Topal Osman savaşlarda ve Karadeniz'de

Karadenizde toplum-Çatışma ve sosyal analiz[1]

"Osmanlı bir anlamda dinler ve uluslar mozaiği idi. Bu nüfus hareketinin olağanüstü hızla oluşması giderek bazı ulusal ve dinsel renklerin kısa bir süre sonra Anadolu’dan silinmesine yok olmasına neden oldu.

"Lazlar da, Osmanlı devleti içinde milletler mozaiğinden birini oluşturuyordu. Bu çözülüş sürecinde bağımsızlıkçılık, özerklik vs. talepleri ifade yerine kaderlerini egemen unsur olan Türk Ulusunun varlığına tabi kılma durumu esas davranış haline geldi.

"Anadolu’nun Karadeniz kıyıları coğrafi olarak Anadolu özelliklerinden çok Kafkasya’nın bir devamıdır. Bu coğrafi devamlılık, benzerlik ve yakınlık ona aynı zamanda tarihsel, sosyal, siyasal, sosyolojik özellikler de kazandırmıştır. Nüfusun kültürel dokusu da Anadolu’nun devamından çok Kafkasya’nın kültürel devamı özelliklerini taşımaktadır.

"Karadeniz'deki Rum ve Lazlar arasındaki benzerlikler giysileri ve folklorda da görülür. Hangisinin Rum kaynaklı, hangisinin Türk kaynaklı olduğunu saptamak ise oldukça güçtür. Örneğin; her iki halkın üç telli kemanlarının eşlik ettiği halk dansları vardır. Her ikisi de aba, zıpka ve başlıktan oluşan giysiler giyerler. Giysi, fişekler, kemerler, tabanca ve bıçaklarla süslüdür. Kadınların giydiği geniş çizgili önlükler, kadınların taşıdığı sepetler de aynıdır. Sepet ve bu giysili antik çağlardaki tapınak duvarlarındaki resimlere kadar uzanır.

"Osmanlı İmparatorluğu’nun son yıllarındaki çöküş dönemi Giresun’u da etkiler; Rum, Sırp, Arnavut, Bulgar uluslarının Osmanlı’ya karşı bağımsızlıkçılık istemleri Karadeniz’deki Rum ve Ermeniler üstünde de etkili olur. Pontus’daki bu antik etnik gruplar bu ortamdan hareketle kıpırdanmaya başlarlar. Bu durumdan imparatorluğun egemen unsuru olan Türkler rahatsız olurlar. Bu durum karşılıklı heyecanlı hareketlerle, istenmeyen olayların çıkmasına yol açar.

"‎1912 Balkan Savaşında Osman, 65 gönüllü arkadaşı ile Giresun’dan İstanbul’a hareket ederler.  Osman Ağa, Balkan Savaşı’nda Trakya-Çatalca önlerinde savaşırken sağ diz kapağından aldığı şa- rapnel ‎parçasıyla ağır yaralanır. İstanbul-Şişli Etfal Hastanesi’nde tedavi olur. Ama bacak eski halini almaz. ‎Osman Ağa Topal kalır. İşte Topal lakabı bu savaştan kendisine anı olarak kalmıştır. Giresunlu ‎gönüllülerin yarıdan çoğunun şehit olduğu bu savaştan sonra Osman Ağa Giresun’a Topal olarak ‎değnekleri ile döner.

‎"1914 yılında; Birinci Dünya Savaşı patlak verir ve Topal Osman’ın Ruslara kaşı savaşmak için gönüllü ‎topladığı görülür. Giresun’dan topladığı 100 kadar gönüllüye Trabzon Cezaevi’nin kapılarını açarak 150 ‎kişiyi de ilave edince Topal Osman gönüllülerin başında Batum önlerinde savaşa katılır.

"Gönüllü taburu “Teşkilat-ı Mahsusa Alayı’na” bağlı olarak görev alır.

Topal Osman savaş sırasında tifo ‎hastalığına yakalandığında, Rus ordusu Bayburt önlerindeydi. Nisan 1916’da Rus Ordusu Trabzon’u işgal ‎eder. Akçaabat bombalanır. Bu sırada Osman Ağa’nın gönüllülerinin sayısı 800’ün üstündedir. Gerilla ‎savaşı yöntemleri ile gönüllüler Ruslara hayli kayıp verirler.

‎"1917’de Rusya’da “Ekim Devrimi” gerçekleşince bu cephedeki savaş biter. Çünkü kurulan Sovyetler ‎Birliği orduyu geri çeker. Bundan sonra Topal Osman Ağa, Giresun’da azınlıklara karşı çeşitli şiddet ‎içeren olaylara karışır. Azınlıkların İstanbul’a ihbar üstüne ihbar ederek hemen yakalanıp ‎cezalandırılmasını istedikleri kişilerin başında da “Topal Osman” gelir. ‎

Durumu öğrenen Topal Osman silahlı adamlarının da yardımıyla dağa çıkar ve Sivas’a bağlı Sebinkarahisar’a yerleşir. 

 “Taş mektep’e” ayrılıkçı Rumların Pontus bayrağını çekip Türk esnafa saldırmasıyla, Topal Osman yanında 20 atlı ile şehri basar, bayrağı indirir, Rum doğramacı ustasını da yanına alarak gider ve onu öldürür. Osman ağa Rum ileri gelenlerine baskı yaparak İstanbul hükümetince bağışlanmasını sağlamaya çalışmıştır.

"Gerek bu durum gerek Cemiyet yönetiminin girişimleri sonucunda, bir ay içinde Topal Osman İstanbul’un “Affı Şahanesi” ile bağışlandı. Topal Osman yasal olarak Giresun’a döndü ve Hacı Kadıoğlu İsmail Efendi’den Belediye Başkanlığı görevini devraldı. Kısa bir süre sonrada Muhafaza-i Hukuk-u Milliye Cemiyeti Giresun Şube Başkanı oldu. 

"Mustafa Kemal, Bandırma vapuru ile Samsun’a geldikten sonra 29 Mayıs 1919’da Osman Ağa ile Havza’da gizlice buluşmuş ve öyle tanışmıştır. Bu tarihten yaklaşık 1,5 yıl sonra da Mustafa Kemal, Topal Osman Ağadan Giresun Laz uşaklarından oluşan ve kendisinin korumasında görev alacak bir muhafız birliği oluşturmasını ve Ankara'ya getirilmesini rica etmiştir.

"Osman Ağa ve Mustafa Kemal’in muhafız birliğini oluşturacak “Kara Zıpkalılar” Ankara’ya 10 Kasım 1920’de gelirler. Onları Mustafa Kemal’in başyaveri Salih Bozok karşılar. Konukları, Taşhan Otel’e yerleştirir. Muhafızların başında, Osman Ağa ile birlikte; oğlu İsmail Bey ve Kaymakamzade Asım Bey vardır. Muhafız kafilesi şöyledir: Gümüşreisoğlu Mustafa Kaptan, Kırlak (Co) Hüseyin, Tığlıoğlu Ömer, Yoloğlu Hüseyin, Yılancıoğlu Hasan, Kayadibinden Aşıkoğlu Garip, Alışıhoğlu Mehmet, Akyoma’dan Osmanoğlu Ali, Akyoma’dan Sarı Mustafa ve Keşap’tan Kösoğlu Hamit’tir

"Giysilerinden dolayı kendilerine “Kara Zıpkalılar” denilen bu grup, Mustafa Kemal’in Kuvayi Milliye Destanı’nda ilk muhafızları oldular ve “Giresun Gönüllü Maiyet Müfrezesi” adıyla tarihe geçtiler. 

9. Ordu Kıtası Müfettişi sıfatı ile Karadeniz’e gönderilen Mirliva Mustafa Kemal’in bölge ile ilgili raporlarından bazı bilgiler şöyledir:

“Samsun havalisinde Rum nüfusunu arttırmak için Rusya’da ne kadar Rum varsa buraya gönderilmesine çalışılmıştır. Bugün Samsun havalisinde 40 kadar Rum çetesi vardır. Buna karşılık Türk ahali, hükümet tarafından korunmadığından bazı Laz çetelerini Trabzon havalisinden getirterek mal ve namuslarını korumak zorunda kalmışlardır. Böyle 13 Müslüman çetesi faaliyettedir. Hakiki durum budur. Samsun’da nüfus ekseriyeti Rumlardadır. Rumlar hükümete karşı soğukturlar. Fakat Liva içinde ezici çoğunluk Türklerdir.” 

"Trabzon Vilayetine gelince İslamlardan bir kaç çete var ise soygunculuk maksadına dayanıyor. Tehcir işlerinden dolayı yakalanmamak için kaçan Topal Osman Ağa’nın çetesi mühim olup, Giresun ve civarında faaliyettedir. 

"Böylece Mirliva Mustafa Kemal Paşa 9. Ordu Kıtası Müfettişliğine çok geniş yetkililerle ve Genelkurmay’ın da tasdiki ile başlamıştı. Karadeniz’deki görevleri arasında ise, bu bölgede özellikle Hıristiyan nüfusun aleyhine asayişi bozan çeteleri ve elebaşlarını halletmek de vardı. Raporda da görüldüğü gibi bunların başında da Topal Osman Ağa geliyordu. 

Mustafa Kemal Paşa Havza’ya 18 kişilik bir ekiple gelmişti ( 25 Mayıs 1919)‎[2] ‎ 

‎1-Kurmay Albay Re’fet Bey (General BELE)

‎2- Kurmay Albay Manastırlı Kâzım Bey (General K.DİRİK) (Müfettişlik Kur.Bşk.)

‎3- Dr. Albay İbrahim Tali Bey (ÖNGÖREN) (Müfettişlik Sağlık Başk.)

‎4- Kurmay Yarbay Mehmet Arif Bey (AYICI) (Kurmay Bşk.Yard.)

5- Kurmay Binbaşı Hüsrev Bey (GEREDE)

    (Karargah Erkan-ı Harbiyesi İstihbarat ve Siyasat Şube Müdürü)
6- Topçu Binbaşı Kemal Bey (DOĞAN) (Müfettişlik Topçu K.)
7- Doktor Binbaşı Refik Bey (SAYDAM) (Sağlık Başk.Yard.)
8- Yüzbaşı Cevat Abbas (GÜRER) (Müfettişlik Baş Yaveri)
9- Yüzbaşı Mümtaz (TÜNAY) (Kurmay Mülhakı)
10- Yüzbaşı İsmail Hakkı (EDE) (Kurmay Mülhakı)
11- Yüzbaşı Ali Şevket (ÖNDERSEV) (Müfettişlik Emir Subayı)
12- Yüzbaşı Mustafa Vasfi (SÜSOY) (Karargah K.)
13- Üsteğmen Hayati (Kurmay Başk. Emir Subayı ve Müfettişlik Kalem Amiri)
14-Üsteğmen Arif Hikmet (GERÇEKÇİ) (Kurmay Mülhakı sonra 3. Kor.K.Yaveri)
15- Üsteğmen Abdullah (KUNT) (İaşe Subayı)
16- Teğmen Muzaffer (KILIÇ) (Müfettişlik 2. Yaveri)
17- 1.Sınıf Katip Faik (AYBARS) (Şifre Katibi)
18- 4. Sınıf Katip Memduh (ATASEV) (Şifre Katibi Yardımcısı)

"Mustafa Kemal Paşa, Havza'ya gelince Osman Ağa’ya haber yollar. 29 Mayıs 1919 ‘ da gizlice Havza’nın İmaret Mahallesindeki virane bir evde görüşürler. Osman Ağa sivil ve yanında arkadaşını getirerek gelmişti.

"Mustafa Kemal Paşa, Osman Bey ile kahve yudumlarken; Karadeniz'in, Anadolu'nun, Giresun'un durumunu soruyor; hem fikir alış-verişi yapıyor hem de, Osman Bey’in düşünceleri hangi yönde diye gözetliyordu. Kemal Paşa ile aynı düşünce hududu içerisinde olan Osman Bey hakkında, Kemal Paşa; Vahdettin Sultan’a bir telgraf çekerek, Osman Bey’in devlete zararı olmadığını, Devlete yarar işler içerisinde olduğunu belirtti. Bir kaç gün geçti ve Osman Ağa’nın yakalanma kararı kalkmıştı.
Osman Ağa tekrar Giresun Vilayet Belediye Reisi olmuştu. -Seçilmemişti; olmuştu…-

Osman Ağa’nın rütbe, lakap ve unvanları^[3] 

Rütbelere,  Ünvanlara,  Övgülere, Sığmayan, Eşi Bulunmayan Kahraman: Osman Ağa, Topal Osman, Ağa Hazretleri, Osman Ağa Hazretleri, Atatürk'ün Muhafız Alayı Komutanı, Atatürk'ün Ve Bu Milletin Muhteşem Fedaisi, 47.Giresun Gönüllü Alayı Komutanı, Milis Piyade Yüzbaşısı (I.Cihan Harbi’nde), Milis Piyade Binbaşısı (Sakarya Savaşı’ndan Sonra), Milis Piyade Yarbay (Sic. P.342-Büyük Zafer’den Sonra),Balkan Savaşı Gazisi, İstiklal Savaşı Gazisi, Cumhuriyet Şehidi, Cumhuriyet'in Banisi, Giresun Belediye Başkanı, Giresun Muhafaza-İ Hukuk-I Milliye Cemiyeti’nin Kurucularından Ve Başkanlarından, Batum Fatihi, Sakarya Kahramanı, Halk Kahramanı, Milli Kahraman, Destan Kahramanı, Yeni Köroğlu, Timurlenk, Mangal Yürekli Adam, Rum Pontus Devleti Hayallerine Darbe Vuran Adam, Gerçek Bir Anadolu Yiğidi, Nesillerden Nesillere Geçecek Efsane Kahraman, Hacı Osman Ağa (Hacca gitme isteğine ölümü mani olduğu için, yerine bedel silah arkadaşı (47.Alay Müftüsü) Bulancaklı H.Hafız Kurdoğlu Mustafa Zeki Efendi hac farizasını yerine getirdiğinden…)

Topal Osman Kaynakçası

1. Topal Osman, Seyfullah Çiçek, Arı Sanat Yayınevi, 2011 ‎
2. Müdafaa-i Hukuk ve İstiklal Harbi Tarihinde Giresun, Osman Fikret Topallı, Serander Yayınları, ‎‎2011 ‎
3. ‎ Rıza Nur: Mangal Yürekli Adam Topal Osman, Örgün Yayınevi, 2010,‎
4. ‎ Süleyman Beyoğlu :Milli Mücadele Kahramanı Giresunlu Osman Ağa, , Bengi Kitap Yayın, 2009
5. Teoman Alpaslan:Topal Osman Ağa,, Kum Saati Yayıncılık, 2007, ‎
6. Cemal Şener: Topal Osman Olayı, Etik Yayınları, 2005, ‎
7. Cemal Şener: “Topal Osman Olayı - I ve II”. Yeni Gün Yayıncılık. İstanbul.2001.
8. Erden Menteşeoğlu: Yakın Tarihimizde Osman Ağa ve Giresunlular, Yeşil Giresun Matbaası, 1997‎
9. Erden Menteşeoğlu: Giresunlu Fedailerle Konuştum Onlar da Çılgındı,  2008‎
10. M.Şakir Sarıbayraktaroğlu: Osman Ağa ve Giresun Uşakları Konuşuyor,  Kardeş Matbaası, 1975‎
11. Ömer Sami Coşar: Atatürk'ün Muhafızı Topal Osman, Harman Yayınları, 1971‎
12. Kandemir, “Cumhuriyet Devrinde Siyasi Cinayetler” . Ekicigil Yayınları –tarih serisi, No:4. İstanbul.1955.
13. Aydemir,Ş.SÜREYYA.. “Tek Adam”. Remzi Kitabevi. İstanbul. 1966.
14. Taçalan,N. Ve T. Etingu,. “Büyük Ayaklanmalar ve Suikastlar Tarihi”. Milliyet Yayını. İstanbul.1973.
15. Utkan Kocatürk, “Atatürk ve Türkiye Cumhuriyeti Tarihi Kronoloji", TTK Basımevi. Ankara.1988.

Filmler:‎Topal Osman (1966),‎Atatürk'ün Fedaisi Topal Osman: Cumhuriyete Giden Yol (Yönetmen: Atilla Akarsu) (2013)‎

Şarkılar:‎‎'Topal Osman Ağa', ‎'Oy Miralay ,‎ Topal Osman Ağıt,  ‎‎'İşimiz Var Topal Osman'dan Yarım Kalan'  ‎‎'Topal Osman Destanı'  ‎

Yazıya Kaynakça

‎1.‎ Topal Osman Olayı,Giresunpostasi.net, 04.11.2007‎

‎2.‎ Özhan Öztürk. Pontus: Antik Çağ’dan Günümüze Karadeniz’in Etnik ve Siyasi Tarihi. Genesis  Yayınları. Ankara, 2011. 2. Baskı ‎‎

‎3.‎ Seyfullah Çiçek, Topal Osman Ağa’nın Anısına,Gorele.gen.tr, Erişim tarihi:03.08.2012‎

‎4.‎ Gazi'nin yakın koruması olarak görevlendirilen 10 kişinin adları; Gümüşreisoğlu Mustafa Kaptan, Ali Şıhoğlu Mehmet, ‎Aşıkoğlu Galip, Osmanoğlu Sarı Mustafa, Osmanoğlu Ali, Ahmetcanoğlu Kırlak Hüseyin, Sofuoğlu Hüseyin, Tığlıoğlu Ömer, ‎Kemençeci Köseoğlu Hamit, Yılancıoğlu Hasan'dır

‎5.‎ Ayşe Hür, Ali Şükrü Bey ve Topal Osman, Taraf Gazetesi, 01.04.2012‎

‎6.‎  "Topal Osman’ın kellesini niye kestiler?". Star. 19 Kasım 2012. Erişim tarihi: 24 Nisan 2014.‎

Hakkındaki Bazı İnternet Kaynakları

• tarihdefteri.8m.com/topal_osman_olayi.htm
• https://www.uludagsozluk.com/k/topal-osman-ağa/‎
• https://ismailhakkialtuntas.com/.../ataturkun-muhafiz-alayi-komutani-top...‎
• www.yenicaggazetesi.com.tr › Yazarlar › Ümit ÖZDAĞ
• www.aga-online.org/worship/topal-osman.php?locale=tr‎
• devrimcikaradeniz.com/etiket/topal-osman-kimdir/‎
• www.dersim37-38.org/alevi-kurt-rum-ve-ermeni-katili-topal-osman-koc...