Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü Tarihe Işık Tutuyor

Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü bünyesinde 1982 yılında başlatılan Osmanlı Araştırmaları Projesine 2000 yılında “geçici süre ile”  ara verilmişti. Bu süre  tam 16 yıl sürdü. 

1982 -2000 yılları arasında Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü Kuyûd-ı Kadîme Arşivi’nde yer alan Mufassal Tapu Tahrir Defterleri yeni harflere çevrilerek bilgisayar ortamına kazandırılmaya çalışıldı. 

Tarihçi olmayan okuyucularımız Tapu Tahrir Defteri deyimini belki de ilk defa duymaktadırlar. Kısaca bilgi verecek olursak bu defterler arazi ve nüfus sayım defterleridir. XV. Yüzyılın sonunda tutulmaya başlanılmış ve III. Murat dönemine kadar (1574- 1595) düzenli bir şekilde tahrir geleneği devam ettirilmiştir. 

Tapu Tahrir Defterleri bize bir sancakta yetiştirilen tarım ürünlerinin miktarı ve hayvanların sayısı konusunda bilgi verir. Biz tarihçiler olarak bu defterlerden daha çok nüfus verileri konusunda yararlanırız. Bu defterler vergi toplamak ve potansiyel asker miktarını hesaplamak için düzenlenmiş olduğundan Müslim-Gayrımüslim vergi veren bütün halk bu defterlere köy köy; mahalle mahalle; isim isim yazılmış. Ali veled-i Hasan; İlbey veled-i Gülbey; Durali birâder-i o şeklinde kişiler baba isimleri ve kardeşleri ile birlikte gösterilmiştir. 

XVI. Yüzyıl Osmanlı toprakları üzerinde bugün 30’a yakın devlet bulunmaktadır. Dolayısıyla bu defterler sadece Türkiye Cumhuriyeti için değil, Ermenistan, Gürcistan, Bulgaristan, Arnavutluk, Romanya, Suriye, Lübnan, İsrail gibi birçok devlet için çok değerli bilgiler içerir. 

1982 yılında başlayan çalışmalarda daha çok Güney ve Doğu Anadolu’da yaşamış olan Ermeni nüfusun dağılımı konusunda araştırmalar yapıldı. 1995’den sonra bilgisayar imkânları gelişmeye başladığında ekip araştırma sonuçlarını bilgisayarda toplamaya ve yayına hazırlamaya başladı. 

Birkaç yıl süren yayın çalışmaları maalesef çok verimli olmadı. 3 yıl içerisinde bir tek 155 Numaralı Diyarbekir (Amid) Mufassal Tapu Tahrir Defteri yayınlanabildi. Ancak onun da başına gelen pişmiş tavuğun başına gelmedi. O zaman Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü’nden sorumlu Devlet Bakanı Şuayp Üşenmez idi. Sayın Bakan kitabı hazırlayan hocalarla hiçbir görüşme yapmadan bir basın toplantısı düzenledi. Ertesi gün haber bazı gazetelerde manşetten şöyle verildi: “Diyarbakır’da Hiç Kürt Yokmuş”. Halbuki kitabın içeriğinde hiçbir şekilde böyle bir bilgi olmadığı gibi böyle bir ima bile yoktu. 

Kitap bazı malum çevrelerce Kürtlere karşı yazılmış bir eser gibi gösterilirken bazı çevreler ise bu bilgileri “devletin âlî menfaatlerine” aykırı gördüler. Sonuç mu? Aradan 17 yıl geçti ve kitap hâlâ mahzenlerde kilitli duruyor. Hakkında hiç bir  mahkumiyet kararı olmadığı halde 17 yıl hapis yatan bir insandan söz ediyoruz. Acı, gerçekten acı. Hem de bir adamın çıkıp da “PKK terör örgütü değildir” diyebildiği bir ortamda 1563 yılında kaleme alınmış bir kitap 17 yıldır tutuklu… Bunu gençlerimize anlatabilmek çok zor.

Projenin ilk kitabı olarak Amasya Mufassal Tahrir Defteri’nin birinci cildi yayına hazırlanmış. Kitabın tanıtımı için İstanbul’da Cevahir Hotel’de yemekli tanıtım töreni düzenlendi. Törene Çevre ve Şehircilik Bakanı İdris Güllüce ve Esenler ve Amasya belediye başkanları, Genel Müdürler, Daire Başkanları, değişik üniversitelerden akademisyenler, medya mensupları katıldı. Yapılan tanıtım toplantısında Sayın Bakan Güllüce 16 yıllık bir gecikme ile de olsa yapılan bu projeden umutlu olduğunu söyledi. 

“Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü Tarihe Işık Tutuyor” projesi ile Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü Kuyûd-ı Kadîme Arşivi’nde bulunan 203 Mufassal Tapu Tahrir Defteri ve 51 Evkaf Defteri’nden 244 defterin yayına hazırlanarak yayınlanması söz konusu. Bu çok büyük bir sayı. Ben bunun tamamının gerçekleşebileceği konusunda pek ümitli değilim. Bu iş akademik bir iş olup zamana karşı yapılması onun kalitesinin düşmesine sebep olabilir.

Projede benim anladığım kadarı ile iki amaç var:

• Siyakat adı verilen bir tür şifre yazı ile tutulmuş bu defterler Latin harflerine çevrilerek dijital ortama aktarılacaktır. Böylece Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü Arşivi’ne gelip bu defterlerden yararlanmak isteyen araştırmacılara defterin dijital tıpkıbasımları yanında çeviriler de verilecek böylece araştırmalara büyük bir hız kazandırılacaktır. Sanırım bütün akademisyenler bu çalışmadan hoşnut kalacaklardır.
• Bu defterler tıpkıbasımları ile birlikte yeni harflere çevrilerek kısa bir değerlendirme ile birlikte yayınlanacaktır. Tıpkıbasımların kitapların arkasına konulacak birer CD ile verilecek olması kağıt israfını önleyecektir. Arşivde ulaşamadığı belgelerin yeni yazılara çevrilerek okuyucunun evine, kitaplığına taşınması çok büyük bir hizmettir. Bu yazıyı okuyamayacak olan binlerce “araştırmacı- yazar” bu sayede bölge tarihleri için çok kıymetli bilgilere kolayca ulaşmış olacaklardır. 

Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü Tarihe Işık Tutuyor Projesi’ne akademisyenler olarak gereken desteği vereceğimizi toplantıda açıkladık.  

Akademisyenler olarak her birimiz kendi çalıştığımız bölgelerden başlayarak yarım kalan bu çalışmaları gün ışığına çıkarabiliriz. Arapça bilmeyen bir kimsenin Şam Mufassal Tahrir Defteri’ni; Rumca / Yunanca bilmeyen bir kimsenin Mora Mufassal Tahrir Defterini doğru olarak okuması ve değerlendirmesini bekleyemeyiz. Dolayısıyla bu iş çok dar bir zaman aralığına sıkıştırılmamalıdır. Yapılan yayınlarda okuyucuya daha kolay erişmek ve onu en iyi şekilde bilgilendirmek esas olmalıdır. Bilimin halka kazandırılması yolunda çok önemli bir adımdır. 

Bu projeye yeniden hayat veren Çevre ve Şehircilik Bakanı İdris Güllüce’yi; Tapu ve Kadastro Genel Müdür Vekili Gökhan Kanal’ı ve Arşiv Daire Başkanı Zeynel Abidin Türkoğlu’nu tebrik ediyor, başarılı olmasını diliyoruz.