Türkiye'de Cumhurbaşkanları (2)

Türkiye Cumhuriyetinin Cumhurbaşkanları

1- Mustafa Kemal Atatürk (29 Ekim 1923- 10 Kasım 1938)

TBMM'de 29 Ekim 1923 günü Cumhuriyet ilan edilirken, Mustafa Kemal de Cumhurbaşkanı seçildi. 1938’deki ölümüne dek arka arkaya Aralıksız dört kez Cumhurbaşkanı seçildi.  Ölünceye kadar (1938) bu görevde kaldı.  Mustafa Kemal, Cumhurbaşkanı seçildiği zaman Meclis ve Hükümet Başkanı seçilmişti (23 Nisan 1920). 

2- İsmet İnönü (11 Kasım 1938 - 22 Mayıs 1950)

Atatürk’ün ölümü üzerine TBMM, İsmet İnönü'yü Cumhurbaşkanı seçti. CHP’nin I. Olağanüstü Kurultayı’nda (26 Aralık 1938) partinin Değişmez Genel Başkanı seçildi ve Millî Şef unvanını aldı.

3- Celal Bayar (22 Mayıs 1950 - 27 Mayıs 1960)

 Celal Bayar, kurdukları Demokrat Partinin Genel Başkanı iken seçimleri kazandı. 22 Mayıs 1950’de Türkiye Büyük Millet Meclisi’nce Türkiye’nin üçüncü Cumhurbaşkanı seçildi. 27 Mayıs 1960 askeri darbesiyle görevden alındı.  Olağanüstü Yassı-ada  mahkemelerinde yargılandı,hüküm giydi,af edildi, itibarı iade edildi. 

4- Cemal Gürsel (27 Mayıs 1960 - 28 Mart 1966)

27 Mayıs 1960 günü yapılan, Cunta askerî darbesinde Milli Birlik Komitesi'nin (MBK) başına getirildi. 28 Mayıs'ta devlet ve hükümet başkanlığı, Türk Silahlı Kuvvetleri Başkomutanlığı ve Milli Savunma Bakanlığı yetkilerini üstlenerek yeni hükümeti kurdu. Halkoyuna sunulan ve kabul edilen Anayasa gereğince 10 Ekim 1961’de yapılan seçimlerden sonra oluşturulan Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından Türkiye’nin dördüncü Cumhurbaşkanı seçildi.

1966 yılında MBK içindeki çekişmelerden görevini yapmasına engel olacak yaralanması üzerine, TBMM kararıyla Cumhurbaşkanlığı görevine son verildi.

A- VEKÂLET: İbrahim ‎Şevki ‎Atasagun ‎(1899–‎‎1984), ‎(Cumhurbaşkanlığına vekâlete‎n)‎ ‎2 Şubat 1966-‎28 Mart ‎‎1966‎,Bağımsız‎—Cumhuriyet Senatosu Başkanı ‎(1965–1970)‎.

5- Cevdet Sunay (28 Mart 1966 - 28 Mart 1973)

1960 yılında Genelkurmay Başkanlığı’na atandı. Askerle yapılan pazarlıklar neticesinde, 1966'da emekliye ayrıldı, hemen Cumhuriyet Senatosu kontenjan üyeliğine atandı. Sunay, Gürsel’in rahatsızlığı sebebiyle cumhurbaşkanlığı görevinin sona ermesi üzerine 28 Mart 1966’da Türkiye Büyük Millet Meclisi'nde beşinci Cumhurbaşkanı seçildi. Yedi yıllık görev süresini tamamlayınca 1973'ten 1980'deki askeri darbesine kadar Cumhuriyet Senatosu üyesi idi.

B- VEKÂLET: Tekin ‎Arıburun ‎(1903–‎‎1993) ‎( Cumhurbaşkanlığına vekâlete‎n)‎      ‎28 Mart 1973‎-‎6 Nisan ‎‎1973,Adalet Partisi‎—‎Cumhuriyet Senatosu Başkanı ‎(1970–1977).‎

6- Fahri Korutürk (6 Nisan 1973 - 6 Nisan 1980)

Deniz Kuvvetleri Komutanlığı görevinden 1960'ta emekli olduktan sonra Moskova ve Madrit büyükelçiliklerinde bulundu. 1968'de Cumhuriyet Senatosu üyesi oldu. 1973'te Askerin tercihi yönünde, Türkiye Büyük Millet Meclisi’nce Cumhurbaşkanı seçildi.

1980'de yedi yıllık hizmet süresi tamamladı, 12 Eylül 1980 askerî darbesine kadar Cumhuriyet Senatosu tabii üyesi idi. 

C- VEKÂLET: İhsan Sabri ‎Çağlayangil ‎(1908–‎‎1993)‎(vekâlete‎n)‎,‎6 Nisan 1980-‎12 Eylül ‎‎1980, Adalet Partisi- ‎Cumhuriyet Senatosu Başkanı ‎(1979–1980)‎

7- Kenan Evren (9 Kasım 1982 - 9 Kasım 1989)

07 Mart 1978’de Genelkurmay Başkanlığı’na atandı. Bu görevi sırasında 12 Eylül 1980’de emir-komuta zinciri içinde, askerî darbeyle diğer görevlerinin yanı sıra, Milli Güvenlik Konseyi ve Devlet Başkanlığı'nı da üstlendi.

07 Kasım 1982’de halkoyuna sunulan ve kabul olunan yeni Anayasa ile Türkiye’nin yedinci Cumhurbaşkanı oldu.  0 9 Kasım 1989’da görev süresini tamamlayarak cumhurbaşkanlığından ayrıldı. Eceliyle vefat etti.

8- Turgut Özal (9 Kasım 1989 - 17 Nisan 1993)

2 Eylül 1980 askerî müdahale hükümetinde Başbakan Yardımcısı oldu. 1982'de görevinden istifa etti, 1983'te Anavatan Partisi’ni kurdu ve aynı yıl yapılan genel seçimlerde partisinin birinci gelmesi üzerine hükümeti kurmakla görevlendirildi. 

31 Ekim 1989’da Türkiye Büyük Millet Meclisi'nce Cumhurbaşkanı seçildi. 17 Nisan 1993 günü geçirdiği bir rahatsızlık sonucu görevi sırasında vefat etti.

D- VEKÂLET: Hüsamettin ‎Cindoruk ‎(1933– ) ‎(vekâlete‎n)‎  ‎17 Nisan ‎‎1993-‎16 Mayıs ‎‎1993‎,           Doğru Yol Partisi-‎Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanı ‎(1991–1995)‎

9- Süleyman Demirel (16 Mayıs 1993 - 16 Mayıs 2000)

20 Ekim 1991 genel seçimlerinden sonra Başbakan olarak, Doğru Yol+Sosyal demokrat Halkçı Parti ile Koalisyon Hükümetini kurdu. 

16 Mayıs 1993’te, Türkiye Büyük Millet Meclisi'nce Cumhurbaşkanı seçildi. Demirel, 16 Mayıs 2000'de görev süresi sona erdi. Eceliyle vefat etti.

10- A. Necdet Sezer (16 Mayıs 2000 - 28 Ağustos 2007)

1988'de Anayasa Mahkemesi asıl üyeliğine atandı, 6 Ocak 1998’de Anayasa Mahkemesi Başkanlığı’na seçildi. TBMM'deki siyasi partiler anlaşamayınca, ortak aday olarak 5 Mayıs 2000’de Türkiye Büyük Millet Meclisi'nce Cumhurbaşkanı seçildi. 28 Ağustos 2007'de tamamladı. Sağdır.

11- Abdullah Gül (28 Ağustos 2007-)

2001’de Adalet ve Kalkınma Partisini kuran dörtlüden birisidir. Partinin Genel Başkan Yardımcısı oldu.   18 Kasım 2002'de AKP'nin iktidarında Başbakan olarak 58.Hükümeti kurdu. 2003 – 2007 yıllarında Başbakan Yardımcısı ve Dışişleri Bakanı'dır. 28 Ağustos 2007'de  Türkiye Büyük Millet Meclisi'nce Cumhurbaşkanı seçildi, 28 Ağustos 2014'te görevinden ayrıldı. Sağdır. 

12- Recep Tayyip Erdoğan (28 Ağustos 2014- Görevde)

Görev süresi dolan Cumhurbaşkanı Abdullah Gül'ün ikinci defa seçilebilmesi için Anayasal olarak 367 oyun alınması gerektiği Anayasa Mahkemesince karara bağlandı. Cumhurbaşkanı seçimindeki tıkanmanın askeri darbeye çağrı olduğu tecrübesinden hareketle, hemen Anayasa değişikliğine gidildi ve Cumhurbaşkanının "halkoyu ile seçilmesi" için Anayasal değişiklik yapıldı.

10 Ağustos 2014 halkoyu ile Cumhurbaşkanı Seçimi sonuçları

Aday ve Destekleyen Partiler:

1- Recep Tayyip Erdoğan: Adalet ve Kalkınma Partisi, Anavatan Partisi.

2- Ekmeleddin İhsanoğlu: Cumhuriyet Halk Partisi, Milliyetçi Hareket Partisi, Bağımsız Türkiye Partisi, Demokrat Parti, Demokratik Sol Parti, Büyük Birlik Partisi, Liberal Demokrat Parti, Türkiye Sosyalist İşçi Partisi, Devrimci Halk Partisi, Doğru Yol Partisi, Kadın Partisi, TURK Parti, Hak ve Adalet Partisi, BAK Parti.

3- Selahattin Demirtaş: Halkların Demokratik Partisi, Emek Partisi, Emekçi Hareket Partisi, Devrimci Sosyalist İşçi Partisi, Yeşiller ve Sol Gelecek Partisi.

Alınan oy: 21.000.143  -15.587.720 - 3.958.048

Oy oranı:  %51,8 - %38,4 -  %9,76

Böylece Türkiye tarihinde ilk defa, Recep Tayip Erdoğan halkoyu ile birinci turda, 12.Cumhurbaşkanı olarak seçildi.

Cumhurbaşkanının görev süresi beş yıl olacak ve bir kişi en fazla iki defa göreve seçilebilir. 

 Anayasa Mahkemesi, 15 Haziran 2012 tarihinde, Cumhuriyet Halk Partisi tarafından açılan davayı esastan karara bağladı. Cumhurbaşkanı Abdullah Gül'ün görev süresinin 7 yıl olduğuna ve ikinci kez aday olabileceğine karar verdi.

Cumhuriyet Halk Partisi (CHP) 25 Ağustos 2014 tarihinde, Cumhurbaşkanı seçilen Recep Tayyip Erdoğan’ın, seçilmesinin ilan edilmesinden itibaren, Başbakanlık ve Adalet ve Kalkınma Partisi Genel Başkanlığı’ndan istifa etmeyip bu görevleri devam ettirmesi nedeni ile adil yargılanma ile seçme ve seçilme haklarının ihlal edildiğini ileri sürerek Anayasa Mahkemesi’ne başvurdu. Anayasa Mahkemesi'nin, 9 Eylül 2014 tarihinde  ‘kişi yönünden yetkisizlik’ başvuruyu red etti. Sonuç kesinleşti.

*

Cumhurbaşkanı Recep Tayip Erdoğan halen görevdedir ve fiilen bir Başkan olarak artık Türkiye'yi yönetmektedir. Muhalifleri olmakla birlikte onların alternatifleri yoktur. Yani Erdoğan'ın izinden gidip onu eleştirmektedirler. İnisiyatif ve proje sunum avantajı hep Erdoğan'dadır. Muhalefet ancak "böyle olur mu?" demekte ve "şöyle olsun" diyemeyince sistem tıkanmaktadır. Eleştirmek haktır, ama alternatif sunmak da görevdir. Cevabın yokluğu, etkisizliği sorun olmaktadır.

Bir başka açıdan, sonuç olarak şunu diyebiliriz: Türkiye'de muhalefet yetmezliği vardır. Muhalefet, iktidar için fren gibidir. Fren tutmayınca hızı kontrol, rotayı takip zordur.