye'de şeffaf seçimlerin yapılması ile halkın hür iradesiyle seçimlere katılması, ülkenin halkı öldüren yabancı savaşçılardan arındırılması, yabancı milis ve dış güçlerin de ülkeyi terk etmesi veya kovulması, geçiş döneminin başlamasıyla Esed ve zümresinin iktidarı terk etmeleri Esed ve rejimin içinde olmadığı bir siyasi yapının kurulması gerekir.

Geçiş sürecinde rejimle müzakere için yeni bir heyetin kurulması, rejimin tüm tutukluları serbest bırakması ve idamları durdurması, kuşatma altındaki bölgelere insani yardımın ulaşması ve kuşatmanın kaldırılması, yerlerinden olanların geri dönmesi ve rejimin halkı zorla göç ettirmemesi, sivil yerleşim yerlerine varil bombası atılmasının durdurulması ve Cenevre 1 hükümlerinin uygulanması gerekiyor”.