Uzun Tutukluluk Tarih Oluyor

Anayasa Mahkemesi’nden uzun ve keyfi tutukluluğa dayalı adalet rejimine yıkıcı bir darbe daha geldi. AYM, terör davasında bile 3 yıl 11 ay tutukluluğu çok buldu

Bir önceki kararıyla CHP Milletvekili Mustafa Balbay’ın tahliyesini sağlayan Anayasa Mahkemesi (AYM), uzun süre tutuklu kalan sade vatandaşlar için, başka davalarda da emsal olabilecek bir karar verdi. Mahkeme, “terör” suçuyla ilgili bir davada 3 yıl 11 ay tutuklu kalan vatandaşa 4 bin, 4 yıl 1 ay tutuklu kalan kardeşine ise 4 bin 200 lira manevi tazminat ödenmesine hükmetti. Tazminat kararlarını “tutuklulukta makul sürelerin aşılması” ve “tahliye taleplerinin reddi kararlarında yeterli gerekçe bulunmaması” gerekçelerine dayandıran AYM’nin bu kararı, KCK’lılar ağırlıkta olmak üzere binlerce siyasiler gibi, adli tutuklular için de yol gösterici olabilecek.

 

ÖNCE VEKİLLERE

AYM, geçen hafta CHP Milletvekilleri Balbay ve Haberal’ın bireysel başvurularını karara bağlamış, önceki gün de gerekçeli kararını açıklamıştı. AYM, vekillerin tutuklu kalmaları nedeniyle özellikle seçmeseçilme haklarının ihlal edildiğine ve tutuklulukta makul süresinin aşıldığı gerekçeleriyle ihlal kararları vermiş, ayrıca Balbay lehine tazminata da hükmetmişti.

AYM, 2008’de tutuklanan Firas Aslan ve Hebat Aslan için de olumlu bir karar verdi.

 

ÖRGÜTTEN TUTUKLADILAR

“Yasadışı silahlı örgüte üye olmak” suçundan tutuklanan Firas Aslan ve Hebat Aslan’ın mahkemelere yaptıkları tahliye başvuruları reddedildi, itirazları da üst mahkemelerce geri çevrildi. Bu arada Firas Aslan 3 yıl 11 ay tutuklu kaldıktan sonra 27 Kasım 2012’de, Hebat Aslan ise AYM’ye bireysel başvuru yaptıktan sonra, 4 yıl 1 ay tutukluğun ardından, 19 Şubat 2013’te tahliye edildi.

1986 doğumlu Firas ile 1987 doğumlu Hebat Aslan, avukatları İnan Akmeşe aracılığıyla Anayasa Mahkemesi’ne başvurdu. Avukat Akmeşe, başvurusunda “tutukluluk hallerinin devamına ilişkin kararların formül kararlara dayandığını, tutukluluğa itiraz incelemesinin duruşmasız olarak yapıldığı ve mahkemece savcıdan alınan mütalaanın kendilerine bildirilmediğini” bildirdi. Bu şekilde Anayasanın 19. maddesinde düzenlenen, “kişi özgürlüğü ve güvenliği hakkının” ihlal edildiğini savunan avukat her iki müvekkili için ayrı ayrı 10 bin TL maddi, 20 bin TL de manevi tazminat talep etti.

 

DUBLE ANAYASA İHLALİ

AYM’den halen dışarıda olan, ancak yargılamaları süren Firas ve Hebat’a müjdeli haber geldi. Mahkemenin, özellikle yasadışı silahlı örgüt üyeliği-yöneticiliği davalarından yargılanan KCK’lıların durumlarıyla yakın benzerlik taşıyan dosyaya ilişkin gerekçeli kararı Resmî Gazete’de yayımlandı. Hem tutuklulukta makul sürenin aşılması hem de tahliye taleplerinin reddinde yeterli gerekçe olmaması nedeniyle ihlal kararı verip tazminata hükmeden AYM, gerekçeli kararında özetle şu ifadelere yer verdi:


» TAHLİYE İSTEMEK HAK: Anayasanın 19/7.fıkrasında ceza soruşturması kapsamında tutuklanan kişilere ilişkin yargılamanın makul sürede bitirilmesi ve soruşturma veya kovuşturma sırasında serbest bırakılmayı isteme haklarına sahip olduğu güvence altına alınmıştır.


» MAHKEMELERİN GÖREVİ BU: Bir davada tutukluluğun belli bir süreyi aşmamasını sağlamak, öncelikle derece mahkemelerinin görevidir.


» YETERLİ GEREKÇE ŞART: Anayasa 19.maddesinin ihlal edilip edilmediğinin değerlendirilmesinde esas olarak serbest bırakılma taleplerine ilişkin kararların gerekçelerine bakılması ve tutuklu bulunan kişilerinin tutukluluğa yaptıkları itirazlarda sundukları belgeler çerçevesinde kararların yeterince gerekçelendirilmiş olup olmadığı göz önüne alınmalıdır.


» 3 YIL 11 AY BİLE FAZLA: Somut olayda başvuruculardan Firas Aslan, 27 Aralık, Hebat Aslan ise 19 Şubat 2013’te tahliye edilmiştir: Buna göre Firas Aslan 3 yıl 11 ay 24 gün, Hebat Aslan ise 4 yıl 1 ay 16 gün boyunca özgürlüklerinden mahrum kalmışlardır.


» GEREKÇE YETERLİ DEĞİL: Derece mahkemelerince verilen tutukluluğa itiraz ve itirazın reddine dair kararların gerekçeleri incelendiğinde, bu gerekçelerin tutukluluğun devamının hukuka uygunluğunu ve tutulmanın meşruluğunu haklı gösterecek özen ve içerikte olmadığı ve aynı hususların tekrarı niteliğinde olduğu görülmektedir. Somut olaydaki tutukluluk halinin devamına ilişkin bu gerekçelerin ilgili ve yeterli olduğu söylenemez. Açıklanan nedenlerle Anayasanın 19/7 fıkrasının ihlal edildiğine karar verilmelidir.


» SAVCI VE TUTUKLUYA EŞİT SİLAH: Tutukluluk haline itiraz başvurularında cumhuriyet savcısı ile tutuklu arasında silahların eşitliği ilkesinin gözetilmesi gerekir. Somut olayda başvurucular tutukluluğa itiraz etmiş, mahkeme savcılık görüşünü almış ancak bu yazılı görüşü başvuruculara bildirilmemiştir. .Tutukluluğa itiraz incelemesinde Cumhuriyet savcılığından alınan görüşün başvuruculara bildirilmemesi nedeniyle anayasanın 19/8.fıkrasının ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.


» ÖZGÜRLÜKTE OYBİRLİĞİ Gerekçenin sonuç bölümünde, alınan kararlar sıralandı. Buna göre AYM, başvurucuların şikayetinin ‘Mahkemece resen yapılan itiraz incelemesinin duruşmasız olarak gerçekleştirildiği ve çekişmeli yargılama ilkesine uyulmadığı yönündeki’ kısmını ‘konu bakımından yetkisizlik nedeniyle reddetti. Ancak, bunun dışında kalan uzun süre tutukluluk başta diğer tüm şikayetlerini kabul edilebilir bulundu.


» ÜÇ AYRI İHLAL Buna göre AYM, 3 yıl 11 ay ve 4 yıl 1 ay tutuklu kalan başvurucuların üç ayrı nedenle haklarının ihlal edildiğine oybirliğiyle karar verdi. Tutukluluğun makul süreyi aşması ve tutukluluğun devamına ilişkin gerekçelerin yetersiz olması nedeniyle anayasanın 19.madde 7.fıkrasının ihlal edildiğine hükmeden AYM, “Tutukluluğa itirazla ilgili yargılama usülü çerçevesinde başvurucular veya avukatlarına Başsavcının görüşünün bildirilmemesi nedeniyle’ ise Anayasanın 19.madde 8.fıkrasının ihlal edildiğine karar verdi.


» 4 YILA 4 BİN 200 LİRA TAZMİNAT AYM, “Özgürlük ve güvenlik haklarının ihlal edildiği” gerekçesiyle başvuruculara manevi tazminat ödenmesine hükmetti. AYM’nin buna ilişkin gerekçesi şöyle yazıldı:

“Başvurucuların özgürlük ve güvenlik haklarına yönelik müdahale nedeniyle yalnızca ihlal tespitiyle telafi edilemeyecek ölçüdeki manevi zararları karşılığında, somut olayın özelliklerini dikkate alarak takdiren Başvuruculardan Firas Aslan’a 4 bin TL, Hebat Aslan’a 4 bin 200 TL manevi tazminatın ödenmesine karar verilmesi gerekir.”


» KEYFİ TUTUKLAMAYA SON AYM’nin bu gerekçeli kararı, silahlı örgüt üyeliğinin temel suçlama olduğu davalar başta olmak üzere, tahliye talepleri yeterli gerekçe gösterilmeden sürekli reddedilen siyasiler ve adli tutuklular için emsal hâle geldi. Mahkemelerin, ihlal tespiti yapan AYM’nin bu kararını Balbay kararında olduğu gibi özgürlükler lehine yorumlamaları halinde, yüzlerce tahliye kararı verilebileceği gibi,bu örnekte olduğu gibi 3-4 yıl gibi tutuklu kaldıktan sonra tahliye olan ve halen yargılamaları süren kişilere de tazminat ödenmesi gündeme gelebilecek.