Yaşama hakkı

Anayasada belirtilen temel haklar; "Kişi Hakları’’, "Sosyal ve Ekonomik Haklar’’,Siyasi Haklar" olarak üç grupta ele alınmış ve yaşama hakkı, kişi hakları bölümünde düzenlenmiştir.

Yaşama hakkı, çağdaş insan hakları belgeleri ve modern anayasalarının hepsinde teminat altına

Alınmıştır.

Yaşama hakkı, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinde;  “Herkesin yaşam hakkı yasanın koruması altındadır.” (1)

şeklinde ve Anayasa’nın 17. Maddesi de “Herkes, yaşama, maddi ve manevi varlığını koruma ve

geliştirme hakkına sahiptir.”(2) Şeklinde düzenlemiştir.

AİHS ve Anayasa tarafından güvence altına alınan yaşama hakkı’nın devlete yüklediği  yükümlülükler, negatif yükümlülük ve pozitif yükümlülük olarak belirlenmiştir.

 Negatif yükümlülük; Devletin, öldürmeme yükümlülüğüdür. Yani öldürme yasağıdır. Buna göre kamu görevlileri, belirtilen istisnalar dışında kimsenin yaşam hakkına müdahale edemez. Negatif yükümlülük açısından yaşam hakkı ihlalinden devletin sorumlu tutulabilmesi için; Bu hakkın kasten ya da ağır kusurla kamu görevlileri tarafından ihlal edilmiş olması, ölüme neden olan müdahalenin Anayasada belirtilen istisna hallerinden hiçbirine girmemesi ve ölüme neden olan müdahalenin devlet görevlileri tarafından yapıldığının ispat edilmesi gerekmektedir.

Pozitif yükümlülük;  Yaşam hakkını devletin korumasıdır. Yani devlet, başkalarının ölümle sonuçlanabilecek saldırı ve eylemlerinden kişiyi koruyacaktır. Bu durumda devlet, kişiyi başkalarının ölümle sonuçlanabilecek saldırı ve eylemlerinden koruyacak ve öldürme fiillerini suç olarak düzenleyerek failleri etkin bir şekilde soruşturup uygun şekilde cezalandıracaktır.

Kamuoyunun yakından takip ettiği,  Hrant Dink – Türkiye kararında; AİHM, Türkiye’yi hem negatif hem de pozitif yükümlülüğü yerine getirmeyerek yaşam hakkını ihlal ettiği gerekçesiyle mahkum etmiştir. Kararın gerekçesinde, Türkiye'deki Dink davası sürecinde gerçek sorumluların ortaya çıkarılması için yeterli soruşturma’nın yapılmadığı ve devletin Hrant Dink'in yaşamını koruma yükümlülüğünü yerine getirmediği belirtilerek Türkiye aleyhine  133 BİN EURO  tazminat ödenmesine mahkum etmiştir.

Bu bilgiler ışığında;

• 10 Ekimde Anakara Gar’ında meydana gelen patlama sonucu 95vatandaşımızın ölümü, Devletin Negatif yükümlülüğü gereği yaşam hakkı ihlalidir. Devlet sorumludur.
• Soma Maden faciası’nda 301 vatandaşımızın hayatını kaybetmesi hiç şüphesiz, Devletin Negatif yükümlüğü gereği yaşama hakkı ihlalidir. Devlet sorumludur
• “Çözüm Süreci” nedeni ile devletin, gerekli basireti göstermediği, gerekli önlemleri almadığı, gerekli talimatları vermediği ve terörle mücadele yasasını söz ve eylemleriyle askıya alması nedeni ile  artan PKK eylemleri sonucu şehit olan Polis, Asker  ve vatandaşların yaşamını yitirmesi hiç şüphesiz yaşama hakkı ihlalidir. Devlet sorumludur.( Siz, Devleti yönetenler olarak okuyun)

Özellikle, terör olayları sonucu yaşamını yitiren şehitlerimizin yakınları, Devletin yaşam hakkını ihlal ettiği gerekçesiyle Anayasa Mahkemesine ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine müracaat edebilirler. Maalesef, bugüne kadar genellikle, PKK ve yandaşları tarafından devlet aleyhine, yaşam hakkı ihlalleri nedeni ile dava açılmıştır. Ama, devletin özellikle “Çözüm süreci’ndeki” ihmal ve hataları sonu yaşamını yitirenler yönünden de yaşam hakkı ihlali mevcuttur.