Yedi Bilge ve Özdeyişleri

Dr.Ömer Uluçay

Yedi Bilge^[1] ya da Yunanistan'ın Yedi Bilgesi, Antik Yunan uygarlığının en yüksek dönemi olan MÖ 7. ve 6. yüzyıllarda damgasını vurmuş; yedi filozof, devlet adamı ve kanun koyucuya ‎verilen bir isimdir.‎ Bunlar ahlak ilkelerini belirlemişler. Zaten toplumda dini bir inanış vardır.

Dini-örfi kurallara, arif-hükema kişiler de ilavelerde bulunmuşlar ve toplu yaşamanın kurallarını tamamlamışlar‎.‎ Bu ‏ariflerden herbirinin önerdiği toplumsal kurallar, bir kanun gibi etkili‎,‎ uygulanır ve izlenir olmuştur‎.‎ Bilgeler‎, ‎din‎, ‎inanç‎, ‎ahlak ve onlardan doğacak hukuk ilkelerinin tespitinde aklı‎/‎mantığı esas almışlardır‎.‎

Doğu uygarlıkları olarak bilinen Sümer-Babil-Asur-İndus uygarlıklarının yolları Yunan topraklarında kesişti ve dönüştü, etkili oldu ve doğurdu. 

Yedi Bilgeler

1. Miletli Thales
2. Lindoslu Cleobulos
3. Atinalı Solon
4. Spartalı Chilon
5. Prieneli Bias
6. Korinthli Periander
7. Midillili Pittacus

İlk gerçek felsefe tarihçisi Diogenes Laertios bu yedi bilge  kişiyi şöyle sayar: Kleobulos, Solon, Khilon, Pittakos, ‎Thales, Bias, Periandros. Diogenes Laertios listeye iskit filozofu Anakharsis’i, Khen’li (Peloponnesos) ‎Myson’u, Syros’lu Pherekydes’i, Knossos’lu (Girit) Epimenides’i de katar. Ayrıca Yedi Bilgeler’in ahlaki ‎kaygıları o listede adı geçmeyen Miletos’lu Phokylides’de ve Megara’lı (Atina’nın batısında) Theogonis’de ‎de vardır[2].  

Felsefenin Yunanistan’da çiçeklenmesinin birkaç nedeni belirtilmiştir: Yunan toplumsal düşüncesi, Doğu toplumlarının mirasçısıdır ve gelişmiştir. Toplum çok katmanlı bir yapıdadır, arada rekabet ve çatışma vardır. Toprak verimsiz ve yetersizdir. Bunun için denizcidir ve uzak yerlerden rızkını kazanır. Bu nedenle siyasal bütünlük oluşmamıştır. Nitekim Peloponnesos iç savaşları MÖ. 431-404) sonrasında parlak uygarlık sona ermiştir.

Yunan felsefesi, önce Mitolojiyi yorumlayarak doğdu ve giderek rakip oldu, daha sonra da kendisi bağımsız olarak sistemler oluşturdu.

Orhan Hançerlioğlu[3] anlatıyor: "Başka ulusların ermişleri varsa Yunanlıların da bilgeleri var, diyor Nietzsche. Gerçekten de Yunan bilgeleri, çağdaş bilgeliğin babasıdırlar. Bu bilgeler, evrenin en güçlü gerçeği olan ölçü’yü sezmişlerdir. Sanatta ölçü, felsefede ölçü, bilimde ölçü, tek deyişle yaşamakta ölçü... İyice bakarsak hiç değilse şunu görebiliriz:

"Evren, bir ölçü işidir.‎

"Nereden gelip nereye gidiyoruz düşüncesi (kosmogonia), şimdilik ne yapmalıyız düşüncesinin (ethika) yanındadır.‎ Nereden gelip nereye gittiğimiz, hele niçin gelip niçin gittiğimiz açık seçik anlaşılamayınca şimdilik ne ‎yapmamız gerektiği düşüncesi daha bir önem kazanmıştır. Kısa süren konukluğumuz kendi çabamızla, alın ‎terimizle çok daha değerlenebilir. İnsanlık, bu düşüncesinin ilk öğütlerini Yedi Bilge’nin özdeyişlerinden ‎almıştır.

"Helen düşüncesinin yedi bilgesi olarak; Kleobulos, Solon, Khilon, Thales, Pittakos, Bias, Periandros olarak sıraladığı halde, bu Yedi Bilge’nin gerçek sayıları bilinmiyor. ‎, eski Yunanlılarda kutlu bir sayı olan yedi sayısının yakıştırıldığı sanılıyor İlk filozof sayılan Thales de bu Yedi Bilge’nin arasındadır(Thales Teoremi) . Ölçü, ölçü, hep ölçü... Yedi Bilge’nin yedisi de ölçüyü öğütlüyorlar.

Lindoslu Kleobulos'tan sözler[4]

1- Ölçüyü sakın kaçırma

2-Babaya saygılı ol

3-Çok dinle, az konuş

4-Yurttaşlarına iyi öğütler ver

5-İsteklerini dizginle

6-Rıza ile olmalı, asla zorlama

7-Çocukları eğitmeli

8-Halkın düşmanı, devlete düşmandır

9-Köleni dövme, sarhoş sanırlar

10- Dengin olan kızla evlen.

      Yüksek sınıftan olursa efendin olur

Atinalı Solon'un özdeyişleri  

‎1-Aşırıya kaçma. 

‎2-İsteksizlik doğuran isteklerden kaçın.

‎3-Çabuk dost edinme; edindiklerini de hemen terk etme.

‎4-Boyun eğmeyi öğrenmişsen, emretmeyi de bileceksin.

‎5-Yurttaşlarına en hoşa gideni değil, en iyiyi salık ver. 

‎6-Yakınlarına karşı hoşgörülü ol.

‎7-Görünmeyeni görünenden çıkar.

‎

Spartalı Khilon'un özdeyişleri

‎1-Kendini bil.

‎2-Ölenleri övgüyle an.

‎3-Yaşlıları say.

‎4-Alçak düşürücü kazanç yerine, kaybetmeyi tercih et.

    Çünkü kayıp bir kez acı verir, ötekiyse her zaman.

‎5-Öfkene hakim ol.

‎6-Yasalara uy.

‎7-Haksızlığa uğrarsan uzlaş. Ama kötülük görürsen kendini savun.

‎

‎ Miletoslu Thales'in sözleri

‎1-Kefaletin yoldaşı felakettir.

‎2-Kötü yoldan zengin olma.

‎3-Ana ve babana gösterdiğin sevgiyi yaşlılıkta çocuklarından bekle.

‎4-Tembellik hoşa gitmez.

‎5-Kendine hakim olamamak zararlıdır.

‎6-Eğitim eksikliğine katlanmak zordur.

‎7-Zengin de olsan tembellik etme.

‎8-Acınmaktan çok gıpta edil.

‎9-Ölçülü ol.

‎10-Herkese güvenme.

‎

Lesboslu Pittakos'un Özdeyişleri[5]

‎1-Uygun zamanı kolla.

‎2-Aklına koyduğun işten kimseye söz etme,başaramazsan gülerler.

‎3-Karaya güvenilir,denize güvenilmez.

‎ ‎4-Kazancın gözü doymaz.

‎ ‎

Prieneli Bias'ın Özdeyişleri

‎1-İnsanların çoğu kötüdür.

‎2-İşe yavaş giriş,başladığına da sıkı sarıl.

‎3-Ne iyi niyetli ne de kötü niyetli ol.

‎4-İyi bir iş yapmışsan tanrılardan bil, kendinden değil.

‎

Korinthoslu Periandros'un özdeyişleri

‎1-Aceleci insan tehlikelidir.

‎2-İstekler geçicidir, erdemlerse kalıcı.

‎3-İyi günde ölçülü,kara günde temkinli ol.

‎4-Annene ve babana layık olduğunu göster.

‎5-Dostlarına karşı iyi ve kötü günlerinde hep aynı şekilde davran.‎

Görüldüğü gibi, insanlar sadece devletler, şehirler var edip yıkmamışlar, yollar, tüneller, köprüler yaparak yol almış ve eserler bırakmışlardır. Sadece savaşlar değil ünlü olanlar. Sohbet halkaları da bir o kadar ölümsüzdür. Ariflerin, kâmillerin, bilge ve filozofların şairlerin söyledikleri de bir o kadar ölümsüzdür. Her dönemde geçerli olan ibretlik yaşama ve ahlak kuralları vaaz etmişlerdir.

İslam ve Doğu uygarlığında da Hükümdarlık Sanatı ve Hükümdara Öğütler başlıkları altında yazılmış nice kıymetli eserler vardır. Ne var ki bunların hemen hepsi, tekçi ve rakip tanımaz dönemlerin ürünüdür ve bu fikrin hizmetindedir.

Günümüzde demokrat lider tipi için de yönetim ilkeleri ve liderlik tiplerine ait kitaplar, yayınlar vardır. Ama öyle görünüyor ki arada ufak bir fark var: Şoför yolcu alacak-indirecek mi? Kendi istediğini mi alacak, yoksa kapasitesi kadar mı veya nekadar doluşursa mı alacak? Bu yolcuyu kendi istediği yerde mi, yoksa yolcunun istediği yerde mi indirecek?

Sanki bir taksi ve belediye otobüsü-dolmuş kıyaslaması gibidir. Ama hepsinde de şoför bildiğini yapmaktadır.